Onʌyota'káhkahʌ
Bahasa Oneida
Iroquoia
Oneida (Onʌyota’a:ka, “Orang-orang dari Batu yang Berdiri”; ISO 639-3: one) adalah bahasa Iroquois Utara milik masyarakat Haudenosaunee, yang secara historis berkaitan dengan New York bagian tengah dan kini digunakan di komunitas Oneida di New York, Wisconsin, serta Six Nations of the Grand River di Ontario. Hanya sekitar 100–200 penutur bahasa pertama yang fasih, kebanyakan orang lanjut usia, yang masih ada, meskipun kelompok yang lebih luas sedang mempelajarinya sebagai bahasa kedua. Oneida bersifat polisintetis dan berpusat pada verba: verba biasanya memuat prefiks pronominal, akar, dan sufiks aspek, serta dapat menginkorporasikan pangkal nomina dan morfem lain. Ortografi Latin komunitas menandai hentian glotal dengan apostrof, vokal panjang dengan titik dua, tekanan dengan aksen akut, dan memakai ʌ untuk vokal madya. Oneida Nation di Wisconsin menyatakannya sebagai bahasa nasional resmi pada 1994, sedangkan program imersi dan mentor, pelajaran sekolah, kamus, rekaman, serta perangkat digital mendukung revitalisasi.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Bahasa Oneida
Air
otiʔkwah
/otiʔkwah/
Api
onaʔ
/onaʔ/
Matahari
karahkwah
/karahkwah/
Bulan
tsikʌ
/tsikʌ/
Bintang
otsistohkwaʼ
/odʒistohkwaʔ/
Ibu
aknulha
/aknulha/
Ayah
haʔnih
/haʔnih/
Saya
iʔí
/iˈʔi/
Kamu
isé
/iˈse/
Nama
yukyáts
/juˈɡjats/
Mata
oʔloh
/oʔloh/
Tangan
okaʔ
/okaʔ/
Hati
oianeh
/oianeh/
Cinta
—
/—/
Pohon
oyʌte
/ojʌte/
Rumah
kanúhsote
/kanuhsote/
Anjing
é:lhal
/ˈeːlhal/
Kucing
taks
/taks/
Makan
ohkaʔ
/ohkaʔ/
Minum
ohwisaʔ
/ohwisaʔ/
Satu
skaʔkoh
/skaʔkoh/
Dua
tékeni
/ˈtekeni/
Halo
—
/—/
Terima kasih
—
/—/
Baik
kaʔuh
/kaʔuh/
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Iroquoian terkait
| Arti | Bahasa Oneida | Bahasa Onondaga | Cayuga | Bahasa Mohawk | Bahasa Yuchi | Bahasa Makasae | Bahasa Blackfoot |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | otiʔkwah /otiʔkwah/ | ohnekano:s /ohnekanoːs/ | ohnekanos /ohnekanos/ | ohnekanos /ohnekanos/ | cha /tʃa/ | ira /ˈira/ | aohkíí /aoxkiː/ |
| Api | onaʔ /onaʔ/ | oji:staʼ /odʒiːstaʔ/ | ojistaʼ /odʒistaʔ/ | otsénhaʼ /odzʌ̃haʔ/ | tsoda /tsoda/ | ata /ˈata/ | kówa /koːwa/ |
| Matahari | karahkwah /karahkwah/ | gaeh'kwa /ɡaehʔkwa/ | gaehkwa /ɡaehkwa/ | karahkwa /karahkwa/ | dethla /dɛhla/ | watu /ˈwatu/ | naató'si /naːtoʔsi/ |
| Bulan | tsikʌ /tsikʌ/ | gaeh'kwa enitha /ɡaehʔkwa enitha/ | sǫi:ya /sõːja/ | ehníta /ehˈniːta/ | zethla /zɛhla/ | uru /ˈuru/ | kokómiksi /kokoːmiksi/ |
| Bintang | otsistohkwaʼ /odʒistohkwaʔ/ | otsistoʼgwaʼ /odʒistoʔɡwaʔ/ | otsihsdaʔ /otsihsdaʔ/ | otsistohkwaʔ /otsistohkwaʔ/ | weʼyv /weʔỹ/ | ipi /ipi/ | kakató'si /kakatoʔsi/ |
