دری
Kidari
Kihindi-Ulaya (Kiirani, magharibi, Kiajemi)
Kidari (دری, «cha kasri ya kifalme») ni aina ya Kiajemi cha Mashariki kinachozungumzwa kote Afghanistan kama lugha ya mawasiliano ya nchi na mojawapo ya lugha mbili rasmi pamoja na Kipashto, chenye wazungumzaji ~milioni 15 wa L1 na zaidi ~50% ya wakazi wa Afghanistan wakikitumia kama L2. Kidari huhifadhi tofauti za vokali za Kiajemi cha kale ē/ī (مير mēr «mkuu wa kijiji» dhidi ya مير mīr) na ō/ū (شور šōr «-enye chumvi» dhidi ya شور šūr «ghasia») zilizoungana katika Kiajemi cha Irani (fa). Msamiati hutofautiana kupitia maneno ya zamani yaliyohifadhiwa (پشک kwa «paka», ambapo Kiajemi cha Irani hutumia گربه) na mikopo ya Kipashto/Kituruki. Hueleweka kwa pande zote mbili na Kiajemi cha Irani na Kitajiki (tg) katika rejista ya juu, lakini mazungumzo ya kila siku hudhihirisha utambulisho dhahiri wa kikanda. Huandikwa kwa mtindo wa Nastaliq wa Kiperso-Kiarabu (alfabeti ile ile kama Kiajemi cha Irani, mapendeleo tofauti ya hati nzuri). Rejista yake rasmi, tofauti na aina ya Kitajiki ya enzi ya Kisovieti iliyoandikwa kwa Kisirili, huhifadhi mapokeo ya kifasihi ya Kiajemi cha kale.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kidari
Maji
آب
/ɑːb/
Moto
آتش
/ɑːtaʃ/
Jua
خورشید
/xoɾʃed/
Mwezi
ماه
/mɑːh/
Nyota
ستاره
/setaːˈɾa/
Mama
مادر
/mɑːdaɾ/
Baba
پدر
/padaɾ/
Mimi
من
/man/
Wewe
تو
/to/
Jina
نام
/naːm/
Jicho
چشم
/tʃaʃm/
Mkono
دست
/dast/
Moyo
دل
/dil/
Upendo
عشق
/eʃq/
Mti
درخت
/daɾaxt/
Nyumba
خانه
/xɑːna/
Mbwa
سگ
/saɡ/
Paka
پشک
/puʃak/
Kula
خوردن
/xoɾdan/
Kunywa
نوشیدن
/noʃidan/
Moja
یک
/jak/
Mbili
دو
/du/
Habari
سلام
/salɑːm/
Asante
تشکر
/taʃakkoɾ/
Nzuri
خوب
/xob/
Kekeo
کوکو
/kuːˈkuː/
Kompyuta
کمپیوتر
/kampjuːtar/
Sushi
سوشی
/suːʃi/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Indo-European (Iranian, Western, Persian) zinazohusiana
| Maana | Kidari | Kihazaragi | Kiajemi | Kitajiki | Kiajemi (Cha Kale) | Kiyahudi-Kiajemi | Kiajemi cha kati (Pahlavi) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | آب /ɑːb/ | آو /ɑːw/ | آب /ɒːb/ | об /ob/ | آب /aːb/ | אב /ɒːb/ | 𐭠𐭯 /aːb/ |
| Moto | آتش /ɑːtaʃ/ | آتش /ɑːtaʃ/ | آتش /ɒːtæʃ/ | оташ /otaʃ/ | آتش /aːtaʃ/ | אתש /ɒːteʃ/ | 𐭠𐭲𐭱 /aːtaʃ/ |
| Jua | خورشید /xoɾʃed/ | آفتو /ɑːftow/ | خورشید /xorʃiːd/ | офтоб /oftob/ | خورشید /xʷarʃeːd/ | חורשיד /xorʃiːd/ | 𐭧𐭥𐭫𐭱𐭩𐭲 /xwarʃeːd/ |
| Mwezi | ماه /mɑːh/ | مه /maː/ | ماه /mɒːh/ | моҳ /moh/ | ماه /maːh/ | מאה /mɒːh/ | 𐭬𐭠𐭧 /maːh/ |
| Nyota | ستاره /setaːˈɾa/ | ستاره /sitɑra/ | ستاره /setɒːˈɾe/ | ситора /sitoːra/ | ستاره /sitaːra/ | סתארה /setɒre/ | 𐭮𐭲𐭠𐭫𐭪 /staːrag/ |
