Reʻo Paʻumotu
Tuamotueño
Austronesia (Polinesia)
El tuamotuano, también llamado pa'umotu o Reo Pa'umotu (ISO 639-3: pmt), es una lengua polinesia oriental hablada en el archipiélago de Tuamotu, en la Polinesia Francesa. Comprende siete áreas lingüísticas regionales—Tapuhoe, Maragai, Mihiroa, Vāhitu, Fagatau, Parata y Nāpuka—distribuidas entre los atolones muy separados del archipiélago. La lengua está amenazada: los adultos, especialmente la generación de los abuelos, siguen utilizándola, pero cada vez menos niños la adquieren plenamente en casa, mientras el tahitiano y el francés dominan muchos ámbitos públicos. El tuamotuano se escribe con una ortografía de base latina que marca la longitud vocálica y las oclusivas glotales. La academia Kāruru Vānaga, creada en 2008, trabaja para codificar la lengua, fomentar su enseñanza y apoyar su transmisión; los planes escolares adaptados también ofrecen materiales de aprendizaje del pa'umotu.
Dónde se habla
31 palabras esenciales en Tuamotueño
Agua
vai
/wai/
Fuego
afi
/afi/
Sol
ra
/ra/
Luna
marama
/marama/
Estrella
fetū
/feˈtuː/
Madre
metua vahine
/metua vahine/
Padre
metua tane
/metua tane/
Yo
au
/au/
Tú
koe
/koe/
Nombre
ingoa
/iˈŋoa/
Ojo
mata
/mata/
Mano
rima
/rima/
Corazón
—
/—/
Amor
aroha
/ʔaroha/
Árbol
rait
/rait/
Casa
fare
/fare/
Perro
kuri
/kuri/
Gato
—
/—/
Comer
kai
/kai/
Beber
inu
/inu/
Uno
tahi
/tahi/
Dos
rua
/rua/
Hola
—
/—/
Gracias
—
/—/
Bueno
maiata
/maiata/
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Austronesian (Polynesian) relacionadas
| Significado | Tuamotueño | Niueano | Tokelauano | Tuvaluano | Maorí de las Cook | Rapanui | Tongano |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | vai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Fuego | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | ahi /ahi/ | ahi /ahi/ | afi /afi/ |
| Sol | ra /ra/ | lā /laː/ | la /la/ | laa /laː/ | rā /raː/ | raʻā /raʔaː/ | laʻā /laʔaː/ |
| Luna | marama /marama/ | mahina /mahina/ | malama /malama/ | masina /masina/ | marama /marama/ | mahina /mahina/ | māhina /maːhina/ |
| Estrella | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu /fetu/ | fetū /feˈtuː/ | etū /eˈtuː/ | hetuʻu /heˈtuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ |
| Madre | metua vahine /metua vahine/ | matua fifine /matua fifine/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ | māmā /maːmaː/ | matuʻa vahine /matuʔa vahine/ | faʻē /faʔeː/ |
| Padre | metua tane /metua tane/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ | pāpā /paːpaː/ | matuʻa tāne /matuʔa taːne/ | tamai /tamai/ |
| Yo | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| Tú | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Nombre | ingoa /iˈŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | hingoa /hiŋoa/ |
| Ojo | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mano | rima /rima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | rima /ɾima/ | rima /ɾima/ | nima /nima/ |
| Corazón | — /—/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | ngākau /ŋaːkau/ | mahatu /mahatu/ | loto /loto/ |
| Amor | aroha /ʔaroha/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | aro'a /aɾoʔa/ | hanga /haŋa/ | ʻofa /ʔofa/ |
| Árbol | rait /rait/ | akau /akau/ | lakau /lakau/ | laakau /laːkau/ | rākau /raːkau/ | tumu rākau /tumu raːkau/ | ʻakau /ʔakau/ |
| Casa | fare /fare/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | 'are /ʔaɾe/ | hare /haɾe/ | fale /fale/ |
| Perro | kuri /kuri/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kurī /kuɾiː/ | paihega /paiheŋa/ | kulī /kuliː/ |
| Gato | — /—/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | ngiao /ŋiao/ | kati /kati/ | pusi /pusi/ |
| Comer | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Beber | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | unu /unu/ | inu /inu/ |
| Uno | tahi /tahi/ | taha /taha/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | ta'i /taʔi/ | tahi /tahi/ | taha /taha/ |
| Dos | rua /rua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | rua /ˈrua/ | rua /ˈrua/ | ua /ua/ |
| Hola | — /—/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | malo ni /malo ni/ | taalofa /taːlofa/ | kia orāna /kia oɾaːna/ | ʻiorana /ʔioɾana/ | mālō e lelei /maːloː e lelei/ |
| Gracias | — /—/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | meitaki /meitaki/ | maururu /mauɾuɾu/ | mālō /maːloː/ |
| Bueno | maiata /maiata/ | mitaki /mitaki/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | meitaki /meitaki/ | riva /ɾiva/ | lelei /lelei/ |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.