Sooninkanxannen
Kisoninke
Niger-Kongo (Mande, magharibi)
Kisoninke (Sooninkanxannen) ni lugha ya Kimande cha Magharibi ya bonde la Mto Senegal na Sahel iliyo karibu. Watu wa Kisoninke walianzisha Milki ya Ghana ya zama za kati (takriban 300-1200 BK), milki kuu ya kwanza ya kusini mwa Sahara kuandikwa kwa wingi katika vyanzo vya Kiarabu, ikiwa na mji mkuu wake huko Koumbi Saleh. Baadaye Kisoninke kiliendelea kuwa lugha kuu ya biashara ya Sahel, na wafanyabiashara wa Kisoninke (Wangara) walichangia kwa kiasi kikubwa kueneza Uislamu katika Afrika Magharibi. Hati ya N'Ko (iliyobuniwa mwaka 1949 kwa lugha za Kimanding) pia hutumika.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kisoninke
Maji
jiyi
/dʒiji/
Moto
ñaaxe
/ɲaːxe/
Jua
kiye
/kije/
Mwezi
kullu
/kulːu/
Nyota
tulle
/tulːe/
Mama
ma
/ma/
Baba
baba
/baba/
Mimi
in
/in/
Wewe
an
/an/
Jina
toxo
/toχo/
Jicho
ñaa
/ɲaː/
Mkono
kitte
/kitːe/
Moyo
sondome
/sondome/
Upendo
ñaxando
/ɲaxando/
Mti
yiribirinde
/jiɾibiɾinde/
Nyumba
ka
/ka/
Mbwa
wulle
/wulːe/
Paka
mussu
/musːu/
Kula
lawu
/lawu/
Kunywa
mini
/mini/
Moja
baane
/baːne/
Mbili
filli
/filːi/
Habari
an na siri
/an na siɾi/
Asante
inkawu
/iŋkawu/
Nzuri
ñaxa
/ɲaxa/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo (Mande, Western) zinazohusiana
| Maana | Kisoninke | Kimaninkakan cha Magharibi | Kikhassonke | Kimaninkakan cha Kita | Kimandinka | Kimaninka cha Mashariki | Kidyula |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | jiyi /dʒiji/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | jiyo /dʒijo/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ |
| Moto | ñaaxe /ɲaːxe/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | dimbaa /dimbaː/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ |
| Jua | kiye /kije/ | tile /tile/ | tile /tile/ | tle /tle/ | tilo /tilo/ | tile /tile/ | tile /tile/ |
| Mwezi | kullu /kulːu/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | karoo /karoː/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ |
| Nyota | tulle /tulːe/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | looloo /loːloː/ | lolo /lolo/ | dolo /dólo/ |
| Mama | ma /ma/ | na /na/ | ba /ba/ | ba /ba/ | baa /baː/ | ba /ba/ | ba /ba/ |
| Baba | baba /baba/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | faa /faː/ | fa /fa/ | fa /fa/ |
| Mimi | in /in/ | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /ne/ | nte /nte/ | ne /ne/ | ń /ŋ́/ |
| Wewe | an /an/ | i /i/ | i /i/ | i /i/ | ite /ite/ | i /i/ | í /í/ |
| Jina | toxo /toχo/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔɔ /tɔː/ | too /toː/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔgɔ /tɔ́gɔ/ |
| Jicho | ñaa /ɲaː/ | nya /ɲa/ | ɲa /ɲa/ | ña /ɲa/ | ɲaa /ɲaː/ | ɲa /ɲa/ | ɲɛ /ɲɛ/ |
| Mkono | kitte /kitːe/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | buloo /buloː/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ |
| Moyo | sondome /sondome/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | sondomoo /sondomoː/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ |
| Upendo | ñaxando /ɲaxando/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ |
| Mti | yiribirinde /jiɾibiɾinde/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | yiroo /jiroː/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiri/ |
| Nyumba | ka /ka/ | so /so/ | so /so/ | so /so/ | buŋo /buŋo/ | lu /lu/ | so /so/ |
| Mbwa | wulle /wulːe/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wuloo /wuloː/ | wuli /wuli/ | wulu /wulu/ |
| Paka | mussu /musːu/ | nyaakuma /ɲaːkuma/ | jakuma /dʒakuma/ | ñaakuma /ɲaːkuma/ | ñankuma /ɲankuma/ | jakuma /dʒakuma/ | jakuma /dʒakuma/ |
| Kula | lawu /lawu/ | don /don/ | domu /domu/ | don /don/ | domo /domo/ | domu /domu/ | dun /dun/ |
| Kunywa | mini /mini/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | miŋ /miŋ/ | min /min/ | min /min/ |
| Moja | baane /baːne/ | kelen /kelen/ | kele /kele/ | kelen /kelen/ | kiliŋ /kiliŋ/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ |
| Mbili | filli /filːi/ | fila /fila/ | fila /fila/ | fila /fila/ | fula /fula/ | fila /fila/ | fila /fìla/ |
| Habari | an na siri /an na siɾi/ | i ni sögöma /i ni soɣoma/ | i ni sogoma /i ni soɡoma/ | i ni soɣoma /i ni soɣoma/ | salaam /salaːm/ | i ni se /i ni se/ | i ni soɣoma /i ni soɣoma/ |
| Asante | inkawu /iŋkawu/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | abaraka /abaraka/ | i ni ce /i ni tʃe/ | i ni ce /i ni tʃe/ |
| Nzuri | ñaxa /ɲaxa/ | nyuman /ɲuman/ | nyi /ɲi/ | ñuman /ɲuman/ | beteyaa /betejaː/ | ka ɲi /ka ɲi/ | ɲuman /ɲuman/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.