Ho-Chunk (Winnebago)
Ho-Chunk
Sioux
Kihocąk (Hoocąk, pia huitwa Kiwinebago) ni lugha ya Kisiwa inayozungumzwa kijadi katika Wisconsin na Nebraska na wanachama wa Taifa la Ho-Chunk na Kabila la Winnebago la Nebraska. Wamebaki wasemaji chini ya 250, wakiwemo wazee wachache tu wa makumi wanaoizungumza kwa ufasaha kamili, na Glottolog huiainisha kuwa lugha iliyo hatarini na inayohamishwa na lugha nyingine. Kihocąk kina uwekaji tajiri wa alama za nafsi kwenye vitenzi, mpangilio wa maneno ulio nyumbufu kiasi wenye muundo msingi wa SOV, irabu za puani na mfumo wa mkazo wenye utaratibu. Tahajia za jamii hutumia herufi za Kilatini na alama kama ogonek kuonyesha irabu za puani; kanuni za Wisconsin na Nebraska hutofautiana katika baadhi ya maelezo. Idara za lugha za makabila, kamusi, madarasa, programu za uanagenzi na nyenzo za kufundishia huunga mkono uhuishaji hai wa lugha.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Ho-Chunk
Maji
nina
/ˈninə/
Moto
—
/—/
Jua
wira
/ˈwiɾa/
Mwezi
huhawira
/huhaˈwiɾa/
Nyota
wiragošge
/wiɾaɡoʃke/
Mama
hinį
/ˈhinɪ̃/
Baba
jází
/ˈdʒaːzi/
Mimi
nee
/neː/
Wewe
nee
/neː/
Jina
raš
/raʃ/
Jicho
—
/—/
Mkono
—
/—/
Moyo
—
/—/
Upendo
—
/—/
Mti
nąįžą
/nɐ̃ɪ̃ˈʒɐ̃/
Nyumba
—
/—/
Mbwa
wažą
/waˈʒɐ̃/
Paka
—
/—/
Kula
waruc
/waˈɾutʃ/
Kunywa
—
/—/
Moja
hijâkíra
/hiˈdʒɐkiɾa/
Mbili
nųųp
/nũːp/
Habari
hąį
/hɐ̃ˈɪ̃/
Asante
hąbujį́
/hɐ̃buˈdʒɪ̃/
Nzuri
—
/—/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Siouan zinazohusiana
| Maana | Ho-Chunk | Kifrigia | Kiveneti | Kimeroe | Kimesapi | Proto-Kijaponi-Kikorea | Kigoguryeo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | nina /ˈninə/ | — /—/ | ouriom /ˈou.ri.om/ | 𐦠𐦶 /ato/ | — /—/ | — /—/ | 買 /*mai/ |
| Moto | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Jua | wira /ˈwiɾa/ | — /—/ | — /—/ | 𐦨𐦯 /ˈmasa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mwezi | huhawira /huhaˈwiɾa/ | masê /maˈseː/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nyota | wiragošge /wiɾaɡoʃke/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mama | hinį /ˈhinɪ̃/ | mater /ˈmater/ | matur /ˈma.tur/ | — /—/ | — /—/ | *əma /əma/ | — /—/ |
| Baba | jází /ˈdʒaːzi/ | atas /aˈtas/ | — /—/ | — /—/ | ana /ˈana/ | *əpa /əpa/ | — /—/ |
| Mimi | nee /neː/ | az /az/ | eχo /ˈexo/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Wewe | nee /neː/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Jina | raš /raʃ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Jicho | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mkono | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moyo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mti | nąįžą /nɐ̃ɪ̃ˈʒɐ̃/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nyumba | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mbwa | wažą /waˈʒɐ̃/ | kan /kan/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kula | waruc /waˈɾutʃ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kunywa | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moja | hijâkíra /hiˈdʒɐkiɾa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mbili | nųųp /nũːp/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Habari | hąį /hɐ̃ˈɪ̃/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | hąbujį́ /hɐ̃buˈdʒɪ̃/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.