удин муз
Kiudi
Caucasus Kaskazini-Mashariki (Lezgic)
Kiudi ni lugha ya Kaukasia ya Kaskazini-Mashariki (ya Kilezgi) ya Azerbaijan na Georgia, kizazi cha kisasa cha moja kwa moja cha lugha ya Kialbania ya Kaukasia (Aluan) — lugha ya kifasihi ya kanisa la Kialbania cha Kaukasia cha zama za kati (karne ya 4–12 BK). Hati ya Kialbania ya Kaukasia, iliyobuniwa na Mesrop Mashtots mnamo mwaka 410 BK, iligunduliwa upya kupitia palimpsesti za Sinai zilizofumbuliwa na Gippert na Schulze mwaka 2008-2009. Kiudi cha kisasa kiko hatarini kubwa ya kutoweka, kikiwa na wazungumzaji wapatao 6,000 waliojikita katika kijiji cha Niž (Nij) katika Wilaya ya Qabala, Azerbaijan. Kiudi kina sifa zisizo za kawaida kitipolojia: mpangilio wa SOV wenye uwekaji-alama wa nafsi uliopunguzwa, mfumo changamano wa kesi (kesi ~12), na mpangilio wa ergative-absolutive wenye ergativiti iliyogawanyika.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiudi
Maji
хе
/xe/
Moto
арух
/arux/
Jua
бех
/beχ/
Mwezi
уьш
/yʃ/
Nyota
хабунах
/xabunax/
Mama
нана
/nana/
Baba
бабо
/babo/
Mimi
зу
/zu/
Wewe
ун
/un/
Jina
цӀи
/tsʼi/
Jicho
пул
/pul/
Mkono
кул
/kul/
Moyo
укӏ
/ukʼ/
Upendo
букӏесун
/buqʼesun/
Mti
хунч
/xuntʃ/
Nyumba
кӏойи
/kʼoji/
Mbwa
ха
/xa/
Paka
пӏшу
/pʼʃu/
Kula
уксун
/uksun/
Kunywa
уьгсун
/yɡsun/
Moja
са
/sa/
Mbili
пӀа
/pʼa/
Habari
салам
/salam/
Asante
бахтӏам
/baχtʼam/
Nzuri
яхъи
/jaqʼi/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za NE Caucasian (Lezgic) zinazohusiana
| Maana | Kiudi | Kialbania cha Kaukasia | Kiaghul | Kikryz | Kibudukh | Kilezgi | Kitabasaran |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | хе /xe/ | xe /xe/ | хьед /ħed/ | xed /xed/ | хьед /ħed/ | яд /jad/ | штар /ʃtar/ |
| Moto | арух /arux/ | ow /oʊ/ | цӏай /tsʼaj/ | ts'a /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ |
| Jua | бех /beχ/ | beɣ /beɣ/ | рагъ /raʁ/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ |
| Mwezi | уьш /yʃ/ | ḳac̣ḳac̣ /kʼatsʼkʼatsʼ/ | ваз /vaz/ | vats /vats/ | ваз /vaz/ | варз /varz/ | варз /varz/ |
| Nyota | хабунах /xabunax/ | — /—/ | гъед /ʁed/ | xed /xed/ | хед /χed/ | гъед /ʁed/ | хяд /xæd/ |
| Mama | нана /nana/ | nana /nana/ | баб /bab/ | dada /dada/ | баб /bab/ | диде /dide/ | баб /bab/ |
| Baba | бабо /babo/ | baba /baba/ | ада /ada/ | buba /buba/ | дада /dada/ | буба /buba/ | дад /dad/ |
| Mimi | зу /zu/ | zu /zu/ | зун /zun/ | zin /zin/ | зы /zɨ/ | зун /zun/ | узу /uzu/ |
| Wewe | ун /un/ | un /un/ | вун /wun/ | vun /vun/ | вы /wɨ/ | вун /wun/ | уву /uvu/ |
| Jina | цӀи /tsʼi/ | cʼi /tsʼi/ | тӀвар /tʼʷar/ | tʼʷar /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ |
| Jicho | пул /pul/ | pʼul /pʼul/ | ул /ul/ | ul /ul/ | ул /ul/ | вил /vil/ | ул /ul/ |
| Mkono | кул /kul/ | kʼul /kʼul/ | хил /xil/ | kul /kul/ | кул /kul/ | гъил /ʁil/ | хил /xil/ |
| Moyo | укӏ /ukʼ/ | ükʼ /ykʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | rikʼ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | рикӏ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ |
| Upendo | букӏесун /buqʼesun/ | besown /besun/ | кӏанди /kʼandi/ | mukan /muˈkan/ | — /—/ | кӏан хьун /kʼan χun/ | ккунивал /kːunival/ |
| Mti | хунч /xuntʃ/ | xod /xod/ | тар /tar/ | xer /xer/ | тар /tar/ | тар /tar/ | гар /ɡar/ |
| Nyumba | кӏойи /kʼoji/ | ḳoǰ /kʼodʒ/ | кьали /qʼali/ | xal /xal/ | кӏул /kʼul/ | кӏвал /kʼval/ | хал /xal/ |
| Mbwa | ха /xa/ | xa /xa/ | хвай /xwaj/ | xveqʼ /χveqʼ/ | хвар /χʷar/ | кицӏ /kitsʼ/ | хю /xy/ |
| Paka | пӏшу /pʼʃu/ | — /—/ | кац /kats/ | — /—/ | — /—/ | кац /kats/ | кет /ket/ |
| Kula | уксун /uksun/ | ows- /us/ | ифи /ifi/ | ulkura /ulˈkura/ | ухьун /uħun/ | тӏуьн /tʼyn/ | ипӏуб /ipʼub/ |
| Kunywa | уьгсун /yɡsun/ | owɣ- /uɣ/ | ахъан /aqʼan/ | hatsra /hatsˈra/ | эджи /edʒi/ | хъун /qun/ | ужуб /uʒub/ |
| Moja | са /sa/ | sa /sa/ | са /sa/ | sa /sa/ | са /sa/ | сад /sad/ | саб /sab/ |
| Mbili | пӀа /pʼa/ | pʼa /pʼa/ | кьуд /qʼud/ | qʼʷad /qʼʷad/ | къуьд /qʼʷyd/ | кьвед /qʷʼed/ | кьюб /qʼyb/ |
| Habari | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ |
| Asante | бахтӏам /baχtʼam/ | — /—/ | баркалла /baɾkalːa/ | — /—/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ |
| Nzuri | яхъи /jaqʼi/ | kʼačʼal /kʼatʃʼal/ | хъвай /qwaj/ | yiğin /jiˈʁin/ | — /—/ | хъсан /qsan/ | ужу /uʒu/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.