Kiajemi (Cha Kale)

Kiajemi cha Kale (پارسی pārsī au فارسی کلاسیک fārsī-ye kelāsik) ni umbo la kifasihi la Kiajemi Kipya kilichositawi kuanzia karne ya 9 hadi ya 15 BK, kikianzia katika baraza la Wasamani (819–999) huko Bukhara kama uamsho wa makusudi wa utambulisho wa Kiajemi wa kabla ya Uislamu kwa hati ya Kiajemi-Kiarabu. Ni lugha ya Shahnameh ya Ferdowsi (mnamo 1010), Masnavi ya Rumi (~1273), Gulistan na Bustan za Saadi (1258–1259), Divan ya Hafez (~1370), Rubaiyat za Khayyam, na Khamsa ya Nizami — kwa pamoja zikiwa miongoni mwa makusanyo makubwa ya kifasihi ya ustaarabu wa dunia. Hutofautiana na Kiajemi cha Kisasa (fa) kwa: /xʷ/ iliyolabializwa iliyohifadhiwa ("khw" katika xʷāhar "dada", xʷurdan "kula"; ilipotea katika Kiajemi cha Magharibi cha Kisasa, ilihifadhiwa katika Dari/Tajiki); tofauti iliyohifadhiwa ya vokali ndefu /ē oː/ dhidi ya /iː uː/ (ilipotea katika Kiajemi cha Tehran; ilihifadhiwa katika Dari/Tajiki); tofauti iliyohifadhiwa ya /ɣ/–/q/ (zilichanganyika katika Kiajemi cha Magharibi cha Kisasa); na vokali fupi /i u/ katika silabi zilizopungua baadaye hadi /e o/ katika Kiajemi cha Tehran (pidar→pedar, dil→del, gurba→gorbe, čišm→čašm). Ni kanuni ya kufundishia ya elimu ya kifasihi kote Iran, Afghanistan, Tajikistan, na kihistoria India ya Mughal — kikisomwa bila kukatizwa kuanzia karne ya 11 hadi sasa, kikiwa na sintaksia na msamiati wa msingi ulio thabiti kiasi katika kipindi hicho chote.