P'urhépecha
पुरेपेचा भाषा
पृथक
पुरेपेचा (P’urhépecha; ISO 639-3: tsz), जिसे ऐतिहासिक रूप से तारास्कन कहा गया, मुख्यतः मेक्सिको के मिचोआकान में बोली जाने वाली स्वदेशी पृथक भाषा है। इसके प्रमुख क्षेत्रीय समूहों में पात्स्कुआरो झील क्षेत्र, सिएरा या मेसेता और कान्यादा शामिल हैं तथा समुदायों के भीतर और बीच पर्याप्त भिन्नता है; तारास्कन औपनिवेशिक नाम होने के कारण अनेक वक्ता पुरेपेचा पसंद करते हैं। यह अत्यधिक प्रत्ययात्मक और योगात्मक भाषा है, जिसका घटक क्रम लचीला है और जिसे SVO तथा SOV दोनों बताया गया है; इसमें स्थान और शरीर-अंग के प्रत्ययों का व्यापक प्रयोग होता है। यह लैटिन-आधारित वर्तनियों में लिखी जाती है, पर क्षेत्रीय क़िस्मों में वर्तनी और व्याकरण का मानकीकरण विवादित है। मेक्सिकी कानून पुरेपेचा और अन्य स्वदेशी भाषाओं को उनके प्रासंगिक संदर्भों में स्पेनी के समान वैधता वाली राष्ट्रभाषाएँ मानता है, किंतु पीढ़ियों के बीच स्पेनी की ओर बदलाव और असमान स्वदेशी-भाषा शिक्षा अनेक समुदायों में संचरण को संकट में डालती है।
कहाँ बोली जाती है
पुरेपेचा भाषा में 31 मूल शब्द
पानी
itsï
/iˈtsɨ/
आग
ch'ipiri
/tʃʰiˈpiɾi/
सूरज
jurhiata
/xuɾˈjata/
चाँद
kutsi
/ˈkutsi/
तारा
jóskua
/ˈxoskwa/
माता
nana
/ˈnana/
पिता
tata
/ˈtata/
मैं
ji
/xi/
तुम
t'u
/tʼu/
नाम
arhikua
/aɽiˈkwa/
आँख
éskua
/ˈeskwa/
हाथ
jájki
/ˈhaxki/
दिल
mintsita
/minˈtsita/
प्रेम
uémbekua
/weˈmbekwa/
पेड़
anhatapu
/anaˈtapu/
घर
taa
/ˈta/
कुत्ता
uíchu
/ˈwitʃu/
बिल्ली
misitu
/miˈsitu/
खाना
t'ireni
/tʰiˈɾeni/
पीना
xurhundini marhuatani
/xuɾˈu̥ndini maɾwaˈtani/
एक
ma
/ˈma/
दो
tsimani
/tsiˈmani/
नमस्ते
—
/—/
धन्यवाद
diosï meyamu
/diosɨ meˈjamu/
अच्छा
sesi
/ˈsesi/
शब्दों की तुलना
isolate संबंधित भाषाओं से तुलना
| अर्थ | पुरेपेचा भाषा | चावाकानो | तटीय कडज़ान | मेग्लेनो-रोमानियाई | मकासाई | लोज्बान | पापुआ मलय |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | itsï /iˈtsɨ/ | agua /ˈaɡwa/ | waig /waiɡ/ | apâ /ˈapɨ/ | ira /ˈira/ | djacu /ˈdʒaʃu/ | air /aer/ |
| आग | ch'ipiri /tʃʰiˈpiɾi/ | fuego /ˈfweɡo/ | tapui /taˈpui/ | foc /fok/ | ata /ˈata/ | fagri /ˈfaɡri/ | api /ˈapi/ |
| सूरज | jurhiata /xuɾˈjata/ | sol /sol/ | tadau /taˈdau/ | soari /ˈsoari/ | watu /ˈwatu/ | solri /ˈsolri/ | matahari /mataˈhari/ |
| चाँद | kutsi /ˈkutsi/ | luna /ˈluna/ | vuhan /ˈvuhan/ | lunâ /ˈlunɨ/ | uru /ˈuru/ | lunra /ˈlunra/ | bulan /ˈbulan/ |
| तारा | jóskua /ˈxoskwa/ | estrella /esˈtɾeja/ | tombituon /tombituon/ | steauã /ˈste̯awə/ | ipi /ipi/ | tarci /ˈtarʃi/ | bintang /bintaŋ/ |
| माता | nana /ˈnana/ | nana /ˈnana/ | tina /ˈtina/ | mumâ /ˈmumɨ/ | ina /ˈina/ | mamta /ˈmamta/ | mama /ˈmama/ |
