Boros Dusun
Kikadazan-Dusun
Kiaustronesia (Sabahan)
Dusun ya Kati (Kadazan-Dusun) ni neno mwamvuli la lugha za Kiaustronesia za Sabah zinazohusiana kwa karibu za Borneo ya Malaysia (Sabah), zenye wazungumzaji wapatao 570,000 katika lahaja za Kadazan na Dusun. Ilifanywa lugha rasmi-shirikishi huko Sabah mwaka 1995 sambamba na Kimalay (Bahasa Malaysia) na Kiingereza. Tamasha la mavuno la Kaamatan (Mei) huadhimisha roho ya mpunga Bambaazon — nguzo kuu ya kitamaduni. Kiwango kilichoungana kimeendelezwa na Chama cha Kitamaduni cha Kadazandusun (KDCA) tangu mwaka 1989 kwa kutumia hati ya Kilatini. Hufundishwa katika shule za msingi katika wilaya zenye wengi wa Kadazandusun.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikadazan-Dusun
Maji
waig
/waiɡ/
Moto
tapui
/tapui/
Jua
todau
/todau/
Mwezi
vulan
/vulan/
Nyota
rombituon
/rombituon/
Mama
tina
/tina/
Baba
tama
/tama/
Mimi
yoku
/joku/
Wewe
ika
/ika/
Jina
ngaran
/ŋaran/
Jicho
mato
/mato/
Mkono
longon
/ˈloŋon/
Moyo
ginawo
/ɡinawo/
Upendo
gimbai
/ɡimbai/
Mti
kayu
/kayu/
Nyumba
walai
/walai/
Mbwa
tasu
/tasu/
Paka
tingau
/tiŋau/
Kula
mangakan
/maŋakan/
Kunywa
monginum
/moŋinum/
Moja
iso
/iso/
Mbili
duo
/duwo/
Habari
kopivosian
/kopivosian/
Asante
pounsikou
/pounsikou/
Nzuri
avasi
/avasi/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian (Sabahan) zinazohusiana
| Maana | Kikadazan-Dusun | Kikadazan cha Pwani | Kimaranao | Kitausug | Kibunun | Kitagalog cha Kale | Kingaju |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | waig /waiɡ/ | waig /waiɡ/ | ig /iɡ/ | tubig /tubiɡ/ | danum /danum/ | ᜆᜓᜊᜒᜄ᜔ /tubiɡ/ | danum /danum/ |
| Moto | tapui /tapui/ | tapui /taˈpui/ | apoy /apoj/ | kayu /kaju/ | sapuz /sapuz/ | ᜀᜉᜓᜌ᜔ /apuj/ | apui /apui/ |
| Jua | todau /todau/ | tadau /taˈdau/ | alongan /aloŋan/ | adlaw /adlaw/ | vali /vali/ | ᜀᜇᜏ᜔ /araw/ | matanandau /matanandau/ |
| Mwezi | vulan /vulan/ | vuhan /ˈvuhan/ | bolan /bolan/ | bulan /bulan/ | buan /buan/ | ᜊᜓᜏᜈ᜔ /buwan/ | bulan /bulan/ |
| Nyota | rombituon /rombituon/ | tombituon /tombituon/ | bito-on /bitoʔon/ | bituun /bituʔun/ | bintuhan /bintuhan/ | ᜊᜒᜆᜓᜁᜈ᜔ /bituʔin/ | bintang /bintaŋ/ |
| Mama | tina /tina/ | tina /ˈtina/ | ina /ina/ | inaꞌ /inaʔ/ | tina /tina/ | ᜁᜈ /ina/ | indu /indu/ |
| Baba | tama /tama/ | tama /ˈtama/ | ama /ama/ | amaꞌ /amaʔ/ | tama /tama/ | ᜀᜋ /ama/ | bapa /bapa/ |
