دری
Kidari
Indo-European (Iranian, Western, Persian)
Dari (دری, "courtly") is the Eastern Persian variety spoken across Afghanistan as the country's lingua franca and one of two official languages alongside Pashto, with ~15M L1 speakers and an additional ~50% of the Afghan population using it as L2. Dari preserves classical Persian vowel distinctions ē/ī (مير mēr "village chief" vs. مير mīr) and ō/ū (شور šōr "salty" vs. شور šūr "tumult") that merged in Iranian Persian (fa). Vocabulary diverges through preserved older terms (پشک for "cat", where Iranian Persian uses گربه) and Pashto/Turkic loans. Mutually intelligible with Iranian Persian and Tajik (tg) at high register, but daily speech reveals clear regional identity. Written in the Perso-Arabic Nastaliq style (identical alphabet to Iranian Persian, distinct calligraphic preferences). Formal register vs. Tajik's Cyrillic-written Soviet-era variety preserves the classical Persian literary tradition.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kidari
Maji
آب
/ɑːb/
Moto
آتش
/ɑːtaʃ/
Jua
خورشید
/xoɾʃed/
Mwezi
ماه
/mɑːh/
Mama
مادر
/mɑːdaɾ/
Baba
پدر
/padaɾ/
Kula
خوردن
/xoɾdan/
Kunywa
نوشیدن
/noʃidan/
Upendo
عشق
/eʃq/
Moyo
دل
/dil/
Mti
درخت
/daɾaxt/
Nyumba
خانه
/xɑːna/
Mbwa
سگ
/saɡ/
Paka
پشک
/puʃak/
Mkono
دست
/dast/
Jicho
چشم
/t͡ʃaʃm/
Habari
سلام
/salɑːm/
Asante
تشکر
/taʃakkoɾ/
Moja
یک
/jak/
Nzuri
خوب
/xob/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Indo-European (Iranian, Western, Persian) zinazohusiana
| Maana | Kidari | Kihazaragi | Kiajemi (Cha Kale) | Kitajiki | Kiyahudi-Kiajemi | Kiajemi | Kiajemi cha kati (Pahlavi) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | آب /ɑːb/ | آو /ɑːw/ | آب /aːb/ | об /ob/ | אב /ɒːb/ | آب /ɒːb/ | 𐭠𐭯 /aːb/ |
| Moto | آتش /ɑːtaʃ/ | آتش /ɑːtaʃ/ | آتش /aːtaʃ/ | оташ /otaʃ/ | אתש /ɒːteʃ/ | آتش /ɒːteʃ/ | 𐭠𐭲𐭱 /aːtaʃ/ |
| Jua | خورشید /xoɾʃed/ | آفتو /ɑːftow/ | خورشید /xʷarʃeːd/ | офтоб /oftob/ | חורשיד /xorʃiːd/ | خورشید /xorʃiːd/ | 𐭧𐭥𐭫𐭱𐭩𐭲 /xwarʃeːd/ |
| Mwezi | ماه /mɑːh/ | مه /maː/ | ماه /maːh/ | моҳ /moh/ | מאה /mɒːh/ | ماه /mɒːh/ | 𐭬𐭠𐭧 /maːh/ |
| Mama | مادر /mɑːdaɾ/ | آبه /ɑːba/ | مادر /maːdar/ | модар /modar/ | מאדר /mɒːdær/ | مادر /mɒːdær/ | 𐭬𐭠𐭲𐭫 /maːdar/ |
| Baba | پدر /padaɾ/ | آته /ɑːta/ | پدر /pidar/ | падар /padar/ | פדר /pedær/ | پدر /pedær/ | 𐭯𐭩𐭲𐭫 /pidar/ |
| Kula | خوردن /xoɾdan/ | خوردو /xoɾdoː/ | خوردن /xʷurdan/ | хӯрдан /xʉːrdan/ | חורדן /xordæn/ | خوردن /xordæn/ | 𐭧𐭥𐭫𐭲𐭭 /xwardan/ |
| Kunywa | نوشیدن /noʃidan/ | نوشیدو /noʃidoː/ | آشامیدن /aːʃaːmiːdan/ | нӯшидан /nʉːʃidan/ | נושידן /nuːʃidæn/ | نوشیدن /nuːʃiːdæn/ | 𐭭𐭥𐭱𐭩𐭲𐭭 /noːʃiːdan/ |
| Upendo | عشق /eʃq/ | عشق /eʃq/ | عشق /ʔiʃq/ | ишқ /iʃq/ | עשק /eʃq/ | عشق /eʃq/ | 𐭲𐭥𐭱𐭩 /doːʃiː/ |
| Moyo | دل /dil/ | دل /dil/ | دل /dil/ | дил /dil/ | דל /del/ | دل /del/ | 𐭣𐭩𐭫 /dil/ |
| Mti | درخت /daɾaxt/ | درخت /daɾaxt/ | درخت /diraxt/ | дарахт /daraxt/ | דרכת /deræxt/ | درخت /deræxt/ | 𐭣𐭫𐭧𐭲 /draxt/ |
| Nyumba | خانه /xɑːna/ | خانه /xɑːna/ | خانه /xaːna/ | хона /xona/ | כאנה /xɒːne/ | خانه /xɒːne/ | 𐭧𐭠𐭭𐭪 /xaːnaɡ/ |
| Mbwa | سگ /saɡ/ | سگ /seɡ/ | سگ /saɡ/ | саг /saɡ/ | סג /sæɡ/ | سگ /sæɡ/ | 𐭮𐭢 /saɡ/ |
| Paka | پشک /puʃak/ | پشک /poʃak/ | گربه /ɡurba/ | гурба /ɡurba/ | גורבה /ɡorbe/ | گربه /ɡorbe/ | 𐭢𐭥𐭫𐭡𐭢 /ɡurbaɡ/ |
| Mkono | دست /dast/ | دست /dast/ | دست /dast/ | даст /dast/ | דסת /dæst/ | دست /dæst/ | 𐭣𐭮𐭲 /dast/ |
| Jicho | چشم /t͡ʃaʃm/ | چم /tʃam/ | چشم /t͡ʃaʃm/ | чашм /tʃaʃm/ | צ׳שם /t͡ʃeʃm/ | چشم /t͡ʃeʃm/ | 𐭰𐭱𐭬 /tʃaʃm/ |
| Habari | سلام /salɑːm/ | سلام /salom/ | درود /duruːd/ | салом /salom/ | שלום /ʃɒːlom/ | درود /doruːd/ | 𐭣𐭫𐭥𐭲 /droːd/ |
| Asante | تشکر /taʃakkoɾ/ | تشکر /taʃakkur/ | سپاس /sipaːs/ | раҳмат /rahmat/ | ספאס /sepɒːs/ | سپاس /sepɒːs/ | 𐭮𐭯𐭠𐭮 /spaːs/ |
| Moja | یک /jak/ | یک /jak/ | یک /jak/ | як /jak/ | יך /jek/ | یک /jek/ | 𐭠𐭩𐭪 /eːk/ |
| Nzuri | خوب /xob/ | خو /xoː/ | نیک /neːk/ | хуб /xub/ | חוב /xuːb/ | خوب /xuːb/ | 𐭥𐭩𐭧 /weh/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.