Bahasa Ciacia
צ'יה-צ'יה
אוסטרונזית (מלאית-פולינזית, ענף צֶלֶבִּי, מונה-בוטון)
צ’יאה-צ’יאה (Bahasa Ciacia, ידועה גם כבוטון הדרומית) היא שפה אוסטרונזית מתת-הקבוצה מונה-בוטון, המדוברת בפי כ-80,000 עד 105,000 בני אדם באזור העיר באובאו בדרום האי בוטון שבמחוז סולאווסי הדרום-מזרחית שבאינדונזיה. מבחינה פונולוגית היא טיפוסית לאזור: חמש תנועות, עיצור סותם סדקי פונמי (הנכתב בגרש, כמו ב-ka'ana 'בית' וב-we'e 'מים'), סדרה של עיצורים סותמים קדם-אפיים, והעיצורים האימפלוסיביים /ɓ/ ו-/ɗ/ שהכתיב הלטיני הרגיל מתמלל בפשטות כ-b וכ-d בלבד. השפה זכתה לפרסום עולמי בשנת 2009, כאשר באובאו החלה ללמד אותה בכתב ההאנגול הקוריאני, והחייתה לשם כך ג’אמו מיושנים כגון ᄫ עבור החוכך הדו-שפתי שאין בקוריאנית. הפרויקט הזה תמיד היה קטן בהרבה מן התהילה שלו: ההאנגול משמש רק בבתי הספר ובשלטי הרחוב של כמה תת-מחוזות בודדים, מעולם לא אומץ באופן רשמי, ורובה המכריע של הכתיבה בצ’יאה-צ’יאה עדיין נעשה בכתב הלטיני. רוב הדוברים דו-לשוניים עם אינדונזית, ורבים משתמשים גם בשפת ווליו הקרובה.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בצ'יה-צ'יה
מים
we'e
/weʔe/
אש
api
/api/
שמש
holeo
/holeo/
ירח
wula
/wula/
כוכב
wicuko
/witʃuko/
אמא
ina
/ina/
אבא
ama
/ama/
אני
indau
/indau/
אתה
iso'o
/isoʔo/
שם
ngea
/ŋea/
עין
mata
/mata/
יד
lima
/lima/
לב
lalo
/lalo/
אהבה
pe'elu
/peʔelu/
עץ
sau
/sau/
בית
ka'ana
/kaʔana/
כלב
au
/au/
חתול
mbuta
/mbuta/
לאכול
ma'a
/maʔa/
לשתות
poroku
/poroku/
אחד
ise
/ise/
שתיים
rua
/rua/
שלום
Assalamu'alaikum
/asalamu ʔalaikum/
תודה
tarima kasi
/tarima kasi/
טוב
umela
/umela/
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Austronesian (Malayo-Polynesian, Celebic, Muna-Buton) קשורות
| משמעות | צ'יה-צ'יה | מנדר | טוראג׳ה-סא'דאן | מרנאו | טטום | בוגיס | סמואית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | we'e /weʔe/ | uai /uai/ | uai /uai/ | ig /iɡ/ | bee /beː/ | wae /wae/ | vai /vai/ |
| אש | api /api/ | api /api/ | api /api/ | apoy /apoj/ | ahi /ahi/ | api /api/ | afi /afi/ |
| שמש | holeo /holeo/ | mata allo /mata alːo/ | mata allo /mataʔalːo/ | alongan /aloŋan/ | loron /loɾon/ | mata esso /mata esːo/ | lā /laː/ |
| ירח | wula /wula/ | bulang /bulaŋ/ | bulan /bulan/ | bolan /bolan/ | fulan /fulan/ | uleng /uleŋ/ | māsina /maːsina/ |
| כוכב | wicuko /witʃuko/ | bittoeng /bittoeŋ/ | bintoen /bintɔɛn/ | bito-on /bitoʔon/ | fitun /ˈfitun/ | wittoing /wittoeŋ/ | fetū /fetuː/ |
| אמא | ina /ina/ | indo /indo/ | indo /indo/ | ina /ina/ | inan /inan/ | indo /indo/ | tinā /tinaː/ |
| אבא | ama /ama/ | ama /ama/ | ambe /ambe/ | ama /ama/ | aman /aman/ | ambo /ambo/ | tamā /tamaː/ |
| אני | indau /indau/ | iyau /ijau/ | aku /aku/ | ako /ako/ | ha'u /haʔu/ | iyya' /ijːaʔ/ | a'u /aʔu/ |
| אתה | iso'o /isoʔo/ | io /iʔo/ | iko /iko/ | seka /sɵka/ | ó /ɔ/ | iko /iko/ | 'oe /ʔoe/ |
| שם | ngea /ŋea/ | sanga /saŋa/ | sanga /saŋa/ | ngaran /ŋaran/ | naran /ˈnaran/ | aseng /asəŋ/ | igoa /iŋoa/ |
| עין | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | matan /matan/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| יד | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | liman /liman/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| לב | lalo /lalo/ | ate /ate/ | penaa /penaː/ | pusoʔ /pusoʔ/ | fuan /fuan/ | ati /ati/ | loto /loto/ |
| אהבה | pe'elu /peʔelu/ | mappinawa /mapːinawa/ | ma'pa'iya /maʔpaʔija/ | kalimo /kalimo/ | domin /domin/ | poji /podʒi/ | alofa /alofa/ |
| עץ | sau /sau/ | kaju /kaju/ | kayu /kaju/ | kayo /kajo/ | ai /ai/ | aju /adʒu/ | laʻau /laʔau/ |
| בית | ka'ana /kaʔana/ | boyang /bojaŋ/ | banua /banua/ | walay /walaj/ | uma /uma/ | bola /bola/ | fale /fale/ |
| כלב | au /au/ | asu /asu/ | asu /asu/ | aso /aso/ | asu /asu/ | asu /asu/ | maile /maile/ |
| חתול | mbuta /mbuta/ | mio /mio/ | serre /serːe/ | pusa /pusa/ | busa /busa/ | meong /meoŋ/ | pusi /pusi/ |
| לאכול | ma'a /maʔa/ | ma'ande /maʔande/ | kumande /kumande/ | mangan /maŋan/ | han /han/ | mandre /mandɾe/ | ʻai /ʔai/ |
| לשתות | poroku /poroku/ | minung /minuŋ/ | ma'iru /maʔiru/ | minom /minom/ | hemu /hemu/ | minung /minuŋ/ | inu /inu/ |
| אחד | ise /ise/ | mesa /mesa/ | mesa /mesa/ | isa /isa/ | ida /ida/ | séddi /sedːi/ | tasi /tasi/ |
| שתיים | rua /rua/ | dua /dua/ | dua /dua/ | dowa /dowa/ | rua /ˈrua/ | dua /duwa/ | lua /lua/ |
| שלום | Assalamu'alaikum /asalamu ʔalaikum/ | salama' ma'ondong /salamaʔ maʔondoŋ/ | tabe /tabe/ | kapian /kapijan/ | bondia /bondia/ | tabe' /tabeʔ/ | talofa /talofa/ |
| תודה | tarima kasi /tarima kasi/ | kuru' sumanga' /kuɾuʔ sumaŋaʔ/ | kurre sumanga' /kurːe sumaŋaʔ/ | salamat /salamat/ | obrigadu /obɾiɡadu/ | kurru sumange /kurːu sumaŋe/ | faʻafetai /faʔafetai/ |
| טוב | umela /umela/ | macoa /matʃoa/ | melo /melo/ | mapia /mapija/ | di'ak /diʔak/ | makanja /makandʒa/ | lelei /lelei/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.