| Ibu | aknulha /aknulha/ | ekno:ha' /eknoːhaʔ/ | agniha /aɡniha/ | isté:ha /isteːha/ | ahnʌh /ahnʌh/ | ina /ˈina/ | nomó /nomoː/ |
| Ayah | haʔnih /haʔnih/ | hak'no:ha' /hakʔnoːhaʔ/ | ha'nih /haʔnih/ | ranihá /raniha/ | — /—/ | baba /ˈbaba/ | apó /apoː/ |
| Saya | iʔí /iˈʔi/ | iʼ /iʔ/ | iːʔ /iːʔ/ | í:'i /íːʔi/ | di /di/ | ani /ani/ | niistó /niːsto/ |
| Kamu | isé /iˈse/ | íseʼ /iseʔ/ | iːs /iːs/ | í:se' /íːseʔ/ | tse /tse/ | ai /ai/ | kiistó /kiːsto/ |
| Nama | yukyáts /juˈɡjats/ | yaʼts /jaʔts/ | ohsęːnaʔ /ohsẽːnaʔ/ | ohsennaʔ /ohsennaʔ/ | tiʼe /tiʔe/ | naran /naran/ | inihka'sini /inixkaʔsini/ |
| Mata | oʔloh /oʔloh/ | oga:tha' /oɡaːtʰaʔ/ | oga:t /oɡaːt/ | kakahre /kakahre/ | shela /ʃela/ | nana /ˈnana/ | istó /istoː/ |
| Tangan | okaʔ /okaʔ/ | onénǫhsa' /onenõhsaʔ/ | onénǫhsa /onenõhsa/ | o'nentsha /oʔnentsha/ | — /—/ | tana /ˈtana/ | aksí /aksiː/ |
| Hati | oianeh /oianeh/ | awé:ri /aweːri/ | awéri /aweri/ | awèrià /awɛriã/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Cinta | — /—/ | gaonihsdá:wę /ɡaonihsdaːwɛ̃/ | gaihwiyu /ɡaihwiju/ | aknoronhkwa /aknoronhkʷa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Pohon | oyʌte /ojʌte/ | ga:enda' /ɡaːendaʔ/ | gaentaʼ /ɡaentaʔ/ | okwire /okʷire/ | — /—/ | ate /ˈate/ | ohtá /ohtaː/ |
| Rumah | kanúhsote /kanuhsote/ | ganǫhsoht /ɡanõhsoht/ | ganǫhsoot /ɡanõhsoːt/ | kanonhsa /kanonhsa/ | tsotʔa /tsotʔa/ | oma /ˈoma/ | mahkówa /mahkoːwa/ |
| Anjing | é:lhal /ˈeːlhal/ | só:wa:s /soːwaːs/ | shǫkáos /ʃõkaos/ | érhar /erhar/ | shtsé /ʃtsɛ/ | defa /ˈdɛfa/ | imitáá /imitaː/ |
| Kucing | taks /taks/ | takó:s /takoːs/ | ditshokwáʔ /ditʃokwaʔ/ | takós /takos/ | — /—/ | — /—/ | pisimó /pisimoː/ |
| Makan | ohkaʔ /ohkaʔ/ | ekho:ne' /ekʰoːneʔ/ | gekho /ɡekʰo/ | kekhwa /kekʰwa/ | gʌ /ɡʌ/ | nawa /ˈnawa/ | íta /iːta/ |
| Minum | ohwisaʔ /ohwisaʔ/ | ehnega:i'ron /ehneɡaːiʔron/ | gehnegira /ɡehneɡira/ | kahnek /kahnek/ | — /—/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | oknáhsim /oknaːhsim/ |
| Satu | skaʔkoh /skaʔkoh/ | ska:t /skaːt/ | skat /skat/ | enska /enska/ | hahgo /hahɡo/ | u /ʔu/ | niʼtokska /niʔtokska/ |
| Dua | tékeni /ˈtekeni/ | tékni /teɡni/ | téknih /ˈteknih/ | tékeni /teːɡeni/ | nowe /nõˈwẽ/ | lolae /loˈlae/ | naatoka /naːtoka/ |
| Halo | — /—/ | sgë:nǫʼ /skẽːnõʔ/ | sgë:nǫʼ /skẽːnõʔ/ | she:kon /ʃeːkon/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Terima kasih | — /—/ | nya:wę' /njaːwɛ̃ʔ/ | niáwę /niawɛ̃/ | niáwen /niawen/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Baik | kaʔuh /kaʔuh/ | oyá:nre /ojaːnre/ | oyanre /ojanre/ | ioiánere /jojánere/ | — /—/ | rau /rau/ | otstapé /otstapeː/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.