| Mama | مادر /mɑːdaɾ/ | آبه /ɑːba/ | مادر /mɒːdær/ | модар /modar/ | مادر /maːdar/ | מאדר /mɒːdær/ | 𐭬𐭠𐭲𐭫 /maːdar/ |
| Baba | پدر /padaɾ/ | آته /ɑːta/ | پدر /pedær/ | падар /padar/ | پدر /pidar/ | פדר /pedær/ | 𐭯𐭩𐭲𐭫 /pidar/ |
| Mimi | من /man/ | مه /ma/ | من /man/ | ман /man/ | من /man/ | מן /man/ | 𐭠𐭭 /an/ |
| Wewe | تو /to/ | تو /tu/ | تو /to/ | ту /tu/ | تو /toː/ | תו /to/ | 𐭲𐭥 /toː/ |
| Jina | نام /naːm/ | نام /nɑm/ | نام /nɒːm/ | ном /nom/ | نام /naːm/ | נאם /nɒm/ | 𐭭𐭠𐭬 /naːm/ |
| Jicho | چشم /tʃaʃm/ | چم /tʃam/ | چشم /tʃeʃm/ | чашм /tʃaʃm/ | چشم /tʃaʃm/ | צ׳שם /tʃeʃm/ | 𐭰𐭱𐭬 /tʃaʃm/ |
| Mkono | دست /dast/ | دست /dast/ | دست /dæst/ | даст /dast/ | دست /dast/ | דסת /dæst/ | 𐭣𐭮𐭲 /dast/ |
| Moyo | دل /dil/ | دل /dil/ | دل /del/ | дил /dil/ | دل /dil/ | דל /del/ | 𐭣𐭩𐭫 /dil/ |
| Upendo | عشق /eʃq/ | عشق /eʃq/ | عشق /eʃq/ | ишқ /iʃq/ | عشق /ʔiʃq/ | עשק /eʃq/ | 𐭲𐭥𐭱𐭩 /doːʃiː/ |
| Mti | درخت /daɾaxt/ | درخت /daɾaxt/ | درخت /deræxt/ | дарахт /daraxt/ | درخت /diraxt/ | דרכת /deræxt/ | 𐭣𐭫𐭧𐭲 /draxt/ |
| Nyumba | خانه /xɑːna/ | خانه /xɑːna/ | خانه /xɒːne/ | хона /xona/ | خانه /xaːna/ | כאנה /xɒːne/ | 𐭧𐭠𐭭𐭪 /xaːnaɡ/ |
| Mbwa | سگ /saɡ/ | سگ /seɡ/ | سگ /sæɡ/ | саг /saɡ/ | سگ /saɡ/ | סג /sæɡ/ | 𐭮𐭢 /saɡ/ |
| Paka | پشک /puʃak/ | پشک /poʃak/ | گربه /ɡorbe/ | гурба /ɡurba/ | گربه /ɡurba/ | גורבה /ɡorbe/ | 𐭢𐭥𐭫𐭡𐭢 /ɡurbaɡ/ |
| Kula | خوردن /xoɾdan/ | خوردو /xoɾdoː/ | خوردن /xordæn/ | хӯрдан /xʉːrdan/ | خوردن /xʷurdan/ | חורדן /xordæn/ | 𐭧𐭥𐭫𐭲𐭭 /xwardan/ |
| Kunywa | نوشیدن /noʃidan/ | نوشیدو /noʃidoː/ | نوشیدن /nuːʃiːdæn/ | нӯшидан /nʉːʃidan/ | آشامیدن /aːʃaːmiːdan/ | נושידן /nuːʃidæn/ | 𐭭𐭥𐭱𐭩𐭲𐭭 /noːʃiːdan/ |
| Moja | یک /jak/ | یک /jak/ | یک /jek/ | як /jak/ | یک /jak/ | יך /jek/ | 𐭠𐭩𐭪 /eːk/ |
| Mbili | دو /du/ | دو /du/ | دو /do/ | ду /du/ | دو /doː/ | דו /do/ | 𐭣𐭥 /doː/ |
| Habari | سلام /salɑːm/ | سلام /salom/ | سلام /sælɒːm/ | салом /salom/ | درود /duruːd/ | שלום /ʃɒːlom/ | 𐭣𐭫𐭥𐭲 /droːd/ |
| Asante | تشکر /taʃakkoɾ/ | تشکر /taʃakkur/ | سپاس /sepɒːs/ | раҳмат /rahmat/ | سپاس /sipaːs/ | ספאס /sepɒːs/ | 𐭮𐭯𐭠𐭮 /spaːs/ |
| Nzuri | خوب /xob/ | خو /xoː/ | خوب /xuːb/ | хуб /xub/ | نیک /neːk/ | חוב /xuːb/ | 𐭥𐭩𐭧 /weh/ |
| Kekeo | کوکو /kuːˈkuː/ | — | کوکو /kuːˈkuː/ | куку /kuˈku/ | — | — | — |
| Kompyuta | کمپیوتر /kampjuːtar/ | — | کامپیوتر /kɒːm.pi.juː.teɾ/ | компютер /kɔmpjutɛr/ | — | — | — |
| Sushi | سوشی /suːʃi/ | — | سوشی /suː.ʃiː/ | суши /suʃi/ | شورماهی /ʃuːr maːˈhiː/ | — | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.