Shuar Chicham
Shuar
Jivaroan
Le shuar (Shuar Chicham) est la principale langue jivaro, parlée par les Shuar de l'Amazonie équatorienne et péruvienne. Connue dans l'anthropologie occidentale, à tort, par la pratique du tsantsa (têtes réduites) — un rituel funéraire désormais abandonné, largement déformé dans la littérature de voyage des XIXe et XXe siècles. La Fédération Shuar (1964) fut une organisation pionnière des droits autochtones. Au sein de la famille jivaro, étroitement apparentée à l'awajún (aguaruna) et à l'achuar. Transmise activement entre générations; programmes d'éducation bilingue espagnol-shuar dans toute l'Équateur.
Où elle est parlée
20 mots essentiels en Shuar
Eau
yumi
/jumi/
Feu
ji
/dʒi/
Soleil
etsa
/etsa/
Lune
nantu
/nantu/
Mère
nukur
/nukuɾ/
Père
apar
/apaɾ/
Manger
yuata
/juata/
Boire
umarta
/umaɾta/
Amour
anentaiti
/anentaiti/
Cœur
enentai
/enentai/
Arbre
numi
/numi/
Maison
jea
/dʒea/
Chien
yawá
/jaˈwa/
Chat
micha
/mitʃa/
Main
uwej
/uwedʒ/
Œil
jii
/dʒiː/
Bonjour
pujamek
/pudʒamek/
Merci
yuminsajme
/juminsadʒme/
Un
chikichik
/tʃikitʃik/
Bon
penker
/peŋkeɾ/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues Jivaroan apparentées
| Sens | Shuar | Achuar | Aguaruna | tumbuka | yupik d'Alaska central | Chichewa | Shambala |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | maji /madʒi/ | meq /meq/ | madzi /madzi/ | mazi /mazi/ |
| Feu | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | úkam /úkam/ | moto /moto/ | keneq /keneq/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Soleil | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | etsá /etsá/ | zuwa /zuwa/ | akerta /akerta/ | dzuwa /dzuwa/ | zuwa /zuwa/ |
| Lune | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | nántu /nántu/ | mwezi /mwezi/ | iraluq /iraluq/ | mwezi /mwezi/ | mwezi /mwezi/ |
| Mère | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | dukú /dukú/ | amama /amama/ | aana /aːna/ | amayi /amaji/ | mama /mama/ |
| Père | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | apá /apá/ | adada /adada/ | ata /ata/ | abambo /abambo/ | baba /baba/ |
| Manger | yuata /juata/ | yuata /juata/ | yuwámu /juwámu/ | kurya /kuɾja/ | ner'uq /nerʔuq/ | kudya /kudja/ | kuya /kuja/ |
| Boire | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | úmag /úmaɡ/ | kumwa /kumwa/ | mertuq /mertuq/ | kumwa /kumwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Amour | anentaiti /anentaiti/ | anentin /anentin/ | amaja /amaha/ | kutemwa /kutemwa/ | kenka /kenka/ | chikondi /tʃikondi/ | kwenda /kwenda/ |
| Cœur | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | anéntai /anɛ́ntaj/ | mtima /mtima/ | irua /irua/ | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ |
| Arbre | numi /numi/ | numi /numi/ | númi /númi/ | khuni /kʰuni/ | napa /napa/ | mtengo /mteŋɡo/ | mti /mti/ |
| Maison | jea /dʒea/ | jea /dʒea/ | jegámu /heɡámu/ | nyumba /ɲumba/ | ena /ena/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ |
| Chien | yawá /jaˈwa/ | yawa /jawa/ | yawá /jawá/ | ncheŵe /ntʃewe/ | qimugta /qimuɣta/ | galu /ɡalu/ | mbwa /mbwa/ |
| Chat | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | chona /tʃona/ | qassraaraq /qassraːraq/ | mphaka /mpʰaka/ | paka /paka/ |
| Main | uwej /uwedʒ/ | uwej /uwedʒ/ | uwéj /uwéh/ | woko /woko/ | unirak /unirak/ | dzanja /dzandʒa/ | ukono /ukono/ |
| Œil | jii /dʒiː/ | jii /dʒiː/ | jíi /híː/ | jiso /dʒiso/ | ii /iː/ | diso /diso/ | izo /izo/ |
| Bonjour | pujamek /pudʒamek/ | pujamek /pudʒamek/ | pujámek /puhámɛk/ | monire /moniɾe/ | waqaa /waqaː/ | moni /moni/ | nashukuru /naʃukuɾu/ |
| Merci | yuminsajme /juminsadʒme/ | mai-tikut /majtikut/ | see /sɛː/ | yewo /jewo/ | quyana /qujana/ | zikomo /zikomo/ | asante /asante/ |
| Un | chikichik /tʃikitʃik/ | kichik /kitʃik/ | makichik /makitʃik/ | cimoza /tʃimoza/ | ataucik /atautʃik/ | chimodzi /tʃimodzi/ | imo /imo/ |
| Bon | penker /peŋkeɾ/ | penker /peŋkeɾ/ | ímia /ímia/ | cwemi /tʃwemi/ | assirtuq /asːirtuq/ | chabwino /tʃabwino/ | hedi /hedi/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.