Lea faka-Tonga
Tongan
Austronesian (Polynesian)
Tongan (lea fakatonga) is a Polynesian language of the Tongic branch (sister to the extinct Niuafoʻou language), the official language of the Kingdom of Tonga (alongside English), with ~187K speakers in Tonga plus diaspora communities in New Zealand (~30K), Australia (~25K), USA (~50K, especially Utah and California). Tonga is notable as one of the few Pacific nations never fully colonized — though under British protection 1900-1970, it retained its monarchy and never had European settlement on the scale of Hawaiʻi or New Zealand. Linguistically distinctive for ergative-absolutive case alignment (rare in Polynesian — most are accusative), and a definitive vs. non-definitive accent system. Latin orthography developed by 1830s Wesleyan missionaries; uses ʻokina (glottal stop) and macron for vowel length. Rich oral tradition (faiva, "performance art") encompassing oratory, dance (haka), and chant; the lakalaka standing dance is on the UNESCO Intangible Cultural Heritage list since 2008.
Where it is spoken
20 core words in Tongan
Water
vai
/vai/
Fire
afi
/afi/
Sun
laʻā
/laʔaː/
Moon
māhina
/maːhina/
Mother
faʻē
/faʔeː/
Father
tamai
/tamai/
Eat
kai
/kai/
Drink
inu
/inu/
Love
ʻofa
/ʔofa/
Heart
loto
/loto/
Tree
ʻakau
/ʔakau/
House
fale
/fale/
Dog
kulī
/kuliː/
Cat
pusi
/pusi/
Hand
nima
/nima/
Eye
mata
/mata/
Hello
mālō e lelei
/maːloː e lelei/
Thank you
mālō
/maːloː/
One
taha
/taha/
Good
lelei
/lelei/
Sources
Words compared
Compared with related Austronesian (Polynesian) languages
| Meaning | Tongan | Tokelauan | Wallisian | Samoan | Tuvaluan | Niuean | Cook Islands Māori |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Water | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Fire | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /aˈfi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | ahi /ahi/ |
| Sun | laʻā /laʔaː/ | la /la/ | laʻā /laˈʔaː/ | lā /laː/ | laa /laː/ | lā /laː/ | rā /raː/ |
| Moon | māhina /maːhina/ | malama /malama/ | māhina /maːˈhina/ | māsina /maːsina/ | masina /masina/ | mahina /mahina/ | marama /marama/ |
| Mother | faʻē /faʔeː/ | matua /matua/ | faʻē /faˈʔeː/ | tinā /tinaː/ | maatua /maːtua/ | matua fifine /matua fifine/ | māmā /maːmaː/ |
| Father | tamai /tamai/ | tamana /tamana/ | tāmai /taːˈmai/ | tamā /tamaː/ | tamana /tamana/ | matua taane /matua taːne/ | pāpā /paːpaː/ |
| Eat | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Drink | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| Love | ʻofa /ʔofa/ | alofa /alofa/ | ʻofa /ˈʔofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | aro'a /aɾoʔa/ |
| Heart | loto /loto/ | fatu /fatu/ | mafu /ˈmafu/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | ngākau /ŋaːkau/ |
| Tree | ʻakau /ʔakau/ | lakau /lakau/ | ʻakau /ʔaˈkau/ | laʻau /laʔau/ | laakau /laːkau/ | akau /akau/ | rākau /raːkau/ |
| House | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /ˈfale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | 'are /ʔaɾe/ |
| Dog | kulī /kuliː/ | kuli /kuli/ | kulī /kuˈliː/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kurī /kuɾiː/ |
| Cat | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /ˈpusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | ngiao /ŋiao/ |
| Hand | nima /nima/ | lima /lima/ | nima /ˈnima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | rima /ɾima/ |
| Eye | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Hello | mālō e lelei /maːloː e lelei/ | malo ni /malo ni/ | mālō te maʻuli /maːloː te maˈʔuli/ | talofa /talofa/ | taalofa /taːlofa/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | kia orāna /kia oɾaːna/ |
| Thank you | mālō /maːloː/ | fakafetai /fakafetai/ | mālō /maːˈloː/ | faʻafetai /faʔafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | fakaaue /fakaaue/ | meitaki /meitaki/ |
| One | taha /taha/ | tahi /tahi/ | tahi /ˈtahi/ | tasi /tasi/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ | ta'i /taʔi/ |
| Good | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | lelei /leˈlei/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | mitaki /mitaki/ | meitaki /meitaki/ |
Part of LangMap — a linguistic visualization project. This is a static, crawlable summary; the interactive maps offer pronunciation audio, filters, and a globe view.