Djambarrpuyŋu
Djambarrpuyngu
pama-nyungan (Yolŋu, Dhuwal)
Le djambarrpuyŋu est une variété du yolŋu matha appartenant au groupe dhuwal, parlée dans le nord-est de la Terre d'Arnhem, dans le Territoire du Nord australien, et centrée sur Galiwin'ku (île Elcho). C'est la langue aborigène la plus parlée de la région et elle sert de lingua franca entre les clans yolŋu, ce qui explique que le recensement de 2021 ait compté environ 3 800 locuteurs — plus que pour presque toute autre langue australienne traditionnelle. Grammaticalement elle est pama-nyungane : fortement casuelle, avec un ordre des mots très libre et un système pronominal distinguant singulier, duel et pluriel ainsi qu'un « nous » inclusif et un « nous » exclusif. Son lexique porte une couche caractéristique d'emprunts macassans issus de siècles de commerce du trépang avec Sulawesi — walu « soleil, jour » est rattaché au makassar allo. Fait inhabituel pour une langue australienne, elle est encore acquise par les enfants comme langue première, et elle dispose d'un Nouveau Testament complet (2008) ainsi que d'un grand dictionnaire et d'une grammaire de référence.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Djambarrpuyngu
Eau
gapu
/ɡapu/
Feu
gurtha
/ɡuɻt̪a/
Soleil
walu
/walu/
Lune
ŋaḻindi
/ŋaɭindi/
Étoile
ganyu
/ɡaɲu/
Mère
ŋäṉḏi
/ŋaːɳɖi/
Père
bäpa
/baːpa/
Je
ŋarra
/ŋara/
Tu
nhe
/n̪e/
Nom
yäku
/jaːku/
Œil
mel
/mel/
Main
goŋ
/ɡoŋ/
Cœur
ḏoṯurrk
/ɖoʈurk/
Amour
djäl
/ɟaːl/
Arbre
dharpa
/d̪aɻpa/
Maison
buṉbu
/buɳbu/
Chien
wuŋgan
/wuŋɡan/
Chat
butjikit
/bucikit/
Manger
ḻuka
/ɭuka/
Boire
ḻuka
/ɭuka/
Un
waŋgany
/waŋɡaɲ/
Deux
märrma'
/maːrmaʔ/
Bonjour
Nhämirri nhe?
/n̪aːmiri n̪e/
Merci
—
/—/
Bon
manymak
/maɲmak/
Mots comparés
Comparé aux langues Pama-Nyungan (Yolŋu, Dhuwal) apparentées
| Sens | Djambarrpuyngu | Warlpiri | Martu wangka | Nhanda | Olkol | Ngunnawal | Noongar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | gapu /ɡapu/ | ngapa /ŋapa/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kupa /kupa/ | kungal /kuŋal/ | kep /kep/ |
| Feu | gurtha /ɡuɻt̪a/ | warlu /waɭu/ | waru /waɾu/ | warla /waɻla/ | paral /paɻal/ | warba /waɻba/ | kaarl /kaːɻl/ |
| Soleil | walu /walu/ | wanta /wanta/ | tjirntu /cɪɳʈu/ | wurʼa /wuɾʔa/ | naŋkari /naŋkaɻi/ | guma /ɡuma/ | ngangk /ŋaŋk/ |
| Lune | ŋaḻindi /ŋaɭindi/ | pira /piɻa/ | kayalany /kajalaɲ/ | kanyala /kaɲala/ | kakal /kakal/ | birrang /biɻaŋ/ | miyak /mijak/ |
| Étoile | ganyu /ɡaɲu/ | wanjirlpirri /waɲɟiɭpiri/ | piriny /piriɲ/ | indiya /indija/ | el idnban /el ˈidnban/ | dyurra /ɟura/ | djinda /ɟinda/ |
| Mère | ŋäṉḏi /ŋaːɳɖi/ | ngati /ŋati/ | yakaji /jakaɟi/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngangi /ŋaŋi/ | guni /ɡuni/ | ngangk /ŋaŋk/ |
