Остыган ка
Kiket
Yenisei
Kiket ndicho lugha pekee ya familia ya Kiyenisei iliyosalia, kinachozungumzwa na wasemaji wapatao 150 wenye ufasaha ambao wengi wao ni wazee, kando ya sehemu ya kati ya Mto Yenisei katika Wilaya ya Krasnoyarsk nchini Urusi, na kiko hatarini kutoweka kabisa. Dhana ya Dene-Yenisei aliyoieleza Edward Vajda mwaka 2008 inaunganisha lugha za Kiyenisei na lugha za Na-Dene za Amerika Kaskazini (Kitlingit, Kiathabaska), ikidokeza uhusiano wa kale wa Beringia. Ni lugha yenye toni (toni 3), yenye mfumo wa kuunganisha maneno kwa wingi (polisintetiki), yenye mofolojia ya vitenzi inayotumia viambishi vinavyozunguka (circumfix). Mpangilio wake tata unaozingatia kitenzi unaelezwa vyema zaidi kuwa wa aina hai (active) kuliko ergative-absolutive kamili — tofauti na Kichukchi, lugha ya Siberia yenye mpangilio wa kawaida wa ergative-absolutive. Tangu miaka ya 1980 kimekuwa kikitumia mfumo wa maandishi unaotegemea alfabeti ya Kisirili.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiket
Maji
уьл
/ulʲ/
Moto
бок
/bok/
Jua
и
/i/
Mwezi
ӄип
/qip/
Nyota
ӄоʼ
/qoʔ/
Mama
ам
/am/
Baba
об
/oːp/
Mimi
ат
/aʔt/
Wewe
у
/uː/
Jina
и
/iʔ/
Jicho
де
/de/
Mkono
тыр
/tɯr/
Moyo
суӈ
/suŋ/
Upendo
синьси
/sinʲsi/
Mti
оксь
/oksʲ/
Nyumba
куьсь
/kusʲ/
Mbwa
тип
/tip/
Paka
кошка
/koʂka/
Kula
сьел
/sʲel/
Kunywa
уьлся
/ulʲsʲa/
Moja
ӄусь
/qusʲ/
Mbili
ын
/ɯːn/
Habari
торова
/torova/
Asante
асьх
/asʲx/
Nzuri
аӄта
/aqta/
Kekeo
ӄоӄпунь
/qɔqˈpunʲ/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Yeniseian zinazohusiana
| Maana | Kiket | Kiyugh | Kiyukaghir cha Kolyma | Kinenets | Kieven | Kimoksha | Kierzya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | уьл /ulʲ/ | хур /xur/ | оожии /oːʒiː/ | ӣд /iːd/ | мӯ /muː/ | ведь /vedʲ/ | ведь /vedʲ/ |
| Moto | бок /bok/ | бок /bok/ | ло́чил /lótʃil/ | ту /tu/ | тоог /toːɡ/ | тол /tol/ | тол /tol/ |
| Jua | и /i/ | ыга /ɨɣa/ | пугэ /puɣe/ | хаер /xajer/ | нөлтэн /nølten/ | ши /ʃi/ | чи /tʃi/ |
| Mwezi | ӄип /qip/ | хып /xɨp/ | киндьэ /kindʲe/ | ирий /irij/ | бяг /bjaɡ/ | ков /kov/ | ков /kov/ |
| Nyota | ӄоʼ /qoʔ/ | алаӈ /alaŋ/ | эҥэзэтчх /eŋezetʃχ/ | нумгы /numˈɡɨ/ | осикат /oˈsikat/ | тяште /ˈtʲæʃtʲe/ | теште /ˈtʲeʃtʲe/ |
| Mama | ам /am/ | ам /am/ | эмэй /emej/ | небя /nebja/ | эньэн /eɲen/ | тядя /tʲadʲa/ | ава /ava/ |
