Hñöñho
Керетарское отоми
Otomanguean
Querétaro Otomi (autonymously Hñöñho) is an Otomi language of the Otomanguean family, spoken by around 30,000 people in the Querétaro state of central Mexico. Linguistically, it is part of the Otomi macrolanguage cluster alongside Mezquital Otomi (ote) and several other Otomi varieties; ISO 639-3 distinguishes it under code "otq". Querétaro Otomi is one of the most-vibrant Otomi varieties, with strong intergenerational transmission in the Amealco de Bonfil and Tolimán municipalities. The Querétaro Otomi community has maintained their indigenous identity and language through centuries of post-Aztec and Spanish colonial pressure, with significant 20th-century revitalization through bilingual education programs run by INALI and the Querétaro state government.
Где на нём говорят
20 основных слов на языке Керетарское отоми
Вода
dehe
/tehe/
Огонь
tsibi
/tsibi/
Солнце
hyadi
/hjadi/
Луна
zänä
/zãnã/
Мать
mu
/mu/
Отец
da
/da/
Есть
shi
/ʃi/
Пить
tsi
/tsi/
Любовь
mädi
/mãdi/
Сердце
mui
/mui/
Дерево
za
/za/
Дом
ngu
/ŋɡu/
Собака
yo
/jo/
Кошка
mishi
/miʃi/
Рука
'ye
/ʔje/
Глаз
hmi
/hmi/
Привет
hä
/hã/
Спасибо
jamädi
/hamãdi/
Один
'na
/ʔna/
Хороший
hño
/hɲo/
Источники
Сравнение слов
Сравнение с родственными языками Otomanguean
| Значение | Керетарское отоми | Отоми | Масауа | Шипибо-конибо | Варао | Гуамбиано | Тангкхул нага |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | dehe /tehe/ | dehe /tehe/ | ndo /ndo/ | jene /xene/ | hoidu /hojdu/ | unø /unø/ | ze /ze/ |
| Огонь | tsibi /tsibi/ | tsibi /tsibi/ | sibi /sibi/ | chii /tʃiː/ | hekunu /hekunu/ | nipi /nipi/ | mei /mei/ |
| Солнце | hyadi /hjadi/ | hyadi /hjadi/ | hyadi /hjadi/ | bari /bari/ | ya /ja/ | shi /ʃi/ | nyithui /ɲitʰui/ |
| Луна | zänä /zãnã/ | zänä /zãnã/ | zana /zana/ | oxe /oʃe/ | waniku /waniku/ | atru /atɾu/ | lai /lai/ |
| Мать | mu /mu/ | nänä /nãnã/ | nana /nana/ | tita /tita/ | dani /dani/ | mama /mama/ | ina /ina/ |
| Отец | da /da/ | tada /tada/ | tata /tata/ | papa /papa/ | daka /daka/ | tata /tata/ | apa /apa/ |
| Есть | shi /ʃi/ | ñuni /ɲuni/ | ñe /ɲe/ | piti /piti/ | nahoro /nahoɾo/ | mɵ /mɵ/ | ngui /ŋui/ |
| Пить | tsi /tsi/ | tsi /tsi/ | theni /tʰeni/ | xeati /ʃeati/ | osi /osi/ | ushi /uʃi/ | rai /rai/ |
| Любовь | mädi /mãdi/ | mädi /mãdi/ | hñu /ɲu/ | noi /noi/ | anaubu /anaubu/ | kausrap /kawsɾap/ | cha /tʃa/ |
| Сердце | mui /mui/ | mui /mui/ | mŭiñ /mwiɲ/ | joi /xoi/ | obonona /obonona/ | mun /mun/ | mokyaba /mokjaba/ |
| Дерево | za /za/ | za /za/ | za /za/ | jiwi /xiwi/ | dau /daw/ | yu /ju/ | leiyik /leijik/ |
| Дом | ngu /ŋɡu/ | ngu /ŋɡu/ | ngumi /ŋɡumi/ | xobo /ʃobo/ | hanoko /hanoko/ | ya /ja/ | shim /ʃim/ |
| Собака | yo /jo/ | yo /jo/ | nyo /ɲo/ | ochiti /otʃiti/ | aurahu /auɾahu/ | kuchi /kutʃi/ | ui /ui/ |
| Кошка | mishi /miʃi/ | mixi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | mibu /mibu/ |
| Рука | 'ye /ʔje/ | 'ye /ʔje/ | ye /je/ | mëken /mɯken/ | mokomoko /mokomoko/ | mar /maɾ/ | phei /pʰei/ |
| Глаз | hmi /hmi/ | da /da/ | da /da/ | bero /bero/ | mu /mu/ | kab /kab/ | mi /mi/ |
| Привет | hä /hã/ | hatsi /hatsi/ | kjamadhi /kjamaði/ | jakon raoma /xakon raoma/ | yakera /jakeɾa/ | ma'rik /maʔɾik/ | hayau /hajau/ |
| Спасибо | jamädi /hamãdi/ | jamädi /hamãdi/ | ndios /ndios/ | gracias /ɡrasjas/ | kase /kase/ | payn /pajn/ | ase /ase/ |
| Один | 'na /ʔna/ | 'ra /ʔɾa/ | nahi /nahi/ | westíora /westioɾa/ | hisaka /hisaka/ | kan /kan/ | kha /kʰa/ |
| Хороший | hño /hɲo/ | hño /hɲo/ | nzhomu /nʒomu/ | jakon /xakon/ | yakera /jakeɾa/ | kausrik /kawsɾik/ | kahei /kahei/ |
Часть LangMap — проекта визуализации языков. Это статическое, индексируемое резюме; интерактивные карты предлагают аудио произношения, фильтры и вид глобуса.