Reʻo Paʻumotu
Tuamotuano
Austronesiana (Polinesiana)
Il tuamotuano, detto anche pa'umotu o Reo Pa'umotu (ISO 639-3: pmt), è una lingua polinesiana orientale parlata nell'arcipelago delle Tuamotu, nella Polinesia Francese. Comprende sette aree linguistiche regionali—Tapuhoe, Maragai, Mihiroa, Vāhitu, Fagatau, Parata e Nāpuka—distribuite tra gli atolli molto distanti dell'arcipelago. La lingua è minacciata: gli adulti, soprattutto la generazione dei nonni, continuano a usarla, ma sempre meno bambini la acquisiscono pienamente in famiglia, mentre il tahitiano e il francese dominano molti ambiti pubblici. Il tuamotuano si scrive con un'ortografia di base latina che segna la lunghezza vocalica e le occlusive glottali. L'accademia Kāruru Vānaga, istituita nel 2008, lavora alla codificazione della lingua, incoraggia l'insegnamento e sostiene la trasmissione; programmi scolastici adattati forniscono inoltre materiali per l'apprendimento del pa'umotu.
Dove si parla
31 parole essenziali in Tuamotuano
Acqua
vai
/wai/
Fuoco
afi
/afi/
Sole
ra
/ra/
Luna
marama
/marama/
Stella
fetū
/feˈtuː/
Madre
metua vahine
/metua vahine/
Padre
metua tane
/metua tane/
Io
au
/au/
Tu
koe
/koe/
Nome
ingoa
/iˈŋoa/
Occhio
mata
/mata/
Mano
rima
/rima/
Cuore
—
/—/
Amore
aroha
/ʔaroha/
Albero
rait
/rait/
Casa
fare
/fare/
Cane
kuri
/kuri/
Gatto
—
/—/
Mangiare
kai
/kai/
Bere
inu
/inu/
Uno
tahi
/tahi/
Due
rua
/rua/
Ciao
—
/—/
Grazie
—
/—/
Buono
maiata
/maiata/
Parole a confronto
Confrontato con le lingue Austronesian (Polynesian) correlate
| Significato | Tuamotuano | Niueano | Tokelauano | Tuvaluano | Maori delle Isole Cook | Rapanui | Tongano |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | vai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Fuoco | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | ahi /ahi/ | ahi /ahi/ | afi /afi/ |
| Sole | ra /ra/ | lā /laː/ | la /la/ | laa /laː/ | rā /raː/ | raʻā /raʔaː/ | laʻā /laʔaː/ |
| Luna | marama /marama/ | mahina /mahina/ | malama /malama/ | masina /masina/ | marama /marama/ | mahina /mahina/ | māhina /maːhina/ |
| Stella | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu /fetu/ | fetū /feˈtuː/ | etū /eˈtuː/ | hetuʻu /heˈtuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ |
| Madre | metua vahine /metua vahine/ | matua fifine /matua fifine/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ | māmā /maːmaː/ | matuʻa vahine /matuʔa vahine/ | faʻē /faʔeː/ |
| Padre | metua tane /metua tane/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ | pāpā /paːpaː/ | matuʻa tāne /matuʔa taːne/ | tamai /tamai/ |
| Io | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| Tu | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Nome | ingoa /iˈŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | hingoa /hiŋoa/ |
| Occhio | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mano | rima /rima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | rima /ɾima/ | rima /ɾima/ | nima /nima/ |
| Cuore | — /—/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | ngākau /ŋaːkau/ | mahatu /mahatu/ | loto /loto/ |
| Amore | aroha /ʔaroha/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | aro'a /aɾoʔa/ | hanga /haŋa/ | ʻofa /ʔofa/ |
| Albero | rait /rait/ | akau /akau/ | lakau /lakau/ | laakau /laːkau/ | rākau /raːkau/ | tumu rākau /tumu raːkau/ | ʻakau /ʔakau/ |
| Casa | fare /fare/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | 'are /ʔaɾe/ | hare /haɾe/ | fale /fale/ |
| Cane | kuri /kuri/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kurī /kuɾiː/ | paihega /paiheŋa/ | kulī /kuliː/ |
| Gatto | — /—/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | ngiao /ŋiao/ | kati /kati/ | pusi /pusi/ |
| Mangiare | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Bere | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | unu /unu/ | inu /inu/ |
| Uno | tahi /tahi/ | taha /taha/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | ta'i /taʔi/ | tahi /tahi/ | taha /taha/ |
| Due | rua /rua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | rua /ˈrua/ | rua /ˈrua/ | ua /ua/ |
| Ciao | — /—/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | malo ni /malo ni/ | taalofa /taːlofa/ | kia orāna /kia oɾaːna/ | ʻiorana /ʔioɾana/ | mālō e lelei /maːloː e lelei/ |
| Grazie | — /—/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | meitaki /meitaki/ | maururu /mauɾuɾu/ | mālō /maːloː/ |
| Buono | maiata /maiata/ | mitaki /mitaki/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | meitaki /meitaki/ | riva /ɾiva/ | lelei /lelei/ |
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.