Runasimi
Bahasa Quechua
Quechua
Quechua (kode makrobahasa ISO 639-3: que) adalah rumpun atau kontinuum bahasa berkerabat yang digunakan sepanjang Andes dari Kolombia selatan dan Ekuador melalui Peru serta Bolivia hingga Argentina utara dan Cile. Bentuk regional—termasuk Kichwa Ekuador, varietas Peru tengah, dan Quechua Selatan—dapat cukup berbeda sehingga saling pengertian terbatas; karena itu Quechua bukan satu bahasa seragam dan nama “Runa Simi” tidak dipakai di semua tempat. Varietas Quechua meluas sebelum dan selama Kekaisaran Inka lalu digunakan sebagai lenguas generales kolonial, tetapi sejarahnya lebih rumit daripada keturunan satu standar Cuzco. Bahasa-bahasa ini umumnya aglutinatif dan bersufiks, mengutamakan urutan subjek–objek–verba, serta sering menandai evidensialitas atau sumber informasi, dengan rincian berbeda menurut cabang. Ortografi Latin dan pengakuan resmi berbeda antarnegara: Peru mengakuinya di wilayah dominan, Bolivia memasukkannya sebagai bahasa pribumi resmi, dan Ekuador memberi Kichwa status resmi untuk hubungan antarbudaya.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Bahasa Quechua
Air
yaku
/jaku/
Api
nina
/nina/
Matahari
inti
/inti/
Bulan
killa
/kiʎa/
Bintang
quyllur
/ˈqojʎʊr/
Ibu
mama
/mama/
Ayah
tayta
/tajta/
Saya
ñuqa
/ˈɲʊqa/
Kamu
qam
/qam/
Nama
suti
/ˈsuti/
Mata
ñawi
/ɲawi/
Tangan
maki
/maki/
Hati
sunqu
/suŋqu/
Cinta
munay
/munaj/
Pohon
sacha
/satʃa/
Rumah
wasi
/wasi/
Anjing
allqu
/aʎqu/
Kucing
misi
/misi/
Makan
mikhuy
/mikʰuj/
Minum
upyay
/upjaj/
Satu
huk
/huk/
Dua
iskay
/ˈiskaj/
Halo
allillanchu
/aʎiʎantʃu/
Terima kasih
sulpayki
/sulpajki/
Baik
allin
/aʎin/
Burung kangkok
chikwan
/ˈtʃikwan/
Sumber
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Quechuan terkait
| Arti | Bahasa Quechua | Bahasa Quechua Ayacucho | Quechua Klasik | Bahasa Quechua Cusco | Bahasa Aymara | Bahasa Jaqaru | Papiamento |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | uma /uma/ | uma /uma/ | awa /awa/ |
| Api | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | kandela /kandela/ |
| Matahari | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | solo /solo/ |
| Bulan | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | luna /luna/ |
| Bintang | quyllur /ˈqojʎʊr/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎur/ | warawara /waɾawaɾa/ | wara /waɾa/ | strea /ˈstre.a/ |
| Ibu | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Ayah | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | awki /awki/ | tata /tata/ |
| Saya | ñuqa /ˈɲʊqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | naya /naja/ | naya /naja/ | mi /mi/ |
| Kamu | qam /qam/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | juma /huma/ | juma /huma/ | bo /bo/ |
| Nama | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | nòmber /ˈnɔmbər/ |
| Mata | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | wowo /wowo/ |
| Tangan | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | man /man/ |
| Hati | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | kurason /kurason/ |
| Cinta | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | amor /amor/ |
| Pohon | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | sach'a /satʃʼa/ | sachʼa /satʃʼa/ | quqa /quqa/ | qhura /qʰuɾa/ | palu /palu/ |
| Rumah | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | uta /uta/ | kas /kas/ |
| Anjing | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | anu /anu/ | kacho /katʃo/ |
| Kucing | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | pushi /puʃi/ |
| Makan | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mankaña /mankaɲa/ | kome /kome/ |
| Minum | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | bebe /bebe/ |
| Satu | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | maya /maja/ | un /un/ |
| Dua | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | paya /paja/ | paya /paja/ | dos /dos/ |
| Halo | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | bon dia /bon dia/ |
| Terima kasih | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | danki /daŋki/ |
| Baik | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | bon /bon/ |
| Burung kangkok | chikwan /ˈtʃikwan/ | — | — | — | — | — | — |
Perbandingan urutan kata
Bandingkan dengan bahasa utama dunia
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.