Okanisi tongo
Kiaukan
English-based creole
Aukan (Ndyuka, Okanisi) is the principal Maroon Creole of the Eastern Suriname Maroon group, descended from West African Akan/Gbe-speaking enslaved populations who escaped Dutch plantations in the 18th century and established autonomous communities in the rainforest of the Tapanahony River. Eastern Maroon Creoles include Ndyuka, Aluku (alu), and Paramaccan (pmk), all derived from a 17th-18th century English-based plantation creole that the Maroons preserved in geographic isolation while Sranan Tongo (srn) urbanized in coastal Suriname. Distinct from Sranan in phonology (preservation of /ɲ/, longer vowels), morphology, and substantial Akan vocabulary. The Maroon kingdom maintained independence from Dutch colonial rule until 1760 (treaty), preserving cultural and linguistic distinctness.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kiaukan
Maji
watra
/watra/
Moto
faya
/faja/
Jua
son
/soŋ/
Mwezi
mun
/mun/
Mama
mma
/mːa/
Baba
tata
/tata/
Kula
nyan
/ɲaŋ/
Kunywa
diingi
/diːŋi/
Upendo
lobi
/lobi/
Moyo
ati
/ati/
Mti
bon
/boŋ/
Nyumba
osu
/osu/
Mbwa
dagu
/daɡu/
Paka
poesi
/pusi/
Mkono
ana
/ana/
Jicho
ai
/ai/
Habari
fa yu de
/fa ju de/
Asante
gaantangi
/ɡaːntaŋi/
Moja
wan
/wan/
Nzuri
boon
/boːŋ/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za English-based creole zinazohusiana
| Maana | Kiaukan | Kisranan Tongo | Kibislama | Pidgin ya Nigeria | Kikrio | Kipijin | Kreoli ya Mlango-Torres |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | watra /watra/ | watra /watra/ | wota /wota/ | wọtá /wɔta/ | wata /ˈwata/ | wata /wata/ | woda /woda/ |
| Moto | faya /faja/ | faya /faja/ | faea /faea/ | faya /faja/ | faya /ˈfaja/ | faea /faja/ | paya /paja/ |
| Jua | son /soŋ/ | son /son/ | san /san/ | sọn /sɔn/ | san /san/ | san /san/ | san /san/ |
| Mwezi | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ |
| Mama | mma /mːa/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /ˈmama/ | mami /mami/ | mama /mama/ |
| Baba | tata /tata/ | papa /papa/ | papa /papa/ | papa /papa/ | papa /ˈpapa/ | dadi /dadi/ | papa /papa/ |
| Kula | nyan /ɲaŋ/ | nyan /ɲan/ | kakae /kakae/ | chọp /tʃɔp/ | it /it/ | kaikai /kajkaj/ | kaikai /kajkaj/ |
| Kunywa | diingi /diːŋi/ | dringi /driŋi/ | dring /driŋ/ | drink /dɾiŋk/ | drink /drɪŋk/ | dring /driŋ/ | dringk /dʒɾiŋk/ |
| Upendo | lobi /lobi/ | lobi /lobi/ | laekem /laekem/ | lọv /lɔv/ | lɛk /lɛk/ | lavem /lavem/ | lavem /lavɛm/ |
| Moyo | ati /ati/ | ati /ati/ | bel /bel/ | hat /hat/ | at /at/ | hat /hat/ | hart /hart/ |
| Mti | bon /boŋ/ | bon /boŋ/ | tri /tri/ | tri /tɾi/ | tik /tik/ | tri /tri/ | tri /tʃɾi/ |
| Nyumba | osu /osu/ | oso /oso/ | haos /haos/ | haus /haʊs/ | os /ɔs/ | haos /haos/ | haus /haʊs/ |
| Mbwa | dagu /daɡu/ | dagu /daɡu/ | dog /doɡ/ | dọg /dɔɡ/ | dɔg /dɔɡ/ | dogi /doɡi/ | dog /dɔɡ/ |
| Paka | poesi /pusi/ | poesi /pusi/ | pusi /pusi/ | pus /pus/ | pus /pus/ | puskat /puskat/ | pusiket /pusiket/ |
| Mkono | ana /ana/ | anu /anu/ | han /han/ | hand /hand/ | an /an/ | han /han/ | han /han/ |
| Jicho | ai /ai/ | ai /ai/ | ae /ae/ | ai /aɪ/ | ay /aj/ | ae /ae/ | ai /aj/ |
| Habari | fa yu de /fa ju de/ | odi /odi/ | halo /halo/ | how far /haʊ faː/ | kushɛ /kuˈʃɛ/ | halo /halo/ | wis wei /wis wej/ |
| Asante | gaantangi /ɡaːntaŋi/ | grantangi /ɡrantaŋi/ | tangkyu /taŋkju/ | tanx /taŋks/ | tɛnki /ˈtɛŋki/ | tagio /taɡio/ | eso /ɛso/ |
| Moja | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wanfala /wanfala/ | wan /wan/ |
| Nzuri | boon /boːŋ/ | bun /bun/ | gud /ɡud/ | fain /faɪn/ | gud /ɡud/ | gud /ɡud/ | gud /ɡud/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.