Ixil
maya (mam, mam maggiore — ixil)
L'ixil è una lingua maya del gruppo mam, parlata sui monti Cuchumatanes nel nord-ovest del Guatemala, nelle tre cittadine di Nebaj, Chajul e San Juan Cotzal note come "Triangolo Ixil". Il popolo ixil fu tra le comunità più duramente colpite durante la guerra civile guatemalteca (1960-1996); circa il 5,5% della popolazione ixil fu ucciso durante il genocidio dei primi anni Ottanta sotto il generale Ríos Montt, condannato nel 2013 per genocidio contro gli ixil (verdetto poi annullato, ma condanna storicamente confermata). Tre varietà principali: Nebaj (la più documentata), Chajul e Cotzal. Allineamento ergativo-assolutivo e complessa morfologia verbale aspettuale.
Dove si parla
31 parole essenziali in Ixil
Acqua
aʼ
/aʔ/
Fuoco
tzaʼ
/tsaʔ/
Sole
qʼii
/qʼiː/
Luna
ich
/itʃ/
Stella
chumiil
/tʃumiːl/
Madre
naʼ
/naʔ/
Padre
baʼ
/baʔ/
Io
in
/in/
Tu
axh
/aʃ/
Nome
bʼii
/ɓiː/
Occhio
vusal
/vusal/
Mano
qʼabʼ
/qʼaɓ/
Cuore
vatzʼ
/vatsʼ/
Amore
kuxhewchʼa
/kuʃewtʃʼa/
Albero
tze
/tse/
Casa
kabʼal
/kaɓal/
Cane
txʼiʼ
/tʃʼiʔ/
Gatto
mees
/meːs/
Mangiare
tzaʼbʼi
/tsaʔɓi/
Bere
ucha
/utʃa/
Uno
jun
/hun/
Due
kaʼvaʼl
/kaʔʋaʔl/
Ciao
nimaʼla kuxhewchʼa
/nimaʔla kuʃewtʃʼa/
Grazie
tantixh
/tantiʃ/
Buono
utzʼ
/utsʼ/
Fonti
Parole a confronto
Confrontato con le lingue Mayan (Mamean, Greater Mamean — Ixilan) correlate
| Significato | Ixil | Uspanteko | Kʼicheʼ | Aguacateco | Kaqchikel | Qʼeqchiʼ | Q'anjob'al |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Acqua | aʼ /aʔ/ | jaʼ /haʔ/ | jaʼ /xaʔ/ | aʼ /aʔ/ | yaʼ /jaʔ/ | haʼ /haʔ/ | haʼ /haʔ/ |
| Fuoco | tzaʼ /tsaʔ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | qʼaq /qʼaq/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ | xam /ʃam/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ |
| Sole | qʼii /qʼiː/ | qʼiij /qʼiːh/ | qʼij /qʼix/ | qʼijl /qʼihl/ | qʼij /qʼix/ | saqʼe /saqʼe/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ |
| Luna | ich /itʃ/ | ikʼ /ikʼ/ | ikʼ /ikʼ/ | xahaw /ʃahaw/ | ikʼ /ikʼ/ | poo /poː/ | ixaw /iʃaw/ |
| Stella | chumiil /tʃumiːl/ | ch'umil /tʃʼumil/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chumeʼl /tʃumeʔl/ | chʼumil /tʃʼumil/ | chahim /tʃahim/ | txʼumel /tʂʼumel/ |
| Madre | naʼ /naʔ/ | nan /nan/ | nan /nan/ | naa /naː/ | teʼ /teʔ/ | naʼ /naʔ/ | mim /mim/ |
| Padre | baʼ /baʔ/ | tat /tat/ | tat /tat/ | mam /mam/ | tataʼ /tataʔ/ | yuwaʼ /juwaʔ/ | mam /mam/ |
| Io | in /in/ | in /in/ | in /in/ | in /in/ | rïn /rɨn/ | laʼin /laʔin/ | ayin /ʔajin/ |
| Tu | axh /aʃ/ | at /at/ | at /at/ | naʼ /naʔ/ | rat /rat/ | laʼat /laʔat/ | hach /hatʃ/ |
| Nome | bʼii /ɓiː/ | b'ii /ɓiː/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | bʼiʼ /ɓiʔ/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | bʼi /ɓi/ |
| Occhio | vusal /vusal/ | wach /watʃ/ | bʼaqʼwach /ɓaqʼwatʃ/ | witzʼ /witsʼ/ | bʼaqʼ wach /ɓaqʼ watʃ/ | xnaqʼ ru /ʃnaqʼ ru/ | sat /sat/ |
| Mano | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼabʼ /qʼaɓ/ | qʼab /qʼab/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | ruqʼ /ruqʼ/ | qʼab /qʼab/ |
| Cuore | vatzʼ /vatsʼ/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ | animaʼ /animaʔ/ | kʼuum /kʼuːm/ | k'u'x /kʼuʔʃ/ | chʼoolej /tʃʼoːlej/ | kʼulul /kʼulul/ |
| Amore | kuxhewchʼa /kuʃewtʃʼa/ | lóqʼ /lóqʼ/ | loqʼoj /loqʼox/ | xajan /ʃahan/ | ajowabʼäl /axowaɓəl/ | rahok /rahok/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ |
| Albero | tze /tse/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | tzeʼ /tseʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | teʼ /teʔ/ |
| Casa | kabʼal /kaɓal/ | jaa /haː/ | ja /xa/ | nya /ɲa/ | jay /xaj/ | ochoch /otʃotʃ/ | na /na/ |
| Cane | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | txʼiʼ /tʃʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Gatto | mees /meːs/ | mis /mis/ | meʼs /meʔs/ | mis /mis/ | mes /mes/ | mes /mes/ | mes /mes/ |
| Mangiare | tzaʼbʼi /tsaʔɓi/ | waʼ /waʔ/ | tijow /tixow/ | wii /wiː/ | waʼin /waʔin/ | taawaʼ /tawaʔ/ | lo /lo/ |
| Bere | ucha /utʃa/ | ukʼ /ukʼ/ | ukʼaaj /ukʼaːh/ | uuk /uːk/ | kumun /kumun/ | ukʼ /ukʼ/ | uku /uku/ |
| Uno | jun /hun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /xun/ | jun /hun/ | jun /hun/ |
| Due | kaʼvaʼl /kaʔʋaʔl/ | quiib' /kiːɓ/ | kebʼ /keɓ/ | kaʼwutz /kaʔwuts/ | kaʼiʼ /kaʔiʔ/ | wiibʼ /wiːɓ/ | kabʼ /kaɓ/ |
| Ciao | nimaʼla kuxhewchʼa /nimaʔla kuʃewtʃʼa/ | saʼbʼal /saʔbal/ | saqarik /saqaɾik/ | kʼamta /kʼamta/ | utz iwäch /uts iwætʃ/ | ma saʼ laachʼool /ma sa laːtʃʼoːl/ | kawal /kawal/ |
| Grazie | tantixh /tantiʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | maltyox /maltjoʃ/ | tixwajʼ /tiʃwahʼ/ | matyox /matjoʃ/ | bantyox /bantjoʃ/ | yuhwal /juhwal/ |
| Buono | utzʼ /utsʼ/ | utz /uts/ | utz /uts/ | saqʼ /saqʼ/ | utz /uts/ | us /us/ | watxʼ /watʃʼ/ |
Parte di LangMap — un progetto di visualizzazione linguistica. Questo è un riepilogo statico e scansionabile; le mappe interattive offrono audio di pronuncia, filtri e una vista globo.