кърыцӀаз кьеланджи
קריצית
Northeast Caucasian (Lezgic, Shahdagh)
Kryts (Kryz) is a Northeast Caucasian language of the Lezgic branch (Shahdagh subgroup, sister to Budukh), spoken by approximately 9,000 people in five villages of Quba Rayon in northeastern Azerbaijan (Khryz, Jek, Haput, Yergüj, Alik), with diaspora communities resettled on the Caspian lowland plains. It is typologically remarkable for its system of nine noun (gender) classes — among the largest of any Lezgic language and reflecting an archaic Proto-Lezgic state — combined with ergative-absolutive alignment, a rich set of locative cases, and class agreement triggered on the verb. Authier's (2009) Grammaire kryz, based on the Alik dialect, remains the standard reference. The language has no community orthography and is unwritten in everyday use; education is in Azerbaijani, and intergenerational transmission is weakening, with Ethnologue rating it 6b (Threatened).
היכן מדוברת
20 מילים בסיסיות בקריצית
מים
xed
/xed/
אש
ts'a
/t͡sʼa/
שמש
vïrïğ
/vɨrɨʁ/
ירח
vats
/vat͡s/
אמא
dada
/dada/
אבא
buba
/buba/
לאכול
ulkura
/ulˈkura/
לשתות
hatsra
/hat͡sˈra/
אהבה
mukan
/muˈkan/
לב
rikʼ
/rikʼ/
עץ
xer
/xer/
בית
xal
/xal/
כלב
xveqʼ
/χveqʼ/
חתול
—
/—/
יד
kul
/kul/
עין
ul
/ul/
שלום
—
/—/
תודה
—
/—/
אחד
sa
/sa/
טוב
yiğin
/jiˈʁin/
מקורות
- Authier, Gilles (2009) Grammaire kryz (langue caucasique d'Azerbaïdjan, dialecte d'Alik). Peeters (Leuven), Société de Linguistique de Paris LXXXVI
- Saadiyev, Sh. M. (1972) "Kryzskij jazyk", in Jazyki narodov SSSR, vol. 4: Iberijsko-kavkazskie jazyki. Nauka, pp. 627-642
- Glottolog: Kryts
- Ethnologue: kry
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Northeast Caucasian (Lezgic, Shahdagh) קשורות
| משמעות | קריצית | בודוכית | אלבנית קווקזית | חינאלוגית | רוטולית | לזגינית | טבסרנית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | xed /xed/ | хьед /ħed/ | xe /xe/ | хьу /xu/ | хьед /ħed/ | яд /jad/ | штар /ʃtar/ |
| אש | ts'a /t͡sʼa/ | цӏай /tsʼaj/ | ow /oʊ/ | чIаь /tʃʼæ/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ |
| שמש | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | рагъ /raʁ/ | beɣ /beɣ/ | ынкь /ɨnqʼ/ | варагъ /waraʁ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ |
| ירח | vats /vat͡s/ | ваз /vaz/ | ḳac̣ḳac̣ /kʼat͡sʼkʼat͡sʼ/ | вацI /vatsʼ/ | ваз /waz/ | варз /varz/ | варз /varz/ |
| אמא | dada /dada/ | баб /bab/ | nana /nana/ | — /—/ | нин /nin/ | диде /dide/ | бай /baj/ |
| אבא | buba /buba/ | дада /dada/ | baba /baba/ | — /—/ | дид /did/ | буба /buba/ | дад /dad/ |
| לאכול | ulkura /ulˈkura/ | ухьун /uħun/ | ows- /us/ | кьанды /qʼandæ/ | ухьун /uħun/ | тӏуьн /tʼyn/ | ипӏуб /ipʼub/ |
| לשתות | hatsra /hat͡sˈra/ | эджи /edʒi/ | owɣ- /uɣ/ | цуври /tsʰuvri/ | эджин /edʒin/ | хъун /qun/ | ужуб /uʒub/ |
| אהבה | mukan /muˈkan/ | — /—/ | besown /besun/ | — /—/ | — /—/ | кӏан хьун /kʼan χun/ | ккунивал /kːunival/ |
| לב | rikʼ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | ükʼ /ykʼ/ | унг /uŋ/ | юкӏ /jukʼ/ | рикӏ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ |
| עץ | xer /xer/ | тар /tar/ | xod /xod/ | виши /viʃæ/ | хыл /χɨl/ | тар /tar/ | гар /ɡar/ |
| בית | xal /xal/ | кӏул /kʼul/ | ḳoǰ /kʼod͡ʒ/ | цIва /tsʼwa/ | хал /χal/ | кӏвал /kʼval/ | хал /xal/ |
| כלב | xveqʼ /χveqʼ/ | хвар /χʷar/ | xa /xa/ | пхра /pχra/ | хыних /χɨniχ/ | кицӏ /kitsʼ/ | хю /xy/ |
| חתול | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | гету /ɡetu/ | кац /kats/ | кет /ket/ |
| יד | kul /kul/ | кул /kul/ | kʼul /kʼul/ | кул /kʰul/ | хыл /χɨl/ | гъил /ʁil/ | хил /xil/ |
| עין | ul /ul/ | ул /ul/ | pʼul /pʼul/ | пил /pʰil/ | ул /ul/ | вил /vil/ | ул /ul/ |
| שלום | — /—/ | салам /salam/ | — /—/ | — /—/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ |
| תודה | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ |
| אחד | sa /sa/ | са /sa/ | sa /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | сад /sad/ | саб /sab/ |
| טוב | yiğin /jiˈʁin/ | — /—/ | kʼačʼal /kʼat͡ʃʼal/ | ксан /ksan/ | йишды /jiʃdɨ/ | хъсан /qsan/ | ужу /uʒu/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.