| Mimi | yoku /joku/ | zou /zou/ | ako /ako/ | aku /aku/ | saikin /saikin/ | ᜀᜃᜓ /ako/ | aku /aku/ |
| Wewe | ika /ika/ | ika /ika/ | seka /sɵka/ | ikaw /ikaw/ | suu /suʔu/ | ᜁᜃᜏ᜔ /ikaw/ | ikau /ikau/ |
| Jina | ngaran /ŋaran/ | ngaran /ŋaran/ | ngaran /ŋaran/ | ngan /ŋan/ | ngaan /ŋaan/ | ᜅᜎᜈ᜔ /ŋalan/ | aran /aran/ |
| Jicho | mato /mato/ | mato /ˈmato/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | ᜋᜆ /mata/ | mate /mate/ |
| Mkono | longon /ˈloŋon/ | longon /ˈloŋon/ | lima /lima/ | lima /lima/ | ima /ima/ | ᜃᜋᜌ᜔ /kamaj/ | lengen /ləŋən/ |
| Moyo | ginawo /ɡinawo/ | kosingan /koˈsiŋan/ | pusoʔ /pusoʔ/ | pusuꞌ /pusuʔ/ | is-ang /isaŋ/ | ᜉᜓᜐᜓ /puso/ | atei /atei/ |
| Upendo | gimbai /ɡimbai/ | ohunod /oˈhunod/ | kalimo /kalimo/ | lasa /lasa/ | madaidaz /madaidaz/ | ᜁᜊᜒᜄ᜔ /ibiɡ/ | sinta /sinta/ |
| Mti | kayu /kayu/ | kayu /ˈkaju/ | kayo /kajo/ | kahuy /kahuj/ | kahu /kahu/ | ᜃᜑᜓᜌ᜔ /kahoj/ | kayu /kaju/ |
| Nyumba | walai /walai/ | walai /waˈlai/ | walay /walaj/ | bāy /baːj/ | lumaq /lumaq/ | ᜊᜑᜌ᜔ /bahaj/ | huma /huma/ |
| Mbwa | tasu /tasu/ | tasu /ˈtasu/ | aso /aso/ | iruꞌ /iruʔ/ | asu /asu/ | ᜀᜐᜓ /aso/ | asu /asu/ |
| Paka | tingau /tiŋau/ | tusing /ˈtusiŋ/ | pusa /pusa/ | kuting /kutiŋ/ | ngingiyaw /ŋiŋijaw/ | ᜉᜓᜐ /pusa/ | posa /posa/ |
| Kula | mangakan /maŋakan/ | mangakan /maˈŋakan/ | mangan /maŋan/ | kaun /kaʔun/ | maun /maun/ | ᜃᜁᜈ᜔ /kain/ | kuman /kuman/ |
| Kunywa | monginum /moŋinum/ | monginum /moˈŋinum/ | minom /minom/ | minum /minum/ | muqun /muqun/ | ᜁᜈᜓᜋ᜔ /inom/ | mihop /mihop/ |
| Moja | iso /iso/ | iso /ˈiso/ | isa /isa/ | isa /isa/ | tasa /tasa/ | ᜁᜐ /isa/ | ije /ije/ |
| Mbili | duo /duwo/ | duvo /duvo/ | dowa /dowa/ | duwa /duwa/ | dusa /dusa/ | ᜇᜎᜏ /dalaˈwa/ | due /ˈdue/ |
| Habari | kopivosian /kopivosian/ | kopivosian /kopiˈvosian/ | kapian /kapijan/ | kumusta /kumusta/ | uninang /uninaŋ/ | ᜋᜊᜓᜑᜌ᜔ /mabuhaj/ | tabea /tabea/ |
| Asante | pounsikou /pounsikou/ | pounsikou /pounˈsikou/ | salamat /salamat/ | magsukul /maɡsukul/ | uninang /uninaŋ/ | ᜐᜎᜋᜆ᜔ /salamat/ | sahindai /sahindai/ |
| Nzuri | avasi /avasi/ | avasi /aˈvasi/ | mapia /mapija/ | marayaw /marajaw/ | masial /masial/ | ᜋᜊᜓᜆᜒ /mabuti/ | bahalap /bahalap/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.