| Baba | об /oːp/ | оп /op/ | эчиэ /etʃiə/ | нися /nʲisʲa/ | аман /aman/ | аля /alʲa/ | тетя /tʲetʲa/ |
| Mimi | ат /aʔt/ | ай /aj/ | мэт /met/ | мань /manʲ/ | би /bi/ | мон /mon/ | мон /mon/ |
| Wewe | у /uː/ | у /uː/ | тэт /tet/ | пыдар /pɨˈdar/ | хи /hiː/ | тон /ton/ | тон /ton/ |
| Jina | и /iʔ/ | и /iː/ | ню /nʲuː/ | нюм /nʲum/ | гэрбэ /gərˈbə/ | лем /lʲem/ | лем /lʲem/ |
| Jicho | де /de/ | ден /den/ | ӈөбур /ŋøbur/ | сэв /sew/ | яса /jasa/ | сельме /sʲelʲmʲe/ | сельме /sʲelʲmʲe/ |
| Mkono | тыр /tɯr/ | хы /xɨ/ | нугэн /nugen/ | ӈуда /ŋuda/ | нгал /ŋal/ | кядь /kʲadʲ/ | кедь /kedʲ/ |
| Moyo | суӈ /suŋ/ | кутʼ /kutʼ/ | шубэжэ /ʃubeʒe/ | сей /sej/ | мяван /mjavan/ | седи /sedʲi/ | седей /sedej/ |
| Upendo | синьси /sinʲsi/ | — /—/ | анурэ /anurə/ | садось /sadosʲ/ | аякан /ajakan/ | кельгома /kelʲɡoma/ | вечкема /vetʃkema/ |
| Mti | оксь /oksʲ/ | ос /os/ | чалдьэ /tʃaldʒe/ | пя /pja/ | мо /mo/ | шуфта /ʃufta/ | чувто /tʃuvto/ |
| Nyumba | куьсь /kusʲ/ | хус /xus/ | нумэ /nume/ | мяˮ /mjaʔ/ | дьу /dʒu/ | куд /kud/ | кудо /kudo/ |
| Mbwa | тип /tip/ | тʼип /tʼip/ | таҥжэ /taŋʒe/ | вэно /weno/ | нгин /ŋin/ | пине /pinʲe/ | киска /kiska/ |
| Paka | кошка /koʂka/ | — /—/ | кошка /koʂka/ | кошка /koʂka/ | кошка /koʂka/ | катка /katka/ | катка /katka/ |
| Kula | сьел /sʲel/ | фен /fen/ | чидиргэ- /tʃidirɣe/ | ёлась /jolasʲ/ | дьэб /dʒeb/ | ярхцамс /jarxtsams/ | ярсамс /jarsams/ |
| Kunywa | уьлся /ulʲsʲa/ | эт /et/ | ӧгэйи- /øɡejii/ | я /ja/ | ум /um/ | симомс /simoms/ | симемс /sʲimems/ |
| Moja | ӄусь /qusʲ/ | хуса /xusa/ | иркэ /irke/ | ӈопой /ŋopoj/ | омэн /omen/ | фкя /fkʲa/ | вейке /vejke/ |
| Mbili | ын /ɯːn/ | хынам /xɨnam/ | атахун /ataːqun/ | сидя /sʲiˈdʲa/ | дёр /dʲoːr/ | кафта /ˈkafta/ | кавто /ˈkavto/ |
| Habari | торова /torova/ | — /—/ | льуоркэн /lʲuorken/ | аньˮторова /anʔtorova/ | дорова /dorova/ | шумбрат /ʃumbrat/ | шумбрат /ʃumbrat/ |
| Asante | асьх /asʲx/ | — /—/ | пасьпе /pasʲpe/ | спасибо /spasibo/ | пасиба /pasiba/ | сюкпря /sʲukprʲa/ | сюкпря /sʲukprʲa/ |
| Nzuri | аӄта /aqta/ | — /—/ | амлур /amlur/ | сава /sawa/ | ай /aj/ | цебярь /tsʲebʲarʲ/ | паро /paro/ |
| Kekeo | ӄоӄпунь /qɔqˈpunʲ/ | χɔχpɨń /χɔχpɨɲ/ | — | — | — | куку /ˈkuku/ | куко /ˈkuko/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.