Jaqaru aru
ג׳קארו
איימארה
חַ'קארו (Jaqi aru, "שפת העם") היא אחת משתי השפות החיות של משפחת האיימרה (השנייה היא איימרה, ay), שעמה היא חולקת כ-30% מאוצר המילים ומאפיינים דקדוקיים רבים (עיצורים אֶגֶ'קטיביים, אגלוטינציה עתירת סופיות, סימון אבידנציאליות). מדוברת כמעט אך ורק במחוז ההרים הקטן טוּפֶּה שבמחוז יָאוּיוֹס באזור לימה, פרו, עם שריד זעיר בקאצ'וּי הסמוכה. בסכנת הכחדה חמורה: רוב הדוברים הצעירים יותר עברו לספרדית; אונסק"ו מסווגת אותה כנמצאת בסכנת הכחדה ודאית. ההיפרדות בין חַ'קארו לאיימרה מוערכת בכ-1,500-2,000 שנה, מה שהופך אותן לשונות בערך כמו השפות הרומאניות.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בג׳קארו
מים
uma
/uma/
אש
nina
/nina/
שמש
inti
/inti/
ירח
phaxshi
/pʰaχʃi/
כוכב
wara
/waɾa/
אמא
mama
/mama/
אבא
awki
/awki/
אני
naya
/naja/
אתה
juma
/huma/
שם
suti
/suti/
עין
nayra
/najɾa/
יד
ampara
/ampaɾa/
לב
chuyma
/tʃujma/
אהבה
munasiña
/munasiɲa/
עץ
qhura
/qʰuɾa/
בית
uta
/uta/
כלב
anu
/anu/
חתול
phishi
/pʰiʃi/
לאכול
mankaña
/mankaɲa/
לשתות
umaña
/umaɲa/
אחד
maya
/maja/
שתיים
paya
/paja/
שלום
kamishti
/kamiʃti/
תודה
yuspaa
/juspaː/
טוב
shuma
/ʃuma/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Aymaran קשורות
| משמעות | ג׳קארו | איימרה | קצ'ואה קלאסית | קצ׳ואה | קצ'ואה קוסקו | מיסאק | קצ'ואה איאקוצ'ו |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | uma /uma/ | uma /uma/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | unø /unø/ | yaku /jaku/ |
| אש | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | nina /nina/ |
| שמש | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | inti /inti/ |
| ירח | phaxshi /pʰaχʃi/ | phaxsi /pʰaχsi/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | atru /atɾu/ | killa /kiʎa/ |
| כוכב | wara /waɾa/ | warawara /waɾawaɾa/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎʊr/ | quyllur /ˈqojʎur/ | kualøm /kwalʌm/ | quyllur /ˈqojʎur/ |
| אמא | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| אבא | awki /awki/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ |
| אני | naya /naja/ | naya /naja/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲʊqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | na /na/ | ñuqa /ˈɲoqa/ |
| אתה | juma /huma/ | juma /huma/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | ñui /ɲui/ | qam /qam/ |
| שם | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | wetø /wetʌ/ | suti /ˈsuti/ |
| עין | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | kab /kab/ | ñawi /ɲawi/ |
| יד | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | mar /maɾ/ | maki /maki/ |
| לב | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | mun /mun/ | sunqu /suŋqu/ |
| אהבה | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kausrap /kawsɾap/ | kuyay /kujaj/ |
| עץ | qhura /qʰuɾa/ | quqa /quqa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sachʼa /satʃʼa/ | yu /ju/ | sacha /satʃa/ |
| בית | uta /uta/ | uta /uta/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | ya /ja/ | wasi /wasi/ |
| כלב | anu /anu/ | anu /anu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | kuchi /kutʃi/ | allqu /aʎqu/ |
| חתול | phishi /pʰiʃi/ | phisi /pʰisi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | mishi /miʃi/ | michi /mitʃi/ |
| לאכול | mankaña /mankaɲa/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mɵ /mɵ/ | mikuy /mikuj/ |
| לשתות | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | ushi /uʃi/ | upyay /upjaj/ |
| אחד | maya /maja/ | maya /maja/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | kan /kan/ | huk /huk/ |
| שתיים | paya /paja/ | paya /paja/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | pa /pa/ | iskay /ˈiskaj/ |
| שלום | kamishti /kamiʃti/ | kamisaki /kamisaki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | ma'rik /maʔɾik/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ |
| תודה | yuspaa /juspaː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | payn /pajn/ | añay /aɲaj/ |
| טוב | shuma /ʃuma/ | suma /suma/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | kausrik /kawsɾik/ | allin /aʎin/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.