| पिता | tata /ˈtata/ | tata /ˈtata/ | tama /ˈtama/ | tatâ /ˈtatɨ/ | baba /ˈbaba/ | patfu /ˈpatfu/ | bapa /ˈbapa/ |
| मैं | ji /xi/ | yo /jo/ | zou /zou/ | io /jo/ | ani /ani/ | mi /mi/ | sa /sa/ |
| तुम | t'u /tʼu/ | tu /tu/ | ika /ika/ | tu /tu/ | ai /ai/ | do /do/ | ko /ko/ |
| नाम | arhikua /aɽiˈkwa/ | nombre /ˈnombɾe/ | ngaran /ŋaran/ | numi /ˈnumi/ | naran /naran/ | cmene /ˈʃmene/ | nama /nama/ |
| आँख | éskua /ˈeskwa/ | ojo /ˈoho/ | mato /ˈmato/ | ocl /okl/ | nana /ˈnana/ | kanla /ˈkanla/ | mata /ˈmata/ |
| हाथ | jájki /ˈhaxki/ | mano /ˈmano/ | longon /ˈloŋon/ | mâna /ˈmɨna/ | tana /ˈtana/ | xance /ˈxanʃe/ | tangan /ˈtaŋan/ |
| दिल | mintsita /minˈtsita/ | corazón /koraˈson/ | kosingan /koˈsiŋan/ | inima /ˈinima/ | — /—/ | risna /ˈrisna/ | hati /ˈhati/ |
| प्रेम | uémbekua /weˈmbekwa/ | ama /ˈama/ | ohunod /oˈhunod/ | ublami /ˈublami/ | — /—/ | prami /ˈprami/ | sayang /ˈsajaŋ/ |
| पेड़ | anhatapu /anaˈtapu/ | árbol /ˈaɾbol/ | kayu /ˈkaju/ | lemnu /lemnu/ | ate /ˈate/ | tricu /ˈtriʃu/ | pohon /ˈpohon/ |
| घर | taa /ˈta/ | casa /ˈkasa/ | walai /waˈlai/ | casa /ˈkasa/ | oma /ˈoma/ | zdani /ˈzdani/ | rumah /ˈrumah/ |
| कुत्ता | uíchu /ˈwitʃu/ | perro /ˈpeɾo/ | tasu /ˈtasu/ | câni /ˈkɨni/ | defa /ˈdɛfa/ | gerku /ˈɡerku/ | anjing /ˈandʒiŋ/ |
| बिल्ली | misitu /miˈsitu/ | gato /ˈɡato/ | tusing /ˈtusiŋ/ | mâța /ˈmɨtsa/ | — /—/ | mlatu /ˈmlatu/ | kucing /ˈkutʃiŋ/ |
| खाना | t'ireni /tʰiˈɾeni/ | come /koˈme/ | mangakan /maˈŋakan/ | mâcari /mɨˈkari/ | nawa /ˈnawa/ | citka /ˈʃitka/ | makan /ˈmakan/ |
| पीना | xurhundini marhuatani /xuɾˈu̥ndini maɾwaˈtani/ | bebe /beˈbe/ | monginum /moˈŋinum/ | beari /ˈbeari/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | pinxe /ˈpinxe/ | minum /ˈminum/ |
| एक | ma /ˈma/ | uno /ˈuno/ | iso /ˈiso/ | unu /ˈunu/ | u /ʔu/ | pa /pa/ | satu /ˈsatu/ |
| दो | tsimani /tsiˈmani/ | dos /dos/ | duvo /duvo/ | doi /doj/ | lolae /loˈlae/ | re /re/ | dua /dua/ |
| नमस्ते | — /—/ | buenas /ˈbwenas/ | kopivosian /kopiˈvosian/ | ubavu /uˈbavu/ | — /—/ | coi /ʃoj/ | halo /ˈhalo/ |
| धन्यवाद | diosï meyamu /diosɨ meˈjamu/ | gracias /ˈɡɾasjas/ | pounsikou /pounˈsikou/ | hăirau /hɨiˈrau/ | — /—/ | ki'e /kiʔe/ | terima kasih /təˈrima ˈkasih/ |
| अच्छा | sesi /ˈsesi/ | bueno /ˈbweno/ | avasi /aˈvasi/ | bunu /ˈbunu/ | rau /rau/ | xamgu /ˈxamɡu/ | bae /ˈbae/ |
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।