Lazuri
Laze
Kartvélien
Le laze (autonyme Lazuri) est une langue kartvélienne étroitement apparentée au mingrélien, parlée par environ 150 000 personnes principalement sur la côte de la mer Noire au nord-est de la Turquie (provinces de Rize et d'Artvin) et par de petites populations en Adjarie, en Géorgie. Les Lazes sont un peuple d'origine chrétienne qui s'est converti à l'islam à l'époque ottomane et qui s'identifie aujourd'hui principalement comme des Turcs musulmans sunnites d'origine caucasienne. Sur le plan linguistique, le laze appartient à la branche zane du kartvélien aux côtés du mingrélien (xmf), avec lequel il forme un continuum dialectal de part et d'autre de la frontière turco-géorgienne. La langue laze n'a aucun statut officiel en Turquie, où elle a été réprimée dans le cadre des politiques d'homogénéisation linguistique de la République turque depuis 1923, et elle est aujourd'hui gravement menacée, les jeunes générations ne parlant que le turc. L'Institut laze (Laz Enstitüsü), fondé en 2013, constitue le principal effort contemporain de revitalisation.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Laze
Eau
წკარი
/tsʼkari/
Feu
დაჩხური
/datʃxuri/
Soleil
მჟორა
/mʒora/
Lune
თუთა
/tʰutʰa/
Étoile
მურუცხი
/murutsxi/
Mère
ნანა
/nana/
Père
ბაბა
/baba/
Je
მა
/ma/
Tu
სი
/si/
Nom
ჯოხო
/dʒoxo/
Œil
თოლი
/tʰoli/
Main
ხე
/xe/
Cœur
გური
/ɡuri/
Amour
ოროფა
/oropa/
Arbre
ჯა
/dʒa/
Maison
ოხორი
/oxori/
Chien
ჯოღორი
/dʒoɣori/
Chat
კატუ
/kʼatʼu/
Manger
ჩამუ
/tʃamu/
Boire
ხცემა
/xtsema/
Un
არ
/ar/
Deux
ჟურ
/ʒur/
Bonjour
ბრუნდი
/brundi/
Merci
ბერეკეთი
/berekʰetʰi/
Bon
ჯურა
/dʒura/
Coucou
guguli
/ɡuɡuli/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Kartvelian apparentées
| Sens | Laze | Mingrélien | Géorgien | Svane | Sranan tongo | Nahuatl huastéca central | Nahuatl huastéca occidental |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | წკარი /tsʼkari/ | წყარი /tsʼqʼari/ | წყალი /tsʼqʼali/ | ლიც /litsʼ/ | watra /watra/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ |
| Feu | დაჩხური /datʃxuri/ | დაჩხირი /datʃxiri/ | ცეცხლი /tsetsxli/ | ლემესგ /lemesɡ/ | faya /faja/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ |
| Soleil | მჟორა /mʒora/ | ბჟა /bʒa/ | მზე /mze/ | მიჟ /miʒ/ | son /son/ | tonati /tonati/ | tonati /tonati/ |
| Lune | თუთა /tʰutʰa/ | თუთა /tʰutʰa/ | მთვარე /mtʰvare/ | დოშდულ /doʃdul/ | mun /mun/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ |
| Étoile | მურუცხი /murutsxi/ | მურიცხი /muritsxi/ | ვარსკვლავი /varskvlavi/ | ანჩხ /antʃx/ | stari /ˈstari/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalij /siˈtlalih/ |
| Mère | ნანა /nana/ | დიდა /dida/ | დედა /deda/ | დი /di/ | mama /mama/ | nana /nana/ | nana /nana/ |
| Père | ბაბა /baba/ | მუმა /muma/ | მამა /mama/ | ფუ /pʰu/ | papa /papa/ | tata /tata/ | tata /tata/ |
| Je | მა /ma/ | მა /ma/ | მე /me/ | მი /mi/ | mi /mi/ | na /na/ | na /na/ |
| Tu | სი /si/ | სი /si/ | შენ /ʃen/ | სი /si/ | yu /ju/ | ta /ta/ | ta /ta/ |
| Nom | ჯოხო /dʒoxo/ | ჯოხო /dʒɔxɔ/ | სახელი /saxeli/ | ჟახ /ʒax/ | nen /nɛn/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ |
| Œil | თოლი /tʰoli/ | თოლი /tʰoli/ | თვალი /tʰvali/ | თე /tʰe/ | ai /ai/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ |
| Main | ხე /xe/ | ხე /xe/ | ხელი /xeli/ | შდიხ /ʃdix/ | anu /anu/ | maitl /maitl/ | maitl /maitl/ |
| Cœur | გური /ɡuri/ | გური /ɡuri/ | გული /ɡuli/ | გვი /ɡwi/ | ati /ati/ | yollotl /jolːotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ |
| Amour | ოროფა /oropa/ | ჸოროფა /ʔorofa/ | სიყვარული /siqʼvaruli/ | ხოჩა /xotʃa/ | lobi /lobi/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ |
| Arbre | ჯა /dʒa/ | ჯა /dʒa/ | ხე /xe/ | ხან /xan/ | bon /boŋ/ | cuahuitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitl/ |
| Maison | ოხორი /oxori/ | ოხორი /oxori/ | სახლი /saxli/ | კოჯ /kʼodʒ/ | oso /oso/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ |
| Chien | ჯოღორი /dʒoɣori/ | ჯოღორი /dʒoʁori/ | ძაღლი /dzaɣli/ | ჯეღ /dʒeʁ/ | dagu /daɡu/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ |
| Chat | კატუ /kʼatʼu/ | კატა /kʼatʼa/ | კატა /kʼatʼa/ | ფისკ /pʰisk/ | poesi /pusi/ | mizton /miston/ | mizton /miston/ |
| Manger | ჩამუ /tʃamu/ | ჭკომუა /tʃʼkʼomua/ | ჭამა /tʃʼama/ | ჭიმედ /tʃʼimed/ | nyan /ɲan/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ |
| Boire | ხცემა /xtsema/ | წუმა /tsʼuma/ | დალევა /daleva/ | ლიშგი /liʃɡi/ | dringi /driŋi/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ |
| Un | არ /ar/ | არ /ar/ | ერთი /ertʰi/ | ეშხუ /eʃxu/ | wan /wan/ | ce /se/ | ce /se/ |
| Deux | ჟურ /ʒur/ | ჟირი /ʒiri/ | ორი /ori/ | ჲორი /jori/ | tu /tu/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ |
| Bonjour | ბრუნდი /brundi/ | გეგაჯანას /ɡeɡadʒanas/ | გამარჯობა /ɡamardʒoba/ | ხოჩაპ /xotʃapʰ/ | odi /odi/ | niltze /niltse/ | niltze /niltse/ |
| Merci | ბერეკეთი /berekʰetʰi/ | გიდიდი /ɡididi/ | მადლობა /madloba/ | ხოჩამდ /xotʃamd/ | grantangi /ɡrantaŋi/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ |
| Bon | ჯურა /dʒura/ | ჯგირი /dʒɡiri/ | კარგი /kʼarɡi/ | ხოჩა /xotʃa/ | bun /bun/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ |
| Coucou | guguli /ɡuɡuli/ | გუგული /ɡuɡuli/ | გუგული /ɡuɡuli/ | — | — | — | — |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.