Okanisi tongo
Aukan
Créole à base anglaise
L'aukan (ndyuka, okanisi) est le principal créole marron du groupe marron de l'est du Suriname, descendant de populations d'esclaves ouest-africains de langue akan/gbe qui s'échappèrent des plantations néerlandaises au XVIIIe siècle et établirent des communautés autonomes dans la forêt tropicale de la rivière Tapanahony. Les créoles marrons de l'est comprennent le ndyuka, l'aluku (alu) et le paramaccan (pmk), tous issus d'un créole de plantation à base anglaise des XVIIe-XVIIIe siècles que les Marrons ont préservé dans l'isolement géographique, tandis que le sranan tongo (srn) s'urbanisait sur le littoral du Suriname. Distinct du sranan par la phonologie (préservation de /ɲ/, voyelles plus longues), la morphologie et un vocabulaire akan substantiel. Le royaume marron a maintenu son indépendance face à la domination coloniale néerlandaise jusqu'en 1760 (traité), préservant sa distinction culturelle et linguistique.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Aukan
Eau
watra
/watra/
Feu
faya
/faja/
Soleil
son
/soŋ/
Lune
mun
/mun/
Étoile
sitari
/siˈtari/
Mère
mma
/mːa/
Père
tata
/tata/
Je
mi
/mi/
Tu
yu
/ju/
Nom
nen
/nɛn/
Œil
ai
/ai/
Main
ana
/ana/
Cœur
ati
/ati/
Amour
lobi
/lobi/
Arbre
bon
/boŋ/
Maison
osu
/osu/
Chien
dagu
/daɡu/
Chat
poesi
/pusi/
Manger
nyan
/ɲaŋ/
Boire
diingi
/diːŋi/
Un
wan
/wan/
Deux
tu
/tu/
Bonjour
fa yu de
/fa ju de/
Merci
gaantangi
/ɡaːntaŋi/
Bon
boon
/boːŋ/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues English-based creole apparentées
| Sens | Aukan | Sranan tongo | Krio | Bichelamar | Pidgin nigérian | Pijin | Tok pisin |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | watra /watra/ | watra /watra/ | wata /ˈwata/ | wota /wota/ | wọtá /wɔta/ | wata /wata/ | wara /waɾa/ |
| Feu | faya /faja/ | faya /faja/ | faya /ˈfaja/ | faea /faea/ | faya /faja/ | faea /faja/ | paia /paja/ |
| Soleil | son /soŋ/ | son /son/ | san /san/ | san /san/ | sọn /sɔn/ | san /san/ | san /san/ |
| Lune | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ |
| Étoile | sitari /siˈtari/ | stari /ˈstari/ | star /staː/ | sta /sta/ | star /staː/ | sta /sta/ | sta /sta/ |
| Mère | mma /mːa/ | mama /mama/ | mama /ˈmama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mami /mami/ | mama /mama/ |
| Père | tata /tata/ | papa /papa/ | papa /ˈpapa/ | papa /papa/ | papa /papa/ | dadi /dadi/ | papa /papa/ |
| Je | mi /mi/ | mi /mi/ | mi /mi/ | mi /mi/ | A /a/ | mi /mi/ | mi /mi/ |
| Tu | yu /ju/ | yu /ju/ | yu /ju/ | yu /ju/ | you /ju/ | iu /iu/ | yu /ju/ |
| Nom | nen /nɛn/ | nen /nɛn/ | nem /nɛm/ | nem /nem/ | nem /nɛm/ | nem /nem/ | nem /nem/ |
| Œil | ai /ai/ | ai /ai/ | ay /aj/ | ae /ae/ | ai /aɪ/ | ae /ae/ | ai /aj/ |
| Main | ana /ana/ | anu /anu/ | an /an/ | han /han/ | hand /hand/ | han /han/ | han /han/ |
| Cœur | ati /ati/ | ati /ati/ | at /at/ | bel /bel/ | hat /hat/ | hat /hat/ | bel /bel/ |
| Amour | lobi /lobi/ | lobi /lobi/ | lɛk /lɛk/ | laekem /laekem/ | lọv /lɔv/ | lavem /lavem/ | laikim /lajkim/ |
| Arbre | bon /boŋ/ | bon /boŋ/ | tik /tik/ | tri /tri/ | tri /tɾi/ | tri /tri/ | diwai /diwaj/ |
| Maison | osu /osu/ | oso /oso/ | os /ɔs/ | haos /haos/ | haus /haʊs/ | haos /haos/ | haus /haʊs/ |
| Chien | dagu /daɡu/ | dagu /daɡu/ | dɔg /dɔɡ/ | dog /doɡ/ | dọg /dɔɡ/ | dogi /doɡi/ | dok /dok/ |
| Chat | poesi /pusi/ | poesi /pusi/ | pus /pus/ | pusi /pusi/ | pus /pus/ | puskat /puskat/ | pusi /pusi/ |
| Manger | nyan /ɲaŋ/ | nyan /ɲan/ | it /it/ | kakae /kakae/ | chọp /tʃɔp/ | kaikai /kajkaj/ | kaikai /kajkaj/ |
| Boire | diingi /diːŋi/ | dringi /driŋi/ | drink /drɪŋk/ | dring /driŋ/ | drink /dɾiŋk/ | dring /driŋ/ | dring /dɾiŋ/ |
| Un | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wanfala /wanfala/ | wanpela /wanpɛla/ |
| Deux | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ |
| Bonjour | fa yu de /fa ju de/ | odi /odi/ | kushɛ /kuˈʃɛ/ | halo /halo/ | how far /haʊ faː/ | halo /halo/ | halo /halo/ |
| Merci | gaantangi /ɡaːntaŋi/ | grantangi /ɡrantaŋi/ | tɛnki /ˈtɛŋki/ | tangkyu /taŋkju/ | tenki /tɛnki/ | tagio /taɡio/ | tenkyu /tɛŋkju/ |
| Bon | boon /boːŋ/ | bun /bun/ | gud /ɡud/ | gud /ɡud/ | fain /faɪn/ | gud /ɡud/ | gutpela /ɡutpɛla/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.