Кӏваннав миццӏи
אנדית
קווקזית צפון-מזרחית (אוואר-אנדית, תת-קבוצה אנדית)
אנדי (Кӏваннав миццӏи) היא שפה קווקזית צפון-מזרחית מתת-הקבוצה האנדית (ענף האוואר-אנדי), המדוברת בפי כ-6,000 דוברים בתשעה כפרים במחוז בוטליח שבמערב דאגסטן ההררית. אנדי חולקת את הפרופיל הטיפולוגי האוואר-אנדי: מצאי עיצורים גדול מאוד (~50+ פונמות, ובכללן סדרות אֵיֶקטיביות, מולעעות ומשופתתות), מורפולוגיה אגלוטינטיבית, יישור ארגטיבי-אבסולוטיבי עם ארגטיביות מפוצלת, ארבע עד חמש מחלקות שם, ומערכת יחסות מרחבית מורכבת בעלת סדרות לוקליזציה רבות. לאנדי אין כתיב רשמי משלה — האוואר משמשת כשפה הספרותית האזורית, ואנדי נמסרת בעל פה; תיאורים בלשניים מודרניים (סלימוב 2010, צרצוואדזה 1965) משתמשים בכתב קירילי אד-הוק.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות באנדית
מים
лъен
/ɬen/
אש
цӏай
/tsʼaj/
שמש
миллӏи
/milːi/
ירח
борцӏцӏо
/bortsʼːo/
כוכב
цӀцӀа
/tsʼːa/
אמא
ила
/ila/
אבא
има
/ima/
אני
ден
/dẽ/
אתה
мин
/min/
שם
цӀер
/tsʼeːr/
עין
гьаркӏо
/haɾkʼo/
יד
рекьа
/rekʼa/
לב
рокӏо
/rokʼo/
אהבה
—
/—/
עץ
рикьва
/riqʷːa/
בית
хъоро
/qʼoro/
כלב
хвай
/χʷaj/
חתול
—
/—/
לאכול
икъвин
/iqʷːin/
לשתות
игьин
/iɣin/
אחד
цеб
/tseb/
שתיים
чӀеди
/tʃʼedi/
שלום
—
/—/
תודה
—
/—/
טוב
—
/—/
קוקייה
гиггу
/ɡiɡːu/
מקורות
- Salimov (2010) Andijskij jazyk: grammaticheskij ocherk, teksty, slovari
- Cercvadze (1965) Andijskij jazyk
- Glottolog: Andi
- Ethnologue: ani
השוואת מילים
בהשוואה לשפות NE Caucasian (Avar-Andic, Andic subgroup) קשורות
| משמעות | אנדית | בודוכית | הונזיב | חוורשי | קריצית | בּאבּוּזה | פרוטו-אוסטרונזית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | лъен /ɬen/ | хьед /ħed/ | лъи /ɬiː/ | лъа /ɬa/ | xed /xed/ | zalum /zalum/ | *daNum /daNum/ |
| אש | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цIə /tsʼə/ | цIа /tsʼa/ | ts'a /tsʼa/ | apoi /apoi/ | *Sapuy /Sapuy/ |
| שמש | миллӏи /milːi/ | рагъ /raʁ/ | бохъ /boqχ/ | бухъ /buqχ/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | — /—/ | *waRi /waRi/ |
| ירח | борцӏцӏо /bortsʼːo/ | ваз /vaz/ | боцо /botso/ | буца /butsa/ | vats /vats/ | zilias /siliəs/ | *bulaN /bulaN/ |
| כוכב | цӀцӀа /tsʼːa/ | хед /χed/ | цӀирис /tsʼiris/ | цӀирис /tsʼiris/ | xed /xed/ | botto /botːo/ | *bituqen /bituqen/ |
| אמא | ила /ila/ | баб /bab/ | — /—/ | ишу /iʃu/ | dada /dada/ | tina /tina/ | *ina /ina/ |
| אבא | има /ima/ | дада /dada/ | абу /abu/ | обу /obu/ | buba /buba/ | tama /tama/ | *ama /ama/ |
| אני | ден /dẽ/ | зы /zɨ/ | дə /də/ | до /do/ | zin /zin/ | ka-ina /kaina/ | *aku /aku/ |
| אתה | мин /min/ | вы /wɨ/ | мə /mə/ | мо /mo/ | vun /vun/ | ijo /ijo/ | *iSu /iSu/ |
| שם | цӀер /tsʼeːr/ | тӀвар /tʼʷar/ | цӀе /tsʼe/ | цӀери /tsʼeri/ | tʼʷar /tʼʷar/ | naan /naːn/ | *ŋajan /ŋajan/ |
| עין | гьаркӏо /haɾkʼo/ | ул /ul/ | гьаре /hare/ | эзал /ezal/ | ul /ul/ | macha /matʃa/ | *maCa /maCa/ |
| יד | рекьа /rekʼa/ | кул /kul/ | коро /koro/ | лекьа /leʟ̌a/ | kul /kul/ | rima /rima/ | *lima /lima/ |
| לב | рокӏо /rokʼo/ | юкӏ /jukʼ/ | ракIу /rakʼu/ | локIва /lokʼʷa/ | rikʼ /rikʼ/ | — /—/ | *pusuq /pusuq/ |
| אהבה | — /—/ | — /—/ | — /—/ | гокъа /ɡoqʼa/ | mukan /muˈkan/ | — /—/ | — /—/ |
| עץ | рикьва /riqʷːa/ | тар /tar/ | хонхе /χõχe/ | гъван /ʁʷan/ | xer /xer/ | kayu /kaju/ | *kaSiw /kaSiw/ |
| בית | хъоро /qʼoro/ | кӏул /kʼul/ | — /—/ | агъ /aq/ | xal /xal/ | ruma /ruma/ | *Rumaq /Rumaq/ |
| כלב | хвай /χʷaj/ | хвар /χʷar/ | вə /wə/ | гъве /ʁʷe/ | xveqʼ /χveqʼ/ | asu /asu/ | *asu /asu/ |
| חתול | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| לאכול | икъвин /iqʷːin/ | ухьун /uħun/ | мухъа /muqχa/ | лацIа /latsʼa/ | ulkura /ulˈkura/ | maan /maːn/ | *kaen /kaen/ |
| לשתות | игьин /iɣin/ | эджи /edʒi/ | хулIа /χuɬa/ | цIода /tsʼoda/ | hatsra /hatsˈra/ | minum /minum/ | *inum /inum/ |
| אחד | цеб /tseb/ | са /sa/ | гьəнс /həns/ | гьас /has/ | sa /sa/ | nata /nata/ | *isa /isa/ |
| שתיים | чӀеди /tʃʼedi/ | къуьд /qʼʷyd/ | къӀоно /qˤʼono/ | къӀано /qˤʼano/ | qʼʷad /qʼʷad/ | naroa /naroa/ | *duSa /duSa/ |
| שלום | — /—/ | салам /salam/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| תודה | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| טוב | — /—/ | — /—/ | кIотIу /kʼotʼu/ | логу /loɡu/ | yiğin /jiˈʁin/ | — /—/ | — /—/ |
| קוקייה | гиггу /ɡiɡːu/ | гугутӀ /ɡuɡutʼ/ | кӀукӀутӀо /kʼukʼutʼo/ | куку /kuku/ | гугу /ɡuɡu/ | — | — |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.