ʻŌlelo Hawaiʻi
Hawaiano
Austronesia (Polinesia)
También conocido como: Hawaiian
El hawaiano (ʻōlelo Hawaiʻi) es una lengua polinesia de la rama marquesana (polinesio oriental, lengua hermana del tahitiano y el marquesano), lengua indígena de las islas Hawái y cooficial con el inglés en el Estado de Hawaiʻi (constitución de 1978). Prohibida en las escuelas entre 1896 y 1986, la lengua había quedado reducida a unos 2000 hablantes (en su mayoría ancianos de Niʻihau) a finales del siglo XX. La revitalización emprendida desde 1983 mediante el movimiento de educación preescolar Pūnana Leo ("nido lingüístico") y el sistema de escuelas de inmersión kula kaiapuni Hawaiʻi ha permitido recuperar unos 24 000 hablantes (en su mayoría aprendices; solo quedan unos 200 hablantes nativos de L1 de Niʻihau). Desde el punto de vista lingüístico, el hawaiano posee el inventario fonémico más reducido de cualquier lengua importante: 13 fonemas (5 vocales + 8 consonantes: h, k, l, m, n, p, w, ʻokina/oclusiva glotal). La ortografía emplea el ʻokina (ʻ para la oclusiva glotal, p. ej. Hawaiʻi) y el kahakō (macrón para la longitud vocálica, p. ej. ʻōlelo). El orden de palabras es de verbo inicial (VSO), con un elaborado sistema de clasificadores posesivos y alineamiento nominativo-acusativo. La Royal Hawaiian Patriotic League (Hui Aloha ʻĀina) y el relato del derrocamiento de la monarquía en 1893 ocupan un lugar central en el activismo lingüístico.
Dónde se habla
31 palabras esenciales en Hawaiano
Agua
wai
/wai/
Fuego
ahi
/ahi/
Sol
lā
/laː/
Luna
mahina
/mɐˈhina/
Estrella
hōkū
/ˈhoːkuː/
Madre
makuahine
/makuˈahine/
Padre
makuakāne
/makuaˈkaːne/
Yo
au
/ɐu/
Tú
ʻoe
/ʔoe/
Nombre
inoa
/iˈnoa/
Ojo
maka
/ˈmaka/
Mano
lima
/ˈlima/
Corazón
puʻuwai
/puʔuˈwai/
Amor
aloha
/ɐˈloha/
Árbol
lāʻau
/laːˈʔau/
Casa
hale
/ˈhale/
Perro
ʻīlio
/ʔiːˈlio/
Gato
pōpoki
/ˈpoːpoki/
Comer
ʻai
/ʔai/
Beber
inu
/inu/
Uno
ʻekahi
/ʔeˈkahi/
Dos
lua
/ˈlua/
Hola
aloha
/ɐˈloha/
Gracias
mahalo
/mɐˈhalo/
Bueno
maikaʻi
/maiˈkaʔi/
Guau
ʻaoa
/ʔaˈoa/
Computadora
lolouila
/lolouˈila/
Fuentes
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Austronesian (Polynesian) relacionadas
| Significado | Hawaiano | Futunano oriental | Pukapukan | Tuvaluano | Niueano | Samoano | Wallisian |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | wai /wai/ | vai /vai/ | wai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Fuego | ahi /ahi/ | afi /ˈafi/ | awi /ˈawi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /aˈfi/ |
| Sol | lā /laː/ | la'ā /laˈʔaː/ | la /la/ | laa /laː/ | lā /laː/ | lā /laː/ | laʻā /laˈʔaː/ |
| Luna | mahina /mɐˈhina/ | māsina /maːˈsina/ | malama /maˈlama/ | masina /masina/ | mahina /mahina/ | māsina /maːsina/ | māhina /maːˈhina/ |
| Estrella | hōkū /ˈhoːkuː/ | fetu'u /feˈtuʔu/ | wetū /wetuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /fetuː/ | fetuʻu /fetuʔu/ |
| Madre | makuahine /makuˈahine/ | tinana /tiˈnana/ | mama /ˈmama/ | maatua /maːtua/ | matua fifine /matua fifine/ | tinā /tinaː/ | faʻē /faˈʔeː/ |
| Padre | makuakāne /makuaˈkaːne/ | tamana /taˈmana/ | matua /maˈtua/ | tamana /tamana/ | matua taane /matua taːne/ | tamā /tamaː/ | tāmai /taːˈmai/ |
| Yo | au /ɐu/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | a'u /aʔu/ | au /au/ |
| Tú | ʻoe /ʔoe/ | koe /ˈkoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | 'oe /ʔoe/ | koe /koe/ |
| Nombre | inoa /iˈnoa/ | igoa /iˈŋoa/ | ingoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iŋoa/ | higoa /hiŋoa/ |
| Ojo | maka /ˈmaka/ | mata /ˈmata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /ˈmata/ |
| Mano | lima /ˈlima/ | lima /ˈlima/ | lima /ˈlima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | nima /ˈnima/ |
| Corazón | puʻuwai /puʔuˈwai/ | mafu /ˈmafu/ | loto /ˈloto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | loto /loto/ | mafu /ˈmafu/ |
| Amor | aloha /ɐˈloha/ | alofa /aˈlofa/ | aloa /aˈloa/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | ʻofa /ˈʔofa/ |
| Árbol | lāʻau /laːˈʔau/ | la'akau /laʔaˈkau/ | lākau /laːˈkau/ | laakau /laːkau/ | akau /akau/ | laʻau /laʔau/ | ʻakau /ʔaˈkau/ |
| Casa | hale /ˈhale/ | fale /ˈfale/ | wale /ˈwale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /ˈfale/ |
| Perro | ʻīlio /ʔiːˈlio/ | kulī /kuˈliː/ | kulī /kuˈliː/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | maile /maile/ | kulī /kuˈliː/ |
| Gato | pōpoki /ˈpoːpoki/ | pūsi /ˈpuːsi/ | pusi /ˈpusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /ˈpusi/ |
| Comer | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ |
| Beber | inu /inu/ | inu /ˈinu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /ˈinu/ |
| Uno | ʻekahi /ʔeˈkahi/ | tasi /ˈtasi/ | tayi /ˈtaji/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ | tasi /tasi/ | tahi /ˈtahi/ |
| Dos | lua /ˈlua/ | lua /ˈlua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /lua/ |
| Hola | aloha /ɐˈloha/ | mālō /maːˈloː/ | kia orana /kia oˈɾana/ | taalofa /taːlofa/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | talofa /talofa/ | mālō te maʻuli /maːloː te maˈʔuli/ |
| Gracias | mahalo /mɐˈhalo/ | mālō /maːˈloː/ | meitaki /meiˈtaki/ | fakafetai /fakafetai/ | fakaaue /fakaaue/ | faʻafetai /faʔafetai/ | mālō /maːˈloː/ |
| Bueno | maikaʻi /maiˈkaʔi/ | mālie /maːˈlie/ | lelei /leˈlei/ | lei /lei/ | mitaki /mitaki/ | lelei /lelei/ | lelei /leˈlei/ |
| Guau | ʻaoa /ʔaˈoa/ | — | — | — | — | — | — |
| Computadora | lolouila /lolouˈila/ | masini /maˈsini/ | — | — | — | komipiuta /komiˈpiuta/ | — |
Orden de palabras comparado
Comparar con las principales lenguas del mundo
Comparar con lenguas estrechamente emparentadas
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.