Lea faka-Tonga
Tongan
Austronesian (Polynesian)
Tongan (lea fakatonga) is a Polynesian language of the Tongic branch (sister to the extinct Niuafoʻou language), the official language of the Kingdom of Tonga (alongside English), with ~187K speakers in Tonga plus diaspora communities in New Zealand (~30K), Australia (~25K), USA (~50K, especially Utah and California). Tonga is notable as one of the few Pacific nations never fully colonized — though under British protection 1900-1970, it retained its monarchy and never had European settlement on the scale of Hawaiʻi or New Zealand. Linguistically distinctive for ergative-absolutive case alignment — a hallmark of Western (Nuclear) Polynesian languages such as Samoan, Niuean and Tuvaluan, whereas only Eastern Polynesian (Hawaiian, Māori, Tahitian) is accusative — and a definitive vs. non-definitive accent system. Latin orthography developed by 1830s Wesleyan missionaries; uses ʻokina (glottal stop) and macron for vowel length. Rich oral tradition (faiva, "performance art") encompassing oratory, dance (such as the kailao war dance), and chant; the lakalaka standing dance is on the UNESCO Intangible Cultural Heritage list since 2008.
Where it is spoken
31 core words in Tongan
Water
vai
/vai/
Fire
afi
/afi/
Sun
laʻā
/laʔaː/
Moon
māhina
/maːhina/
Star
fetuʻu
/fetuʔu/
Mother
faʻē
/faʔeː/
Father
tamai
/tamai/
I
au
/au/
You
koe
/koe/
Name
hingoa
/hiŋoa/
Eye
mata
/mata/
Hand
nima
/nima/
Heart
loto
/loto/
Love
ʻofa
/ʔofa/
Tree
ʻakau
/ʔakau/
House
fale
/fale/
Dog
kulī
/kuliː/
Cat
pusi
/pusi/
Eat
kai
/kai/
Drink
inu
/inu/
One
taha
/taha/
Two
ua
/ua/
Hello
mālō e lelei
/maːloː e lelei/
Thank you
mālō
/maːloː/
Good
lelei
/lelei/
Computer
komipiuta
/komiˈpiuta/
Sources
Words compared
Compared with related Austronesian (Polynesian) languages
| Meaning | Tongan | Wallisian | Tokelauan | Samoan | Niuean | Tuvaluan | East Futunan |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Water | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Fire | afi /afi/ | afi /aˈfi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /ˈafi/ |
| Sun | laʻā /laʔaː/ | laʻā /laˈʔaː/ | la /la/ | lā /laː/ | lā /laː/ | laa /laː/ | la'ā /laˈʔaː/ |
| Moon | māhina /maːhina/ | māhina /maːˈhina/ | malama /malama/ | māsina /maːsina/ | mahina /mahina/ | masina /masina/ | māsina /maːˈsina/ |
| Star | fetuʻu /fetuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ | fetu /fetu/ | fetū /fetuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu'u /feˈtuʔu/ |
| Mother | faʻē /faʔeː/ | faʻē /faˈʔeː/ | mātua /maːtua/ | tinā /tinaː/ | matua fifine /matua fifine/ | maatua /maːtua/ | tinana /tiˈnana/ |
| Father | tamai /tamai/ | tāmai /taːˈmai/ | tamana /tamana/ | tamā /tamaː/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /taˈmana/ |
| I | au /au/ | au /au/ | au /au/ | a'u /aʔu/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| You | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | 'oe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /ˈkoe/ |
| Name | hingoa /hiŋoa/ | higoa /hiŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ |
| Eye | mata /mata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /ˈmata/ |
| Hand | nima /nima/ | nima /ˈnima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /ˈlima/ |
| Heart | loto /loto/ | mafu /ˈmafu/ | fatu /fatu/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | mafu /ˈmafu/ |
| Love | ʻofa /ʔofa/ | ʻofa /ˈʔofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /aˈlofa/ |
| Tree | ʻakau /ʔakau/ | ʻakau /ʔaˈkau/ | lakau /lakau/ | laʻau /laʔau/ | akau /akau/ | laakau /laːkau/ | la'akau /laʔaˈkau/ |
| House | fale /fale/ | fale /ˈfale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /ˈfale/ |
| Dog | kulī /kuliː/ | kulī /kuˈliː/ | kuli /kuli/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kulī /kuˈliː/ |
| Cat | pusi /pusi/ | pusi /ˈpusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pūsi /ˈpuːsi/ |
| Eat | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Drink | inu /inu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /ˈinu/ |
| One | taha /taha/ | tahi /ˈtahi/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ | tasi /tasi/ | tasi /ˈtasi/ |
| Two | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | ua /ua/ | lua /ˈlua/ | lua /ˈlua/ |
| Hello | mālō e lelei /maːloː e lelei/ | mālō te maʻuli /maːloː te maˈʔuli/ | malo ni /malo ni/ | talofa /talofa/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | taalofa /taːlofa/ | mālō /maːˈloː/ |
| Thank you | mālō /maːloː/ | mālō /maːˈloː/ | fakafetai /fakafetai/ | faʻafetai /faʔafetai/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | mālō /maːˈloː/ |
| Good | lelei /lelei/ | lelei /leˈlei/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | mitaki /mitaki/ | lei /lei/ | mālie /maːˈlie/ |
| Computer | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | masini /maˈsini/ |
Part of LangMap — a linguistic visualization project. This is a static, crawlable summary; the interactive maps offer pronunciation audio, filters, and a globe view.