Jaqaru aru
Bahasa Jaqaru
Aymara
Jaqaru (Jaqi aru, "bahasa rakyat") adalah salah satu dari dua bahasa hidup rumpun Aymara (yang lainnya adalah Aymara, ay), yang dengannya ia berbagi sekitar 30% kosakata dan banyak ciri tata bahasa (hentian ejektif, aglutinasi yang kaya akan sufiks, penandaan evidensialitas). Dituturkan hampir secara eksklusif di distrik pegunungan kecil Tupe di Provinsi Yauyos, Region Lima, Peru, dengan sisa-sisa kecil di Cachuy yang berdekatan. Terancam parah: sebagian besar penutur yang lebih muda telah beralih ke bahasa Spanyol; UNESCO mengklasifikasikannya sebagai pasti terancam. Pemisahan Jaqaru-Aymara diperkirakan berkedalaman sekitar 1.500-2.000 tahun, menjadikan keduanya kira-kira sama berbedanya dengan bahasa-bahasa Roman.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Bahasa Jaqaru
Air
uma
/uma/
Api
nina
/nina/
Matahari
inti
/inti/
Bulan
phaxshi
/pʰaχʃi/
Bintang
wara
/waɾa/
Ibu
mama
/mama/
Ayah
awki
/awki/
Saya
naya
/naja/
Kamu
juma
/huma/
Nama
suti
/suti/
Mata
nayra
/najɾa/
Tangan
ampara
/ampaɾa/
Hati
chuyma
/tʃujma/
Cinta
munasiña
/munasiɲa/
Pohon
qhura
/qʰuɾa/
Rumah
uta
/uta/
Anjing
anu
/anu/
Kucing
phishi
/pʰiʃi/
Makan
mankaña
/mankaɲa/
Minum
umaña
/umaɲa/
Satu
maya
/maja/
Dua
paya
/paja/
Halo
kamishti
/kamiʃti/
Terima kasih
yuspaa
/juspaː/
Baik
shuma
/ʃuma/
Sumber
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Aymaran terkait
| Arti | Bahasa Jaqaru | Bahasa Aymara | Quechua Klasik | Bahasa Quechua | Bahasa Quechua Cusco | Bahasa Misak | Bahasa Quechua Ayacucho |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | uma /uma/ | uma /uma/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | unø /unø/ | yaku /jaku/ |
| Api | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | nina /nina/ |
| Matahari | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | inti /inti/ |
| Bulan | phaxshi /pʰaχʃi/ | phaxsi /pʰaχsi/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | atru /atɾu/ | killa /kiʎa/ |
| Bintang | wara /waɾa/ | warawara /waɾawaɾa/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎʊr/ | quyllur /ˈqojʎur/ | kualøm /kwalʌm/ | quyllur /ˈqojʎur/ |
| Ibu | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Ayah | awki /awki/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ |
| Saya | naya /naja/ | naya /naja/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲʊqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | na /na/ | ñuqa /ˈɲoqa/ |
| Kamu | juma /huma/ | juma /huma/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | ñui /ɲui/ | qam /qam/ |
| Nama | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | wetø /wetʌ/ | suti /ˈsuti/ |
| Mata | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | kab /kab/ | ñawi /ɲawi/ |
| Tangan | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | mar /maɾ/ | maki /maki/ |
| Hati | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | mun /mun/ | sunqu /suŋqu/ |
| Cinta | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kausrap /kawsɾap/ | kuyay /kujaj/ |
| Pohon | qhura /qʰuɾa/ | quqa /quqa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sachʼa /satʃʼa/ | yu /ju/ | sacha /satʃa/ |
| Rumah | uta /uta/ | uta /uta/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | ya /ja/ | wasi /wasi/ |
| Anjing | anu /anu/ | anu /anu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | kuchi /kutʃi/ | allqu /aʎqu/ |
| Kucing | phishi /pʰiʃi/ | phisi /pʰisi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | mishi /miʃi/ | michi /mitʃi/ |
| Makan | mankaña /mankaɲa/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mɵ /mɵ/ | mikuy /mikuj/ |
| Minum | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | ushi /uʃi/ | upyay /upjaj/ |
| Satu | maya /maja/ | maya /maja/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | kan /kan/ | huk /huk/ |
| Dua | paya /paja/ | paya /paja/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | pa /pa/ | iskay /ˈiskaj/ |
| Halo | kamishti /kamiʃti/ | kamisaki /kamisaki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | ma'rik /maʔɾik/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ |
| Terima kasih | yuspaa /juspaː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | payn /pajn/ | añay /aɲaj/ |
| Baik | shuma /ʃuma/ | suma /suma/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | kausrik /kawsɾik/ | allin /aʎin/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.