สามชั้นคำศัพท์
คลังคำภาษาญี่ปุ่นมักถูกอธิบายด้วยชั้นทางประวัติศาสตร์สามชั้น 和語 (วาโงะ “คำของภาษาญี่ปุ่น”) คือแกนพื้นเมืองยุคก่อนประวัติศาสตร์ — คำที่มีอยู่ก่อนการเขียน ก่อนอิทธิพลจีน ก่อนประวัติศาสตร์ 漢語 (คังโงะ “คำของภาษาฮั่น”) คือคำยืมที่มาพร้อมพุทธศาสนา ลัทธิขงจื๊อ และการรู้หนังสือจากจีน เริ่มราวคริสต์ศตวรรษที่ 5 ส่วน 外来語 (ไกไรโงะ “คำจากภายนอก”) เป็นชั้นคำยืมยุคหลัง ส่วนใหญ่จากภาษาโปรตุเกส ดัตช์ อังกฤษ และฝรั่งเศส เริ่มจากการติดต่อกับยุโรปในปี 1543 เมื่อเรือโปรตุเกสมาถึงญี่ปุ่นเป็นครั้งแรก
การกระจายตามแวดวง
แต่ละชั้นมีอำนาจในแวดวงต่างกัน การสำรวจของสถาบันภาษาญี่ปุ่นแห่งชาติพบว่าในภาษาพูด วาโงะเกิน 70% ของคำที่ปรากฏจริง — คำเก่าแก่ที่ว่าด้วยครอบครัว ร่างกาย ดินฟ้าอากาศ อารมณ์ — ขณะที่ในร้อยแก้วหนังสือพิมพ์กลับเป็น คังโงะที่เกิน 70% เพราะญี่ปุ่นพัฒนาอุตสาหกรรมด้วยการบัญญัติคำประสมคังโงะเป็นหลัก แทนที่จะยืมคำตะวันตกมาตรง ๆ คำอย่าง 電話 (เด็นวะ โทรศัพท์), 経済 (เคย์ไซ เศรษฐกิจ) และ 哲学 (เท็ตสึงาคุ ปรัชญา) ถูกบัญญัติขึ้นในญี่ปุ่นสมัยเมจิ แล้วถูกส่งกลับไปยังจีนและเกาหลีในภายหลัง เป็นตัวอย่างของคำศัพท์เทคนิคที่ต่อมาเดินทางจากญี่ปุ่นสู่ภาษาข้างเคียง
ความต่างของสามชั้นเห็นได้จากคำที่แปลว่า “งดงาม”:
- 美しい (อุตสึคุชิอิ) — วาโงะ; เก่าแก่ อบอุ่น เป็นส่วนตัว ใช้ในกวีนิพนธ์ตั้งแต่มันโยชู
- 美麗 (บิเรย์) — คังโงะ; เป็นทางการ เป็นภววิสัย เชิงวรรณกรรม ใช้ในร้อยแก้วและงานวิจารณ์
- ビューティフル (บิวติฟุรุ) — ไกไรโงะ; วัยรุ่น ทันสมัย มักมีนัยประชดหรือขี้เล่น
สามทางเลือกนี้ต่างกันที่ระดับภาษาและความรู้สึกที่พ่วงมา ภาษาอังกฤษเองก็มีสามคำซ้อนชั้นที่สืบจากเจอร์แมนิก ฝรั่งเศส และละติน — kingly, royal, regal; ask, question, interrogate ในภาษาญี่ปุ่น การเลือกระหว่างคันจิ ฮิรางานะ และคาตากานะ มักทำให้ชั้นของคำปรากฏชัดต่อสายตา
การเขียนกับชั้นคำศัพท์
อักขรวิธีญี่ปุ่นมักเข้ารหัสความเป็นชั้นของคำไว้ในเชิงสายตา ฮิรางานะ และ คันจิที่อ่านแบบคุน บ่งบอกวาโงะ คันจิที่อ่านแบบอง บ่งบอกคังโงะ คาตากานะ บ่งบอกไกไรโงะ (และชื่อวิทยาศาสตร์) ธรรมเนียมเหล่านี้บอกผู้อ่านถึงประวัติที่น่าจะเป็นของคำได้ก่อนจะรู้ความหมายเสียอีก ประโยคอย่าง 私はコーヒーを飲む (“ฉันดื่มกาแฟ”) มีครบทั้งสามชั้น: 私 (วาโงะ), コーヒー (ไกไรโงะจากภาษาดัตช์ koffie), 飲む (วาโงะ)
เมื่อชั้นต่าง ๆ ชนกัน
แบบจำลองสามชั้นพังลงที่ขอบ คำจำนวนมากเป็นคำผสม: 頭痛持ち (ซึซือ-โมจิ “คนที่ปวดหัวบ่อย”) เชื่อมคังโงะ 頭痛 เข้ากับวาโงะ 持ち ส่วน チョコレート工場 ผสมไกไรโงะ (チョコレート จากอังกฤษ/ดัตช์/โปรตุเกส) กับคังโงะ (工場 โคโจ โรงงาน) บางคำถูกยืมมานานจนรู้สึกเหมือนเป็นคำพื้นเมือง — ทาบาโกะ (ยาสูบ จากโปรตุเกส tabaco เข้ามาราวปี 1600) ให้ความรู้สึกเป็นญี่ปุ่นไม่ต่างจาก ซากุระ
รูปผสมมีชื่อเรียกของตัวเอง: 混種語 (คนชูโงะ) คือการผสมโดยเจตนา テレビ局 (เทเรบิ-เคียคุ สถานีโทรทัศน์) หลอมไกไรโงะอังกฤษ テレビ เข้ากับคังโงะ 局 คำผสมเช่นนี้พบทั่วไปในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบัน และแสดงว่าการแบ่งสามทางนั้นมีรูพรุน
แบบจำลองสามชั้นเป็นการทำให้ง่ายเพื่อการวิเคราะห์ แต่ก็จับความต่างที่เกิดซ้ำได้ทั้งด้านที่มา ระดับภาษา และการสะกด การเลือก 美しい แทนที่จะเป็น ビューティフル จึงสื่อทั้งความหมายและระดับของคำไปพร้อมกัน