Lea faka-Tonga
Tongano
Austronesia (Polinesia)
El tongano (lea fakatonga) es una lengua polinesia de la rama tóngica (lengua hermana del niuafoʻou, ya extinto) y es el idioma oficial del Reino de Tonga (junto con el inglés), con unos 187 000 hablantes en Tonga, además de comunidades de la diáspora en Nueva Zelanda (~30 000), Australia (~25 000) y Estados Unidos (~50 000, sobre todo en Utah y California). Tonga destaca por ser una de las pocas naciones del Pacífico que nunca fue colonizada por completo: aunque estuvo bajo protectorado británico entre 1900 y 1970, conservó su monarquía y nunca conoció un asentamiento europeo a la escala de Hawaiʻi o Nueva Zelanda. En lo lingüístico se distingue por una alineación de casos ergativo-absolutiva, rasgo característico de las lenguas polinesias occidentales (nucleares) como el samoano, el niueano y el tuvaluano, mientras que solo las lenguas polinesias orientales (hawaiano, maorí, tahitiano) son de tipo acusativo; cuenta además con un sistema de acento que distingue lo definido de lo no definido. La ortografía latina fue desarrollada en la década de 1830 por misioneros wesleyanos; emplea la ʻokina (oclusión glotal) y el macrón para marcar la longitud vocálica. Su rica tradición oral (faiva, "arte escénico") abarca la oratoria, la danza (como la danza guerrera kailao) y el canto; la danza de pie lakalaka figura en la Lista del Patrimonio Cultural Inmaterial de la UNESCO desde 2008.
Dónde se habla
31 palabras esenciales en Tongano
Agua
vai
/vai/
Fuego
afi
/afi/
Sol
laʻā
/laʔaː/
Luna
māhina
/maːhina/
Estrella
fetuʻu
/fetuʔu/
Madre
faʻē
/faʔeː/
Padre
tamai
/tamai/
Yo
au
/au/
Tú
koe
/koe/
Nombre
hingoa
/hiŋoa/
Ojo
mata
/mata/
Mano
nima
/nima/
Corazón
loto
/loto/
Amor
ʻofa
/ʔofa/
Árbol
ʻakau
/ʔakau/
Casa
fale
/fale/
Perro
kulī
/kuliː/
Gato
pusi
/pusi/
Comer
kai
/kai/
Beber
inu
/inu/
Uno
taha
/taha/
Dos
ua
/ua/
Hola
mālō e lelei
/maːloː e lelei/
Gracias
mālō
/maːloː/
Bueno
lelei
/lelei/
Computadora
komipiuta
/komiˈpiuta/
Fuentes
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Austronesian (Polynesian) relacionadas
| Significado | Tongano | Wallisian | Tokelauano | Samoano | Niueano | Tuvaluano | Futunano oriental |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Fuego | afi /afi/ | afi /aˈfi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /ˈafi/ |
| Sol | laʻā /laʔaː/ | laʻā /laˈʔaː/ | la /la/ | lā /laː/ | lā /laː/ | laa /laː/ | la'ā /laˈʔaː/ |
| Luna | māhina /maːhina/ | māhina /maːˈhina/ | malama /malama/ | māsina /maːsina/ | mahina /mahina/ | masina /masina/ | māsina /maːˈsina/ |
| Estrella | fetuʻu /fetuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ | fetu /fetu/ | fetū /fetuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu'u /feˈtuʔu/ |
| Madre | faʻē /faʔeː/ | faʻē /faˈʔeː/ | mātua /maːtua/ | tinā /tinaː/ | matua fifine /matua fifine/ | maatua /maːtua/ | tinana /tiˈnana/ |
| Padre | tamai /tamai/ | tāmai /taːˈmai/ | tamana /tamana/ | tamā /tamaː/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /taˈmana/ |
| Yo | au /au/ | au /au/ | au /au/ | a'u /aʔu/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| Tú | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | 'oe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /ˈkoe/ |
| Nombre | hingoa /hiŋoa/ | higoa /hiŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ |
| Ojo | mata /mata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /ˈmata/ |
| Mano | nima /nima/ | nima /ˈnima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /ˈlima/ |
| Corazón | loto /loto/ | mafu /ˈmafu/ | fatu /fatu/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | mafu /ˈmafu/ |
| Amor | ʻofa /ʔofa/ | ʻofa /ˈʔofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /aˈlofa/ |
| Árbol | ʻakau /ʔakau/ | ʻakau /ʔaˈkau/ | lakau /lakau/ | laʻau /laʔau/ | akau /akau/ | laakau /laːkau/ | la'akau /laʔaˈkau/ |
| Casa | fale /fale/ | fale /ˈfale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /ˈfale/ |
| Perro | kulī /kuliː/ | kulī /kuˈliː/ | kuli /kuli/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kulī /kuˈliː/ |
| Gato | pusi /pusi/ | pusi /ˈpusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pūsi /ˈpuːsi/ |
| Comer | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Beber | inu /inu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /ˈinu/ |
| Uno | taha /taha/ | tahi /ˈtahi/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ | tasi /tasi/ | tasi /ˈtasi/ |
| Dos | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | ua /ua/ | lua /ˈlua/ | lua /ˈlua/ |
| Hola | mālō e lelei /maːloː e lelei/ | mālō te maʻuli /maːloː te maˈʔuli/ | malo ni /malo ni/ | talofa /talofa/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | taalofa /taːlofa/ | mālō /maːˈloː/ |
| Gracias | mālō /maːloː/ | mālō /maːˈloː/ | fakafetai /fakafetai/ | faʻafetai /faʔafetai/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | mālō /maːˈloː/ |
| Bueno | lelei /lelei/ | lelei /leˈlei/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | mitaki /mitaki/ | lei /lei/ | mālie /maːˈlie/ |
| Computadora | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | masini /maˈsini/ |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.