Numu
Paiute du Nord
Uto-aztèque (numique, occidental)
Le paiute du Nord (numu « le peuple ») est une langue numique occidentale du Grand Bassin, parlée de l'est de l'Oregon au Nevada jusqu'en Californie et en Idaho. Elle présente une harmonie vocalique, un dévoisement des traits finals et un système complexe de mutations consonantiques en finale de radical (gradation) déclenchées par un nom ou un préfixe précédent.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Paiute du Nord
Eau
paa
/paː/
Feu
kuna
/kuna/
Soleil
tabe
/tape/
Lune
mua
/mu.a/
Étoile
pasohoobʉ
/pasohoːbɨ/
Mère
pia
/pi.a/
Père
naa
/naː/
Je
nʉʉ
/nɨː/
Tu
ʉʉ
/ɨː/
Nom
nia
/niʔa/
Œil
pui
/pui/
Main
mai
/mai/
Cœur
piwi
/piwi/
Amour
suabetɨ
/suapetɨ/
Arbre
hupi
/hupi/
Maison
nobi
/nopi/
Chien
isha
/iʃa/
Chat
mosa
/mosa/
Manger
tɨka
/tɨka/
Boire
hibi
/hipi/
Un
simɨ
/simɨ/
Deux
waha
/waha/
Bonjour
maikwa
/maikwa/
Merci
pesa
/pesa/
Bon
pesa
/pesa/
Coucou
poboyooha'a
/poboˈjoːhaʔa/
Sources
- Snapp, Allen, John Anderson & Joy Anderson (1982) Northern Paiute. In: Studies in Uto-Aztecan Grammar 3, SIL/UTA, pp. 1-92.
- Thornes, Tim (2003) A Northern Paiute Grammar with Texts. PhD diss., University of Oregon.
- Yerington Paiute Tribe (1987) Numu Yadooape: Northern Paiute Language Dictionary.
- Glottolog: Northern Paiute
Mots comparés
Comparé aux langues Uto-Aztecan (Numic, Western) apparentées
| Sens | Paiute du Nord | Comanche | Wixárika | Tarahumara | Cora | Proto-uto-aztèque | Sakizaya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | paa /paː/ | paa /paː/ | ha /ha/ | bawí /bawi/ | hapɨn /hapɨn/ | *paʔ /paʔ/ | nanum /nanum/ |
| Feu | kuna /kuna/ | kohtopʉ /kohtopɨ/ | tai /tai/ | nahí /nahi/ | ta'ai /taʔai/ | *na- /na-/ | lamal /lamal/ |
| Soleil | tabe /tape/ | taabe /taːbe/ | tau /tau/ | rayó /ɾajo/ | tahaapuá /tahaːpwa/ | *ta /ta/ | cidal /tʃidal/ |
| Lune | mua /mu.a/ | mʉa /mɨa/ | metsa /metsa/ | mecá /metʃa/ | mɨhka /mɨhka/ | *mɨca /mɨca/ | bulad /bulad/ |
| Étoile | pasohoobʉ /pasohoːbɨ/ | tatsinuupi /tatsinuːpi/ | xurawe /ʃuˈrawe/ | sopolí /sopoli/ | sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ | — /—/ | bo'is /boʔis/ |
| Mère | pia /pi.a/ | pia /pia/ | nana /nana/ | iyé /ije/ | naana /naːna/ | — /—/ | ina /ina/ |
| Père | naa /naː/ | ahpʉ /ahpɨ/ | yawe /jawe/ | onó /ono/ | hahuá /hahwa/ | — /—/ | ama /ama/ |
| Je | nʉʉ /nɨː/ | nʉ /nɨ/ | nee /neː/ | nejé /nehe/ | neʼu /ˈneʔu/ | *nɨ /nɨ/ | zaku /ʐaku/ |
| Tu | ʉʉ /ɨː/ | ʉ /ɨ/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ | mujé /muhe/ | aʼu /ˈaʔu/ | — /—/ | kisu /kisu/ |
| Nom | nia /niʔa/ | nahnia /nahnia/ | tewa /ˈtewa/ | riwá /ɾiwa/ | yeuwa /ˈjeuwa/ | *tewa /tewa/ | ngangan /ŋaŋan/ |
| Œil | pui /pui/ | puui /puːi/ | tukite /tukite/ | pusí /pusi/ | húi /hwi/ | *pusi /pusi/ | mata /mata/ |
| Main | mai /mai/ | mo'o /moʔo/ | mama /mama/ | sekuá /sekwa/ | mam /mam/ | *maʔ /maʔ/ | kamay /kamai/ |
| Cœur | piwi /piwi/ | — /—/ | iyari /ijari/ | surí /suɾi/ | hɨurí /hɨuri/ | — /—/ | gawang /ɡawaŋ/ |
| Amour | suabetɨ /suapetɨ/ | wʊʊʰa /wʊːhɑ/ | kanenki /kanenki/ | nakí /naki/ | ka'na /kaʔna/ | — /—/ | maolah /maolah/ |
| Arbre | hupi /hupi/ | huupi /huːpi/ | kiyé /kije/ | gokó /ɡoko/ | kɨré /kɨre/ | — /—/ | kilang /kilaŋ/ |
| Maison | nobi /nopi/ | kahni /kahni/ | ki /ki/ | kalí /kali/ | kíh /kih/ | *ki /ki/ | luma /luma/ |
| Chien | isha /iʃa/ | sarii /saɾiː/ | tsïkï /tsɨkɨ/ | kochí /kotʃi/ | tsɨ'ɨ /tsɨʔɨ/ | — /—/ | waco /watʃo/ |
| Chat | mosa /mosa/ | ɨsʉ /ɪsɨ/ | mitsu /mitsu/ | misí /misi/ | mistú /mistu/ | — /—/ | posi /posi/ |
| Manger | tɨka /tɨka/ | tʉhkarʉ /tɨhkarɨ/ | kuye /kuje/ | koʼa /koʔa/ | kuá /kwa/ | *kwaʔa /kwaʔa/ | hekal /hekal/ |
| Boire | hibi /hipi/ | hibi /hibi/ | hi'eka /hiʔeka/ | bahí /bahi/ | hi'i /hiʔi/ | — /—/ | mihecak /mihetʃak/ |
| Un | simɨ /simɨ/ | sʉmʉ /sɨmɨ/ | xevi /ʃevi/ | bilé /bile/ | cei /tsei/ | *sɨmɨ /sɨmɨ/ | cacay /tʃatʃai/ |
| Deux | waha /waha/ | waha /waha/ | huta /huˈta/ | okuá /okwa/ | huapoa /waˈpoa/ | *wo /wo/ | tusa /tusa/ |
| Bonjour | maikwa /maikwa/ | marʉawe /maɾɨawe/ | kekuanenki /kekwanenki/ | kuira /kuiɾa/ | ke'kuanenki /keʔkwanenki/ | — /—/ | marayas /maɾajas/ |
| Merci | pesa /pesa/ | ʉra /ɨɾa/ | pa'iwakaitsie /paʔiwakaitsje/ | matéterabá /mateteɾaba/ | atsipiraá /atsipiraː/ | — /—/ | lalumahan /lalumahan/ |
| Bon | pesa /pesa/ | tsaatʉ /tsaːtɨ/ | waxa /waʃa/ | galá /ɡala/ | huá'i /hwaʔi/ | — /—/ | kapah /kapah/ |
| Coucou | poboyooha'a /poboˈjoːhaʔa/ | — /—/ | — | — | — | — | — |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.