mə-daba
Kidaba
Kiafrika-Kiasia (Kichadi, Kati, Mafa-Bata — kikundi kidogo cha Daba)
Daba ni lugha ya Kichadi ya Milima ya Mandara kaskazini mwa Kamerun, dada wa lugha nyingine za Mafa-Bata za eneo lilo hilo kwa ujumla. Kiisimu, Daba inashiriki sifa za familia ya Kichadi cha Kati (orodha tajiri ya konsonanti yenye sauti za kuvuta ndani ɓ ɗ, upatano wa irabu, upatanisho unaotegemea jinsia) na majirani wake Mafa, Bata, Hide (xed), na lugha nyingine za kundi la Mandara. Watu wa Daba ni wakulima wa kujikimu na wafanyabiashara katika ardhi yenye miamba ya Mandara, wenye mahusiano makubwa ya kihistoria na wafugaji jirani wa Kifulani. Sarufi rejea ya Mouchet ya mwaka 1966 Le parler daba ndiyo nyaraka za msingi; SIL Kamerun imetengeneza vifaa vya kisasa vya kusoma na kuandika.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kidaba
Maji
yam
/jam/
Moto
kʷu
/kʷu/
Jua
ɓa
/ɓa/
Mwezi
paɗ
/paɗ/
Nyota
gwevar
/ɡʷevar/
Mama
mma
/mːa/
Baba
daa
/daː/
Mimi
nə
/nə/
Wewe
ka
/ka/
Jina
zlim
/ɮim/
Jicho
ɓəh
/ɓəh/
Mkono
xən
/xən/
Moyo
ɓəl
/ɓəl/
Upendo
saw
/saw/
Mti
hin
/hin/
Nyumba
gəy
/ɡəj/
Mbwa
ɓəzaŋ
/ɓəzaŋ/
Paka
mərz
/mərz/
Kula
za
/za/
Kunywa
sa
/sa/
Moja
mma
/mːa/
Mbili
sɨla
/sɨla/
Habari
salaŋ
/salaŋ/
Asante
ndzaŋ
/ndzaŋ/
Nzuri
ɗəfa
/ɗəfa/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Afro-Asiatic (Chadic, Central, Mafa-Bata — Daba subgroup) zinazohusiana
| Maana | Kidaba | Kihdi | Kikera | Kibeja | Kilomwe | Kihausa | Kipashto |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | yam /jam/ | yam /jam/ | mam /mam/ | yam /jam/ | mahi /mahi/ | ruwa /ɾuwaː/ | اوبه /obə/ |
| Moto | kʷu /kʷu/ | hu /hu/ | ákə̀rə /akərə/ | neʼaat /neʔaːt/ | moro /moɾo/ | wuta /wuta/ | اور /oːɾ/ |
| Jua | ɓa /ɓa/ | vah /vah/ | kêr /keːɾ/ | yint /jint/ | nsuwa /nsuwa/ | rana /ɾaːnaː/ | لمر /lmər/ |
| Mwezi | paɗ /paɗ/ | ʔir /ʔir/ | mə̀sə̀rə /məsərə/ | tirig /tiɾiɡ/ | mweri /mweɾi/ | wata /wata/ | سپوږمۍ /spoːʐmaj/ |
| Nyota | gwevar /ɡʷevar/ | gùvàkw /ɡuvakʷ/ | tùwrò /tuwro/ | hayúk /hajuːk/ | nyenyeeri /ɲeɲeːri/ | tauraro /tauraːro/ | ستوری /storaj/ |
| Mama | mma /mːa/ | nəh /nəh/ | nâ /naː/ | indee /iːndeː/ | ammai /amːai/ | uwa /uwaː/ | مور /moːɾ/ |
