Кетш мицI
חינאלוגית
קווקזית צפון-מזרחית (לשון מבודדת בתוך הענף הלזגי / ענף עצמאי)
חינלוג (שם עצמי Kətş micI «לשון חינלוג») היא שפה קווקזית צפון-מזרחית המדוברת בפי כ-3,000 תושבי הכפר ההררי המבודד חינלוג שבצפון אזרבייג'אן. במשך זמן רב סווגה בתוך הקבוצה הלזגית, אך כיום היא נחשבת ברבים לענף עצמאי — שפה מבודדת של ממש בתוך המשפחה — עם ארבע מחלקות שם וכ-18 יחסות. מנותק מעל לגובה 2,300 מ' בחלק ניכר מהשנה, שימר הכפר רובד אוצר מילים ייחודי ומערכת הגאים שמרנית במיוחד; כתיב לטיני פותח בשנת 2007 בידי צוותו המוסקבאי של קיבריק יחד עם מורים מקומיים.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בחינאלוגית
מים
хьу
/xu/
אש
чIаь
/tʃʼæ/
שמש
ынкь
/ɨnqʼ/
ירח
вацI
/vatsʼ/
כוכב
хьар
/χar/
אמא
—
/—/
אבא
—
/—/
אני
зы
/zɨ/
אתה
вы
/vɨ/
שם
цӀе
/tsʼe/
עין
пил
/pʰil/
יד
кул
/kʰul/
לב
унг
/uŋ/
אהבה
—
/—/
עץ
виши
/viʃæ/
בית
цIва
/tsʼwa/
כלב
пхра
/pχra/
חתול
—
/—/
לאכול
кьанды
/qʼandæ/
לשתות
цуври
/tsʰuvri/
אחד
са
/sa/
שתיים
кьуь
/kʲʼy/
שלום
—
/—/
תודה
—
/—/
טוב
ксан
/ksan/
קוקייה
кокку
/kːokːu/
מקורות
- Kibrik, A. E. et al. (1972) Хиналугский язык / Khinalug Grammar. Moscow.
- Ganieva, F. A. (2002) Хиналугско-русский словарь. Makhachkala.
- Kassian, A. (2013) Annotated Swadesh wordlist for Khinalug. Global Lexicostatistical Database / Starling.
- ASJP Wordlist: Khinalug
- Glottolog: Khinalug
השוואת מילים
בהשוואה לשפות NE Caucasian (isolate within Lezgic / independent branch) קשורות
| משמעות | חינאלוגית | בודוכית | אלבנית קווקזית | הונזיב | קריצית | פרוטו-יוטו-אצטקית | רוטולית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | хьу /xu/ | хьед /ħed/ | xe /xe/ | лъи /ɬiː/ | xed /xed/ | *paʔ /paʔ/ | хьед /ħed/ |
| אש | чIаь /tʃʼæ/ | цӏай /tsʼaj/ | ow /oʊ/ | цIə /tsʼə/ | ts'a /tsʼa/ | *na- /na-/ | цӏай /tsʼaj/ |
| שמש | ынкь /ɨnqʼ/ | рагъ /raʁ/ | beɣ /beɣ/ | бохъ /boqχ/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | *ta /ta/ | варагъ /waraʁ/ |
| ירח | вацI /vatsʼ/ | ваз /vaz/ | ḳac̣ḳac̣ /kʼatsʼkʼatsʼ/ | боцо /botso/ | vats /vats/ | *mɨca /mɨca/ | ваз /waz/ |
| כוכב | хьар /χar/ | хед /χed/ | — /—/ | цӀирис /tsʼiris/ | xed /xed/ | — /—/ | хед /χed/ |
| אמא | — /—/ | баб /bab/ | nana /nana/ | — /—/ | dada /dada/ | — /—/ | нин /nin/ |
| אבא | — /—/ | дада /dada/ | baba /baba/ | абу /abu/ | buba /buba/ | — /—/ | дид /did/ |
| אני | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | zu /zu/ | дə /də/ | zin /zin/ | *nɨ /nɨ/ | зы /zɨ/ |
| אתה | вы /vɨ/ | вы /wɨ/ | un /un/ | мə /mə/ | vun /vun/ | — /—/ | вы /wɨ/ |
| שם | цӀе /tsʼe/ | тӀвар /tʼʷar/ | cʼi /tsʼi/ | цӀе /tsʼe/ | tʼʷar /tʼʷar/ | *tewa /tewa/ | дур /dur/ |
| עין | пил /pʰil/ | ул /ul/ | pʼul /pʼul/ | гьаре /hare/ | ul /ul/ | *pusi /pusi/ | ул /ul/ |
| יד | кул /kʰul/ | кул /kul/ | kʼul /kʼul/ | коро /koro/ | kul /kul/ | *maʔ /maʔ/ | хыл /χɨl/ |
| לב | унг /uŋ/ | юкӏ /jukʼ/ | ükʼ /ykʼ/ | ракIу /rakʼu/ | rikʼ /rikʼ/ | — /—/ | юкӏ /jukʼ/ |
| אהבה | — /—/ | — /—/ | besown /besun/ | — /—/ | mukan /muˈkan/ | — /—/ | — /—/ |
| עץ | виши /viʃæ/ | тар /tar/ | xod /xod/ | хонхе /χõχe/ | xer /xer/ | — /—/ | хыл /χɨl/ |
| בית | цIва /tsʼwa/ | кӏул /kʼul/ | ḳoǰ /kʼodʒ/ | — /—/ | xal /xal/ | *ki /ki/ | хал /χal/ |
| כלב | пхра /pχra/ | хвар /χʷar/ | xa /xa/ | вə /wə/ | xveqʼ /χveqʼ/ | — /—/ | хыних /χɨniχ/ |
| חתול | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | гету /ɡetu/ |
| לאכול | кьанды /qʼandæ/ | ухьун /uħun/ | ows- /us/ | мухъа /muqχa/ | ulkura /ulˈkura/ | *kwaʔa /kwaʔa/ | ухьун /uħun/ |
| לשתות | цуври /tsʰuvri/ | эджи /edʒi/ | owɣ- /uɣ/ | хулIа /χuɬa/ | hatsra /hatsˈra/ | — /—/ | эджин /edʒin/ |
| אחד | са /sa/ | са /sa/ | sa /sa/ | гьəнс /həns/ | sa /sa/ | *sɨmɨ /sɨmɨ/ | са /sa/ |
| שתיים | кьуь /kʲʼy/ | къуьд /qʼʷyd/ | pʼa /pʼa/ | къӀоно /qˤʼono/ | qʼʷad /qʼʷad/ | *wo /wo/ | кьуьд /qʼyd/ |
| שלום | — /—/ | салам /salam/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | салам /salam/ |
| תודה | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| טוב | ксан /ksan/ | — /—/ | kʼačʼal /kʼatʃʼal/ | кIотIу /kʼotʼu/ | yiğin /jiˈʁin/ | — /—/ | йишды /jiʃdɨ/ |
| קוקייה | кокку /kːokːu/ | гугутӀ /ɡuɡutʼ/ | — | кӀукӀутӀо /kʼukʼutʼo/ | гугу /ɡuɡu/ | — | гиггу /ɡiɡːu/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.