Wayuunaiki
Wayuu
arahuaca (septentrional)
El wayúu (wayuunaiki) es la mayor lengua indígena del norte de Colombia y Venezuela, con área materna en la península de la Guajira. Los wayúus son un pueblo pastoril matrilineal con fuerte continuidad cultural y lingüística.
Dónde se habla
31 palabras esenciales en Wayuu
Agua
wuin
/wuin/
Fuego
siki
/siki/
Sol
kaʼi
/kaʔi/
Luna
kashi
/kaʃi/
Estrella
jolotsü
/holotsɨ/
Madre
ei
/ei/
Padre
ashi
/aʃi/
Yo
taya
/taja/
Tú
pia
/pia/
Nombre
anülia
/anɨlia/
Ojo
oʼu
/oʔu/
Mano
ajapü
/axapɨ/
Corazón
aaʼin
/aːʔin/
Amor
alasüin
/alasɨin/
Árbol
wunuʼu
/wunuʔu/
Casa
miichi
/miːtʃi/
Perro
erü
/eɾɨː/
Gato
misho
/miʃo/
Comer
ekaa
/ekaː/
Beber
asaa
/asaː/
Uno
wanee
/waneː/
Dos
piama
/piama/
Hola
jamaya
/xamaja/
Gracias
talé
/tale/
Bueno
anasü
/anasɨ/
Fuentes
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Arawakan (Northern) relacionadas
| Significado | Wayuu | Jaqaru | Sandawe | Garífuna | Iban | Aimara | Shipibo-Conibo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | wuin /wuin/ | uma /uma/ | tsʼa /tsʼa/ | huya /huja/ | ai /ai/ | uma /uma/ | jene /hene/ |
| Fuego | siki /siki/ | nina /nina/ | tsʼoo /tsʼoː/ | watu /watu/ | api /api/ | nina /nina/ | chii /tʃiː/ |
| Sol | kaʼi /kaʔi/ | inti /inti/ | kʼɔɔ /kʼɔː/ | weyu /weju/ | mata-ari /mataari/ | inti /inti/ | bari /bari/ |
| Luna | kashi /kaʃi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | tsoa /tsoa/ | hati /hati/ | bulan /bulan/ | phaxsi /pʰaχsi/ | oxe /oʃe/ |
| Estrella | jolotsü /holotsɨ/ | wara /waɾa/ | hĩǀáwã /hĩ́ǀáwã̀ː/ | waruguma /waɾuɡuma/ | bintang /bintaŋ/ | warawara /waɾawaɾa/ | wishati /wiʃati/ |
| Madre | ei /ei/ | mama /mama/ | yei /jei/ | úguchu /uɡutʃu/ | indai /indai/ | mama /mama/ | tita /tita/ |
| Padre | ashi /aʃi/ | awki /awki/ | ai /ai/ | úguchili /uɡutʃili/ | apai /apai/ | tata /tata/ | papa /papa/ |
| Yo | taya /taja/ | naya /naja/ | tsi /tsíː/ | au /au/ | aku /aku/ | naya /naja/ | ea /ea/ |
| Tú | pia /pia/ | juma /huma/ | hapu /hapu/ | amürü /amɨɾɨ/ | nuan /nuan/ | juma /huma/ | mia /mia/ |
| Nombre | anülia /anɨlia/ | suti /suti/ | ǁwâ /ǁʷâ/ | iri /iɾi/ | nama /nama/ | suti /suti/ | jane /ˈhane/ |
| Ojo | oʼu /oʔu/ | nayra /najɾa/ | gaa /ɡaː/ | úgubu /uɡubu/ | mata /mata/ | nayra /najɾa/ | bero /bero/ |
| Mano | ajapü /axapɨ/ | ampara /ampaɾa/ | kxʼaa /kxʼaː/ | úhabu /uhabu/ | jari /dʒari/ | ampara /ampaɾa/ | mëken /mɯken/ |
| Corazón | aaʼin /aːʔin/ | chuyma /tʃujma/ | ǁʼampoo /ǁʼampoː/ | anigi /aniɡi/ | ati /ati/ | chuyma /tʃujma/ | joínti /hoˈinti/ |
| Amor | alasüin /alasɨin/ | munasiña /munasiɲa/ | kalokisi /kalokisi/ | hínsiñe /hinsiɲe/ | rinduai /rinduai/ | munasiña /munasiɲa/ | noi /noi/ |
| Árbol | wunuʼu /wunuʔu/ | qhura /qʰuɾa/ | hetsʼee /hetsʼeː/ | wewe /wewe/ | kayu /kaju/ | quqa /quqa/ | jiwi /xiwi/ |
| Casa | miichi /miːtʃi/ | uta /uta/ | ge /ɡe/ | muna /muna/ | rumah /rumah/ | uta /uta/ | xobo /ʃobo/ |
| Perro | erü /eɾɨː/ | anu /anu/ | ǀɔɔ /ǀɔː/ | aulamu /aulamu/ | ukui /ukui/ | anu /anu/ | ochiti /otʃiti/ |
| Gato | misho /miʃo/ | phishi /pʰiʃi/ | misho /miʃo/ | meu /meu/ | mayau /majau/ | phisi /pʰisi/ | mishi /miʃi/ |
| Comer | ekaa /ekaː/ | mankaña /mankaɲa/ | ǁee /ǁeː/ | éiga /eiɡa/ | makai /makai/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | piti /piti/ |
| Beber | asaa /asaː/ | umaña /umaɲa/ | ʔee /ʔeː/ | ata /ata/ | ngirup /ŋirup/ | umaña /umaɲa/ | xeati /ʃeati/ |
| Uno | wanee /waneː/ | maya /maja/ | tsʼekʼe /tsʼekʼe/ | aban /aban/ | satu /satu/ | maya /maja/ | westíora /westioɾa/ |
| Dos | piama /piama/ | paya /paja/ | kisó /kísôxì/ | biama /biama/ | dua /dua/ | paya /paja/ | rabé /ɾaˈbe/ |
| Hola | jamaya /xamaja/ | kamishti /kamiʃti/ | gabaeesa /ɡabaeːsa/ | mabuiga /mabuiɡa/ | salam /salam/ | kamisaki /kamisaki/ | jakon raoma /xakon raoma/ |
| Gracias | talé /tale/ | yuspaa /juspaː/ | musʼokoyo /musʼokojo/ | seremein /seremein/ | terima kasih /terima kasih/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | irake /iɾake/ |
| Bueno | anasü /anasɨ/ | shuma /ʃuma/ | tlʼobe /tɬʼobe/ | buidu /bwidu/ | manah /manah/ | suma /suma/ | jakon /xakon/ |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.