| Baba | daa /daː/ | baba /baba/ | bâ /baː/ | baab /baːb/ | atati /atati/ | uba /ubaː/ | پلار /plɑːɾ/ |
| Mimi | nə /nə/ | yà /ja/ | kə́ŋ /kəŋ/ | ané /ʔane/ | miyo /mijo/ | ni /niː/ | زه /zə/ |
| Wewe | ka /ka/ | kà /ka/ | kə /kə/ | barúk /baruːk/ | weyo /wejo/ | kai /kai/ | ته /tə/ |
| Jina | zlim /ɮim/ | ɮùm /ɮum/ | sumo /sumo/ | sim /sim/ | nsina /nsina/ | suna /suːnaː/ | نوم /num/ |
| Jicho | ɓəh /ɓəh/ | ɓah /ɓah/ | gìr /ɡir/ | liili /liːli/ | nito /nito/ | ido /idoː/ | سترګه /stərɡa/ |
| Mkono | xən /xən/ | xen /xen/ | kéu /keu/ | ay /aj/ | nthata /ntʰata/ | hannu /hanːu/ | لاس /lɑːs/ |
| Moyo | ɓəl /ɓəl/ | ɓal /ɓal/ | gùm /ɡum/ | ginʼa /ɡinʔa/ | murima /muɾima/ | zuciya /zutʃija/ | زړه /zɽə/ |
| Upendo | saw /saw/ | ɓəz /ɓəz/ | kùm /kum/ | kima /kima/ | osivela /osivela/ | ƙauna /kʼauna/ | مینه /miːna/ |
| Mti | hin /hin/ | ʔən /ʔən/ | kòsō /kosoː/ | hindeb /hindeb/ | mwiri /mwiɾi/ | bishiya /biʃija/ | ونه /wəna/ |
| Nyumba | gəy /ɡəj/ | gay /ɡaj/ | gòl /ɡol/ | gaw /ɡaw/ | nupa /nupa/ | gida /ɡida/ | کور /koːɾ/ |
| Mbwa | ɓəzaŋ /ɓəzaŋ/ | ɓəzaŋ /ɓəzaŋ/ | kŋā /kŋaː/ | yas /jas/ | nampwe /nampwe/ | kare /kaɾe/ | سپی /spaj/ |
| Paka | mərz /mərz/ | mərz /mərz/ | mūsā /muːsaː/ | kabsoot /kabsoːt/ | paka /paka/ | kyanwa /kʲanwa/ | پیشو /piːʃo/ |
| Kula | za /za/ | za /za/ | nà /na/ | tame /tame/ | olya /oʎa/ | ci /tʃiː/ | خوړل /xwəɽəl/ |
| Kunywa | sa /sa/ | sa /sa/ | sā /saː/ | gwaʼa /ɡʷaʕa/ | omwa /omwa/ | sha /ʃaː/ | څکل /tskəl/ |
| Moja | mma /mːa/ | kələ /kələ/ | ká /ka/ | gaal /ɡaːl/ | mosaa /mosaː/ | ɗaya /ɗaja/ | یو /jaw/ |
| Mbili | sɨla /sɨla/ | sìɗá /siɗa/ | cèw /tʃɛw/ | maloob /maloːb/ | eli /eli/ | biyu /biju/ | دوه /dwa/ |
| Habari | salaŋ /salaŋ/ | ʔaza /ʔaza/ | ásālāmā /asaːlaːmaː/ | salaam /salaːm/ | salama /salama/ | sannu /sanːu/ | سلام /sɑlɑːm/ |
| Asante | ndzaŋ /ndzaŋ/ | ʔusi /ʔusi/ | shùkūr /ʃukuːɾ/ | baraʼoo /baɾaʕoː/ | ekoshelele /ekoʃelele/ | na gode /na ɡode/ | مننه /mənəna/ |
| Nzuri | ɗəfa /ɗəfa/ | ɗəfa /ɗəfa/ | kúɗá /kuɗa/ | dabaab /dabaːb/ | orera /oɾeɾa/ | nagari /naɡaɾi/ | ښه /ʂə/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.