| Père | bäpa /baːpa/ | kirda /kiɖa/ | mama /mama/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | kaba /kaba/ | pumba /pumba/ | maam /maːm/ |
| Je | ŋarra /ŋara/ | ngaju /ŋaɟu/ | ngayu /ŋaju/ | ngayi /ŋaji/ | ay /aj/ | ngaya /ŋaja/ | ngany /ŋaɲ/ |
| Tu | nhe /n̪e/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyini /ɲini/ | inag /inaɡ/ | ngindu /ŋindu/ | noonook /nunuk/ |
| Nom | yäku /jaːku/ | yirdi /jiɖi/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ukal /ukal/ | yini /jini/ | kwerl /kwɛɻl/ |
| Œil | mel /mel/ | milpa /milpa/ | kuru /kuɾu/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | mil /mil/ | mel /mel/ |
| Main | goŋ /ɡoŋ/ | rdaka /ɖaka/ | mara /maɾa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mar /maɻ/ |
| Cœur | ḏoṯurrk /ɖoʈurk/ | wankaru /waŋkaɻu/ | kurtu /kʊɻʈu/ | pulpara /pulpaɻa/ | piku /piku/ | gauar /ɡauar/ | kortang /koɻtaŋ/ |
| Amour | djäl /ɟaːl/ | nyangu /ɲaŋu/ | mukulyu /mukuʎu/ | kanyji /kaɲdʒi/ | kanyji /kaɲɟi/ | marmit /maɻmit/ | djaadjam /dʒaːdʒam/ |
| Arbre | dharpa /d̪aɻpa/ | watiya /watija/ | watarrka /wataɻka/ | parntany /paɳʈaɲ/ | warray /waɾaj/ | warabi /waɻabi/ | boorn /boːɻn/ |
| Maison | buṉbu /buɳbu/ | ngurra /ŋura/ | ngurra /ŋura/ | nhurra /ɳuɻa/ | mariŋ /maɻiŋ/ | kuni /kuni/ | mia /maja/ |
| Chien | wuŋgan /wuŋɡan/ | jarntu /caɳʈu/ | papa /papa/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | kunpa /kunpa/ | mirri /miɻi/ | dwert /dweɻt/ |
| Chat | butjikit /bucikit/ | mungalpa /muŋalpa/ | — /—/ | paka /paka/ | paka /paka/ | poosi /puːsi/ | nguni /ŋuni/ |
| Manger | ḻuka /ɭuka/ | ngarni /ŋaɳi/ | ngalku- /ŋalku/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngarinya /ŋaɻiɲa/ | daring /daɻiŋ/ | ngarn /ŋaɻn/ |
| Boire | ḻuka /ɭuka/ | purrami /purami/ | tjiki- /cɪki/ | nyuna /ɲuna/ | kupa nyaa /kupa ɲaː/ | nyu /ɲu/ | ngarn /ŋaɻn/ |
| Un | waŋgany /waŋɡaɲ/ | jinta /cinta/ | kutjarra-wangu /kucara waŋu/ | kuyu /kuju/ | kuyu /kuju/ | guma /ɡuma/ | keny /keɲ/ |
| Deux | märrma' /maːrmaʔ/ | jirrama /ɟiɾama/ | kujarra /kucara/ | wuthada /wut̪aɖa/ | uchir /utʃir/ | bula /bula/ | koodjal /kuɟal/ |
| Bonjour | Nhämirri nhe? /n̪aːmiri n̪e/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | yumalundi /jumalundi/ | kaya /kaja/ |
| Merci | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | miyamala /mijamala/ | boordawan /boːɻdawan/ |
| Bon | manymak /maɲmak/ | ngurrju /ŋurcu/ | palya /paʎa/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | palya /paʎa/ | walunga /waluŋa/ | kwobidak /kwobidak/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.