Hadzane
Kihadza
Language isolate (or proposed Sandawe-Hadza)
Kihadza ni lugha ya pekee yenye umuhimu mkubwa, inayozungumzwa na jamii za jadi za wawindaji-wakusanyaji karibu na Ziwa Eyasi nchini Tanzania. Ingawa lina sauti za kufyatua (clicks), uhusiano wake na lugha nyingine za kufyatua haujathibitishwa, na huenda likawakilisha familia ya zamani na huru ya lugha.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kihadza
Maji
ʼati
/ʔati/
Moto
ʼimi
/ʔimi/
Jua
ʼisha
/ʔiʃa/
Mwezi
heto
/heto/
Mama
ama
/ama/
Baba
aba
/aba/
Kula
ʼicha
/ʔitʃa/
Kunywa
ʼo
/ʔoː/
Upendo
ʼuwakitchi
/ʔuwakitʃi/
Moyo
ʼaitchi
/ʔaitʃi/
Mti
ʼani
/ʔani/
Nyumba
ndolo
/ndolo/
Mbwa
kongwesi
/koŋɡwesi/
Paka
ʼmiu
/ʔmiu/
Mkono
kwaʼla
/kʷaʔla/
Jicho
ʼaha
/ʔaha/
Habari
ʼmtana
/ʔmtana/
Asante
ʼmbweko
/ʔmbweko/
Moja
ihtche
/ihtʃe/
Nzuri
ʼiyaʼe
/ʔijaʔe/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Language isolate (or proposed Sandawe-Hadza) zinazohusiana
| Maana | Kihadza | Kimanda | Kimeru | Kilisu | Kiluo | Kiembu | Kiaramu Kipya cha Kiashuru |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ʼati /ʔati/ | ࡌࡉࡀ /mia/ | rũũjĩ /ɾuːdʒi/ | yi /ji/ | pi /pi/ | mai /mai/ | ܡܝܐ /mijja/ |
| Moto | ʼimi /ʔimi/ | ࡍࡅࡓࡀ /nura/ | mwaki /mwaki/ | a-mi /ami/ | mach /matʃ/ | mwaki /mwaki/ | ܢܘܪܐ /nura/ |
| Jua | ʼisha /ʔiʃa/ | ࡔࡀࡌࡔࡀ /ʃamʃa/ | rĩũa /ɾiua/ | mei-lo /mejlo/ | chieng' /tʃieŋ/ | rĩũa /ɾiua/ | ܫܡܫܐ /ʃimʃa/ |
| Mwezi | heto /heto/ | ࡎࡉࡓࡀ /sira/ | mweri /mweɾi/ | cha-mi /tʃami/ | dwe /dwe/ | mweri /mweɾi/ | ܣܗܪܐ /sahra/ |
| Mama | ama /ama/ | ࡀࡌࡀ /ama/ | mami /mami/ | ma /ma/ | mama /mama/ | mami /mami/ | ܝܡܐ /jimma/ |
| Baba | aba /aba/ | ࡀࡁࡀ /aba/ | baba /baba/ | a-pa /apa/ | baba /baba/ | baba /baba/ | ܒܒܐ /baba/ |
| Kula | ʼicha /ʔitʃa/ | ࡀࡊࡀࡋ /akal/ | kũrĩa /kuɾia/ | dza /tsa/ | chiemo /tʃiemo/ | kũrĩa /kuɾia/ | ܐܟܠ /axil/ |
| Kunywa | ʼo /ʔoː/ | ࡔࡕࡀ /ʃta/ | kũnyũa /kuɲua/ | dao /dao/ | madho /maðo/ | kũnyua /kuɲua/ | ܫܬܐ /ʃtaja/ |
| Upendo | ʼuwakitchi /ʔuwakitʃi/ | ࡓࡅࡄࡌࡀ /ɾuhma/ | wendo /wendo/ | gu-hpa /ɡupʰa/ | hera /hera/ | wendo /wendo/ | ܚܘܒܐ /xubba/ |
| Moyo | ʼaitchi /ʔaitʃi/ | ࡋࡉࡁࡀ /liba/ | ngoro /ŋɡoɾo/ | ni-ma /nima/ | chuny /tʃuɲ/ | ngoro /ŋɡoɾo/ | ܠܒܐ /libba/ |
| Mti | ʼani /ʔani/ | ࡀࡊࡀࡍࡀ /akana/ | mũtĩ /muti/ | shi-pa /ʃipa/ | yath /jaθ/ | mũtĩ /muti/ | ܐܝܠܢܐ /ilana/ |
| Nyumba | ndolo /ndolo/ | ࡁࡉࡕࡀ /bita/ | nyomba /ɲomba/ | hkyim /tɕim/ | ot /ot/ | nyũmba /ɲumba/ | ܒܝܬܐ /beθa/ |
| Mbwa | kongwesi /koŋɡwesi/ | ࡊࡀࡋࡁࡀ /kalba/ | ngiti /ŋɡiti/ | kwe /kwɛ/ | guok /ɡuok/ | ngui /ŋɡui/ | ܟܠܒܐ /kalba/ |
| Paka | ʼmiu /ʔmiu/ | ࡔࡅࡍࡀࡓࡀ /ʃunara/ | nyau /ɲau/ | a-nyi /aɲi/ | paka /paka/ | nyau /ɲau/ | ܩܛܘ /qaːtu/ |
| Mkono | kwaʼla /kʷaʔla/ | ࡏࡃࡀ /ʔida/ | njara /ndʒaɾa/ | la /la/ | lwedo /lwedo/ | guoko /ɡuoko/ | ܐܝܕܐ /iːða/ |
| Jicho | ʼaha /ʔaha/ | ࡏࡉࡍࡀ /ʔina/ | rĩĩthwa /ɾiːθwa/ | mai-mei /majmei/ | wang' /waŋ/ | riitho /ɾiːθo/ | ܥܝܢܐ /ʕajna/ |
| Habari | ʼmtana /ʔmtana/ | ࡔࡋࡀࡌࡀ /ʃlama/ | mwega /mweɡa/ | ngo-lan /ŋolan/ | misawa /misawa/ | mwega /mweɡa/ | ܫܠܡܐ /ʃlaːma/ |
| Asante | ʼmbweko /ʔmbweko/ | ࡈࡀࡁࡅࡕࡀ /ʈabuta/ | nĩ baba /ni baba/ | ti-tu /titu/ | erokamano /erokamano/ | nĩ baba /ni baba/ | ܒܣܝܡܐ /basima/ |
| Moja | ihtche /ihtʃe/ | ࡄࡀࡃ /had/ | ĩmwe /imwe/ | ti /ti/ | achiel /atʃiel/ | ĩmwe /imwe/ | ܚܕ /xa/ |
| Nzuri | ʼiyaʼe /ʔijaʔe/ | ࡈࡀࡁࡀ /tˤaba/ | mwega /mweɡa/ | nyi /ɲi/ | maber /maber/ | mwega /mweɡa/ | ܛܒܐ /tˤaba/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.