Denaakkʼe
Koyukon
Na-Dené (Athabaskan, Northern, Central Alaska)
Le koyukon (Denaakkʼe, « langue du peuple ») est la plus grande langue athabaskane septentrionale de l'intérieur central de l'Alaska, parlée le long du Yukon, du Koyukuk et de la Tanana. Les Koyukon sont des chasseurs-pêcheurs traditionnels qui ont développé un système de connaissances indigène extrêmement détaillé sur l'écosystème forestier boréal — consigné dans le classique anthropologique « Make Prayers to the Raven » (1983) de Richard K. Nelson. Trois registres tonals et morphologie verbale préfixée complexe avec radicaux classificateurs. Sévèrement menacée.
Où elle est parlée
20 mots essentiels en Koyukon
Eau
too
/toː/
Feu
konh
/konh/
Soleil
so
/so/
Lune
oolts'enh
/ooltsʼenh/
Mère
enaa
/enaː/
Père
etaa
/etaː/
Manger
ghen
/ɣen/
Boire
don
/don/
Amour
k'oonejee
/kʼooneʒeː/
Cœur
heł
/heɬ/
Arbre
k'eyh
/kʼejh/
Maison
kkun
/kːun/
Chien
łeek
/ɬeːk/
Chat
dotonh
/dotonh/
Main
ela
/ela/
Œil
nełtonh
/neɬtonh/
Bonjour
enaa basee'
/enaː baseːʔ/
Merci
baasee'
/baːseːʔ/
Un
łeek'eyh
/ɬeːkʼejh/
Bon
nezoonh
/nezoːnh/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Na-Dené (Athabaskan, Northern, Central Alaska) apparentées
| Sens | Koyukon | Chipewyan | carrier | Ménominee | apache de l'Ouest | Néo-araméen occidental | Jiamao |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | too /toː/ | tu /tu/ | tu /tu/ | nepāew /nəpaːew/ | tu /tu/ | ܡܘܝܐ /mojːa/ | noːm /noːm/ |
| Feu | konh /konh/ | kʼón /kʼón/ | kwen /kʷen/ | eskotēw /eskoteːw/ | kǫʼ /kṍʔ/ | ܐܫܬܐ /iʃtaː/ | hoːi /hoːi/ |
| Soleil | so /so/ | sa /sa/ | sa /sa/ | kēsoq /keːsoʔ/ | shándaʼá /ʃándaːʔá/ | ܫܡܫܐ /ʃemʃaː/ | mau /mau/ |
| Lune | oolts'enh /ooltsʼenh/ | hadelyi /haðeli/ | sa-tlhaeh /sa tɬaeh/ | tepāhkēsoq /tepaːhkeːsoʔ/ | tłʼéʼsanaaʼái /tɬʔeʔsanaːʔai/ | ܣܗܪܐ /sahraː/ | naː /naː/ |
| Mère | enaa /enaː/ | ená /ena/ | oo /oː/ | nekīah /nekiːah/ | shimá /ʃima/ | ܐܡܐ /emaː/ | miə /miə/ |
| Père | etaa /etaː/ | etá /eta/ | abe /abe/ | nōhnāeh /noːhnaːeh/ | shitaa /ʃitaː/ | ܒܒܐ /babːaː/ | paː /paː/ |
| Manger | ghen /ɣen/ | ɂıłtsu /ʔiɬtsu/ | ʼoonjuh /ʔoːndʒuh/ | mīcew /miːtʃew/ | yiyąʼ /jijãʔ/ | ܐܟܠ /iʔχel/ | kɛːn /kɛːn/ |
| Boire | don /don/ | ɂıdla /ʔidla/ | dunjuh /dundʒuh/ | menew /menew/ | yidlą /jidlãˀ/ | ܫܬܐ /ʃetaː/ | ɲom /ɲom/ |
| Amour | k'oonejee /kʼooneʒeː/ | hı́́la /hila/ | sjut /sdʒut/ | kesāenemāew /kesaːenemaːew/ | ayóigóʼíí /ʔajoiɣoʔiː/ | ܚܘܒܐ /ħubaː/ | kʰaː /kʰaː/ |
| Cœur | heł /heɬ/ | eθey /eθej/ | ʼunjid /ʔundʒid/ | otēh /oteːh/ | bíjéí /bidʒeː/ | ܠܒܐ /lebaː/ | kə /kə/ |
| Arbre | k'eyh /kʼejh/ | tθʼen /tθʼen/ | dechen /detʃen/ | metekoh /metekoh/ | tsin /tsin/ | ܐܝܠܢܐ /elona/ | mai /mai/ |
| Maison | kkun /kːun/ | kǫ́é /kɔ̃e/ | yoh /joh/ | wīkewam /wiːkewam/ | kį /kĩ/ | ܒܝܬܐ /bajθa/ | vɛn /vɛn/ |
| Chien | łeek /ɬeːk/ | łı́ /ɬi/ | łi /ɬi/ | anēm /aneːm/ | łį́į́ʼ /ɬĩːʔ/ | ܟܠܒܐ /kalbaː/ | mɛ /mɛ/ |
| Chat | dotonh /dotonh/ | nábaye /nabaje/ | gus /ɡus/ | — /—/ | mósí /mosi/ | ܩܛܘܢܐ /qatˤuna/ | miau /miau/ |
| Main | ela /ela/ | ela /ela/ | la /la/ | onehkeh /onehkeh/ | shílaʼ /ʃilaʔ/ | ܐܝܕܐ /iða/ | baː /baː/ |
| Œil | nełtonh /neɬtonh/ | índa /inda/ | ʼunaq /ʔunaq/ | oskēsek /oskeːsek/ | nadáá /nadaː/ | ܥܝܢܐ /ʕajna/ | ta /ta/ |
| Bonjour | enaa basee' /enaː baseːʔ/ | edlanetʼè /eðlanetʼe/ | ʼahdoozaee /ʔahdoːzaː/ | posoh /posoh/ | dahgotʼe /dahɡotʔe/ | ܫܠܡܐ /ʃlomaː/ | niː /niː/ |
| Merci | baasee' /baːseːʔ/ | mahsi cho /mahsi tʃo/ | snachailya /snatʃailja/ | wāēwāēnen /wɛːwɛːnen/ | ahéheʼe /ʔaheːheʔe/ | ܬܘܕܝ /tawdiː/ | χaːi /χaːi/ |
| Un | łeek'eyh /ɬeːkʼejh/ | ɂıłąɣe /ʔiɬɔ̃ɣe/ | ʼulhah /ʔuɬah/ | nekot /nekot/ | dááłeʼ /daːɬeʔ/ | ܚܕ /xeð/ | tsuː /tsuː/ |
| Bon | nezoonh /nezoːnh/ | nezų /nezũ/ | nezuʼ /nezuʔ/ | menwāewen /menwaːewen/ | nzhǫǫ /nʒõː/ | ܛܒܐ /tˤaːβa/ | pʰaː /pʰaː/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.