аорсилъи мец
חוורשי
קווקזית צפון-מזרחית (צזי, ענף צזי מערבי)
ח'וורשי (Khwarshi) היא שפה צֶזית (קווקזית צפון-מזרחית) עם כ-1,700–8,500 דוברים בחמישה כפרים במחוז צומאדה במערב דגסטן, עם קהילות תפוצה בשפלת דגסטן. יש לה חמישה ניבים מאוד שונים זה מזה (ח'וורשי במובן הצר, אינכוקווארי, קוונטלדה, סנטלדה, ח'ויני), ארבעה מינים דקדוקיים ומערכת יחסות ארגטיבית-אבסולוטיבית; האוואַרית משמשת כשפת גג כתובה/ספרותית. תיעוד דקדוקי עדכני סופק על ידי זאירה ח'לילובה (2009).
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בחוורשי
מים
лъа
/ɬa/
אש
цIа
/tsʼa/
שמש
бухъ
/buqχ/
ירח
буца
/butsa/
כוכב
цӀирис
/tsʼiris/
אמא
ишу
/iʃu/
אבא
обу
/obu/
אני
до
/do/
אתה
мо
/mo/
שם
цӀери
/tsʼeri/
עין
эзал
/ezal/
יד
лекьа
/leʟ̌a/
לב
локIва
/lokʼʷa/
אהבה
гокъа
/ɡoqʼa/
עץ
гъван
/ʁʷan/
בית
агъ
/aq/
כלב
гъве
/ʁʷe/
חתול
—
/—/
לאכול
лацIа
/latsʼa/
לשתות
цIода
/tsʼoda/
אחד
гьас
/has/
שתיים
къӀано
/qˤʼano/
שלום
—
/—/
תודה
—
/—/
טוב
логу
/loɡu/
קוקייה
куку
/kuku/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות NE Caucasian (Tsezic, West Tsezic) קשורות
| משמעות | חוורשי | הונזיב | צזית | אנדית | קריצית | חינאלוגית | אווארית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | лъа /ɬa/ | лъи /ɬiː/ | лъи /ɬi/ | лъен /ɬen/ | xed /xed/ | хьу /xu/ | лъим /ɬim/ |
| אש | цIа /tsʼa/ | цIə /tsʼə/ | цӏи /tsʼi/ | цӏай /tsʼaj/ | ts'a /tsʼa/ | чIаь /tʃʼæ/ | цӏа /tsʼa/ |
| שמש | бухъ /buqχ/ | бохъ /boqχ/ | буцӏ /butsʼ/ | миллӏи /milːi/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | ынкь /ɨnqʼ/ | бакъ /baqʼ/ |
| ירח | буца /butsa/ | боцо /botso/ | бутӏтӏи /butʼːi/ | борцӏцӏо /bortsʼːo/ | vats /vats/ | вацI /vatsʼ/ | моцӏ /motsʼ/ |
| כוכב | цӀирис /tsʼiris/ | цӀирис /tsʼiris/ | цӀуни /tsʼuni/ | цӀцӀа /tsʼːa/ | xed /xed/ | хьар /χar/ | цӀва /tsʼʷa/ |
| אמא | ишу /iʃu/ | — /—/ | эни /eni/ | ила /ila/ | dada /dada/ | — /—/ | эбел /ebel/ |
| אבא | обу /obu/ | абу /abu/ | обу /obu/ | има /ima/ | buba /buba/ | — /—/ | эмен /emen/ |
| אני | до /do/ | дə /də/ | ди /di/ | ден /dẽ/ | zin /zin/ | зы /zɨ/ | дун /dun/ |
| אתה | мо /mo/ | мə /mə/ | ми /mi/ | мин /min/ | vun /vun/ | вы /vɨ/ | мун /mun/ |
| שם | цӀери /tsʼeri/ | цӀе /tsʼe/ | цӀе /tsʼe/ | цӀер /tsʼeːr/ | tʼʷar /tʼʷar/ | цӀе /tsʼe/ | цӀар /tsʼar/ |
| עין | эзал /ezal/ | гьаре /hare/ | оьзи /øzi/ | гьаркӏо /haɾkʼo/ | ul /ul/ | пил /pʰil/ | бер /ber/ |
| יד | лекьа /leʟ̌a/ | коро /koro/ | рекь /reqʼ/ | рекьа /rekʼa/ | kul /kul/ | кул /kʰul/ | квер /kʷer/ |
| לב | локIва /lokʼʷa/ | ракIу /rakʼu/ | ракӏ /rakʼ/ | рокӏо /rokʼo/ | rikʼ /rikʼ/ | унг /uŋ/ | ракӏ /rakʼ/ |
| אהבה | гокъа /ɡoqʼa/ | — /—/ | уйла /ujla/ | — /—/ | mukan /muˈkan/ | — /—/ | рокьи /rotɬʼi/ |
| עץ | гъван /ʁʷan/ | хонхе /χõχe/ | ачӏи /atʃʼi/ | рикьва /riqʷːa/ | xer /xer/ | виши /viʃæ/ | гъветӏ /ʁʷetʼ/ |
| בית | агъ /aq/ | — /—/ | ма /ma/ | хъоро /qʼoro/ | xal /xal/ | цIва /tsʼwa/ | рукъ /ruq/ |
| כלב | гъве /ʁʷe/ | вə /wə/ | жек /ʒek/ | хвай /χʷaj/ | xveqʼ /χveqʼ/ | пхра /pχra/ | гьой /hoj/ |
| חתול | — /—/ | — /—/ | кету /ketu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | кету /ketu/ |
| לאכול | лацIа /latsʼa/ | мухъа /muqχa/ | ишер /iʃer/ | икъвин /iqʷːin/ | ulkura /ulˈkura/ | кьанды /qʼandæ/ | кваназе /kʷanaze/ |
| לשתות | цIода /tsʼoda/ | хулIа /χuɬa/ | жекер /ʒeker/ | игьин /iɣin/ | hatsra /hatsˈra/ | цуври /tsʰuvri/ | гьекӏезе /hekʼeze/ |
| אחד | гьас /has/ | гьəнс /həns/ | сис /sis/ | цеб /tseb/ | sa /sa/ | са /sa/ | цо /tso/ |
| שתיים | къӀано /qˤʼano/ | къӀоно /qˤʼono/ | къӀано /qˤʼaːno/ | чӀеди /tʃʼedi/ | qʼʷad /qʼʷad/ | кьуь /kʲʼy/ | кӀиго /kʼiɡo/ |
| שלום | — /—/ | — /—/ | салам /salam/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ворчӏами /voɾtʃʼami/ |
| תודה | — /—/ | — /—/ | баркалла /baɾkalːa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | баркала /baɾkala/ |
| טוב | логу /loɡu/ | кIотIу /kʼotʼu/ | игу /iɡu/ | — /—/ | yiğin /jiˈʁin/ | ксан /ksan/ | лъикӏаб /ɬikʼab/ |
| קוקייה | куку /kuku/ | кӀукӀутӀо /kʼukʼutʼo/ | куку /kuku/ | гиггу /ɡiɡːu/ | гугу /ɡuɡu/ | кокку /kːokːu/ | гагу /ɡaɡu/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.