Nasa Yuwe
Páez
lengua aislada (a veces agrupada como paezana)
El páez (Nasa Yuwe, "lengua de la gente") es la lengua del pueblo nasa del suroccidente de Colombia, tradicionalmente clasificada como una lengua aislada (la propuesta de una familia paezana que la agrupa con aislados vecinos es discutida). Es tonal, con consonantes eyectivas y un complejo sistema verbal aspectual. La comunidad nasa dirige el mayor movimiento educativo y político liderado por indígenas de Colombia (el CRIC, fundado en 1971), y el nasa yuwe se enseña en más de 100 escuelas comunitarias. Reconocida internacionalmente por la resistencia noviolenta sostenida de los nasa frente al desplazamiento durante el conflicto armado de Colombia.
Dónde se habla
31 palabras esenciales en Páez
Agua
ɨkh
/ɨkʰ/
Fuego
ipx
/ipʰ/
Sol
sek
/seɡ/
Luna
a'
/aʔ/
Estrella
iic
/iːʔ/
Madre
mama
/mama/
Padre
tata
/tata/
Yo
adx
/aⁿdʒ/
Tú
idx
/iⁿdʒ/
Nombre
eç
/eʔ/
Ojo
yafx
/jafʰ/
Mano
ku'çx
/kuʔçʰ/
Corazón
weçx
/weçʰ/
Amor
wala
/wala/
Árbol
kli
/kli/
Casa
yat
/jat/
Perro
ul
/ul/
Gato
nasame'
/nasameʔ/
Comer
ku'
/kuʔ/
Beber
ɨçx
/ɨçʰ/
Uno
teʼ
/teʔ/
Dos
eena
/eːna/
Hola
mañi
/maɲi/
Gracias
pay
/paj/
Bueno
eçxa
/eçʰa/
Fuentes
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Language isolate (sometimes grouped as Paezan) relacionadas
| Significado | Páez | Misak | Kimbundu | Kiribatiano | Lunda | Tokelauano | Uspanteko |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | ɨkh /ɨkʰ/ | unø /unø/ | menha /meɲa/ | ran /ɾan/ | meji /medʒi/ | vai /vai/ | jaʼ /haʔ/ |
| Fuego | ipx /ipʰ/ | nipi /nipi/ | tubia /tubja/ | ai /ai/ | kesi /kesi/ | afi /afi/ | qʼaqʼ /qʼaqʼ/ |
| Sol | sek /seɡ/ | shi /ʃi/ | muanya /mwaɲa/ | taai /taːi/ | itaŋwa /itaŋwa/ | la /la/ | qʼiij /qʼiːh/ |
| Luna | a' /aʔ/ | atru /atɾu/ | ngonde /ŋɡonde/ | namwakaina /namʷakaina/ | kakweji /kakwedʒi/ | malama /malama/ | ikʼ /ikʼ/ |
| Estrella | iic /iːʔ/ | kualøm /kwalʌm/ | tetembwa /teˈtembwa/ | itoi /iˈtoi/ | katumbwa /katumbwa/ | fetu /fetu/ | ch'umil /tʃʼumil/ |
| Madre | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | tinau /tinau/ | mama /mama/ | mātua /maːtua/ | nan /nan/ |
| Padre | tata /tata/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tamau /tamau/ | tata /tata/ | tamana /tamana/ | tat /tat/ |
| Yo | adx /aⁿdʒ/ | na /na/ | eme /eme/ | ngai /ŋai/ | ami /ami/ | au /au/ | in /in/ |
| Tú | idx /iⁿdʒ/ | ñui /ɲui/ | eie /eje/ | ngkoe /ŋkoe/ | eyi /eji/ | koe /koe/ | at /at/ |
| Nombre | eç /eʔ/ | wetø /wetʌ/ | dijina /diˈʒina/ | ara /ˈara/ | ijina /idʒina/ | igoa /iŋoa/ | b'ii /ɓiː/ |
| Ojo | yafx /jafʰ/ | kab /kab/ | dixi /diʃi/ | mata /mata/ | disu /disu/ | mata /mata/ | wach /watʃ/ |
| Mano | ku'çx /kuʔçʰ/ | mar /maɾ/ | lukwaku /lukwaku/ | bai /bai/ | chikasa /tʃikasa/ | lima /lima/ | qʼab /qʼab/ |
| Corazón | weçx /weçʰ/ | mun /mun/ | muxima /muʃima/ | nano /nano/ | muchima /mutʃima/ | fatu /fatu/ | kʼuʼx /kʼuʔʃ/ |
| Amor | wala /wala/ | kausrap /kawsɾap/ | henda /henda/ | tangira /taŋiɾa/ | kukeŋa /kukeŋa/ | alofa /alofa/ | lóqʼ /lóqʼ/ |
| Árbol | kli /kli/ | yu /ju/ | mukune /mukune/ | kai /kai/ | mutondu /mutondu/ | lakau /lakau/ | cheʼ /tʃeʔ/ |
| Casa | yat /jat/ | ya /ja/ | inzo /inzo/ | auti /auti/ | itala /itala/ | fale /fale/ | jaa /haː/ |
| Perro | ul /ul/ | kuchi /kutʃi/ | imbwa /imbwa/ | kamea /kamea/ | kawa /kawa/ | kuli /kuli/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ |
| Gato | nasame' /nasameʔ/ | mishi /miʃi/ | kasalu /kasalu/ | katu /katu/ | — /—/ | pusi /pusi/ | mis /mis/ |
| Comer | ku' /kuʔ/ | mɵ /mɵ/ | kudya /kudja/ | amwarake /amʷaɾake/ | kudya /kudja/ | kai /kai/ | waʼ /waʔ/ |
| Beber | ɨçx /ɨçʰ/ | ushi /uʃi/ | kunwa /kunwa/ | nima /nima/ | kunwa /kunwa/ | inu /inu/ | ukʼ /ukʼ/ |
| Uno | teʼ /teʔ/ | kan /kan/ | -moxi /moʃi/ | teuana /teuana/ | wumu /wumu/ | tahi /tahi/ | jun /hun/ |
| Dos | eena /eːna/ | pa /pa/ | -iadi /jaːdi/ | uoua /uˈoua/ | ayedi /ajedi/ | lua /lua/ | quiib' /kiːɓ/ |
| Hola | mañi /maɲi/ | ma'rik /maʔɾik/ | kiebi /kiebi/ | mauri /mauɾi/ | mwani /mwani/ | malo ni /malo ni/ | saʼbʼal /saʔbal/ |
| Gracias | pay /paj/ | payn /pajn/ | kishukutu /kiʃukutu/ | ko rabwa /ko ɾabʷa/ | nasakalili /nasakalili/ | fakafetai /fakafetai/ | maltyox /maltjoʃ/ |
| Bueno | eçxa /eçʰa/ | kausrik /kawsɾik/ | kiá /kja/ | raoiroi /ɾaoiɾoi/ | chachiwahi /tʃatʃiwahi/ | lelei /lelei/ | utz /uts/ |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.