Остыган ка

Kiket

Yenisei

FamiliaYenisei Wasemaji~150 (iliyo hatarini sana sana) HatiKisirili NchiUrusi (Krasnoyarsk Krai) Lugha rasmiHapana (wachache wanaotambuliwa) Uhai wa lughahatari kubwa sana ISO 639-3ket

Kiket ndicho lugha pekee ya familia ya Kiyenisei iliyosalia, kinachozungumzwa na wasemaji wapatao 150 wenye ufasaha ambao wengi wao ni wazee, kando ya sehemu ya kati ya Mto Yenisei katika Wilaya ya Krasnoyarsk nchini Urusi, na kiko hatarini kutoweka kabisa. Dhana ya Dene-Yenisei aliyoieleza Edward Vajda mwaka 2008 inaunganisha lugha za Kiyenisei na lugha za Na-Dene za Amerika Kaskazini (Kitlingit, Kiathabaska), ikidokeza uhusiano wa kale wa Beringia. Ni lugha yenye toni (toni 3), yenye mfumo wa kuunganisha maneno kwa wingi (polisintetiki), yenye mofolojia ya vitenzi inayotumia viambishi vinavyozunguka (circumfix). Mpangilio wake tata unaozingatia kitenzi unaelezwa vyema zaidi kuwa wa aina hai (active) kuliko ergative-absolutive kamili — tofauti na Kichukchi, lugha ya Siberia yenye mpangilio wa kawaida wa ergative-absolutive. Tangu miaka ya 1980 kimekuwa kikitumia mfumo wa maandishi unaotegemea alfabeti ya Kisirili.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kiket

Maji

уьл

/ulʲ/

Moto

бок

/bok/

Jua

и

/i/

Mwezi

ӄип

/qip/

Nyota

ӄоʼ

/qoʔ/

Mama

ам

/am/

Baba

об

/oːp/

Mimi

ат

/aʔt/

Wewe

у

/uː/

Jina

и

/iʔ/

Jicho

де

/de/

Mkono

тыр

/tɯr/

Moyo

суӈ

/suŋ/

Upendo

синьси

/sinʲsi/

Mti

оксь

/oksʲ/

Nyumba

куьсь

/kusʲ/

Mbwa

тип

/tip/

Paka

кошка

/koʂka/

Kula

сьел

/sʲel/

Kunywa

уьлся

/ulʲsʲa/

Moja

ӄусь

/qusʲ/

Mbili

ын

/ɯːn/

Habari

торова

/torova/

Asante

асьх

/asʲx/

Nzuri

аӄта

/aqta/

Kekeo

ӄоӄпунь

/qɔqˈpunʲ/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Yeniseian zinazohusiana

Maana KiketKiyughKiyukaghir cha KolymaKinenetsKievenKimokshaKierzya
Maji уьл /ulʲ/ хур /xur/ оожии /oːʒiː/ ӣд /iːd/ мӯ /muː/ ведь /vedʲ/ ведь /vedʲ/
Moto бок /bok/ бок /bok/ ло́чил /lótʃil/ ту /tu/ тоог /toːɡ/ тол /tol/ тол /tol/
Jua и /i/ ыга /ɨɣa/ пугэ /puɣe/ хаер /xajer/ нөлтэн /nølten/ ши /ʃi/ чи /tʃi/
Mwezi ӄип /qip/ хып /xɨp/ киндьэ /kindʲe/ ирий /irij/ бяг /bjaɡ/ ков /kov/ ков /kov/
Nyota ӄоʼ /qoʔ/ алаӈ /alaŋ/ эҥэзэтчх /eŋezetʃχ/ нумгы /numˈɡɨ/ осикат /oˈsikat/ тяште /ˈtʲæʃtʲe/ теште /ˈtʲeʃtʲe/
Mama ам /am/ ам /am/ эмэй /emej/ небя /nebja/ эньэн /eɲen/ тядя /tʲadʲa/ ава /ava/
Baba об /oːp/ оп /op/ эчиэ /etʃiə/ нися /nʲisʲa/ аман /aman/ аля /alʲa/ тетя /tʲetʲa/
Mimi ат /aʔt/ ай /aj/ мэт /met/ мань /manʲ/ би /bi/ мон /mon/ мон /mon/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.