Schwiizerdütsch
Schweizerdeutsch
Indo-European (Germanic, West, High German, Alemannic)
Schweizerdeutsch (Schwiizerdütsch) ist das alemannische Dialektcluster, das in der deutschsprachigen Schweiz und in Liechtenstein gesprochen wird. Es unterscheidet sich phonologisch, lexikalisch und morphologisch erheblich vom Standarddeutschen — etwa durch das Fehlen des Präteritums und besondere Ergebnisse der zweiten Lautverschiebung (z. B. k → x wie in chind „Kind"). Diglossie ist die Norm: Standarddeutsch für Schrift und förmliche Rede, Schweizerdeutsch für den Alltag einschließlich der Medien.
Wo es gesprochen wird
20 Kernwörter in Schweizerdeutsch
Wasser
Wasser
/vasːər/
Feuer
Füür
/fyːr/
Sonne
Sunne
/sʊnə/
Mond
Mond
/moːnd/
Mutter
Mueter
/muə̯tər/
Vater
Vatter
/fatər/
Essen
ässe
/æsə/
Trinken
trinke
/trɪŋkə/
Liebe
Liebi
/liə̯bi/
Herz
Härz
/hærts/
Baum
Baum
/baʊ̯m/
Haus
Huus
/huːs/
Hund
Hund
/hʊnd/
Katze
Chatz
/xats/
Hand
Hand
/hand/
Auge
Aug
/aʊ̯ɡ/
Hallo
Grüezi
/ɡryə̯tsi/
Danke
Merci
/mɛrsi/
Eins
eis
/æɪ̯s/
Gut
guet
/ɡuə̯t/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Indo-European (Germanic, West, High German, Alemannic)-Sprachen
| Bedeutung | Schweizerdeutsch | Walserdeutsch | Walliserdeutsch | Schwäbisch | Ostfränkisch | Frühneuhochdeutsch (Luther-Zeit) | Kölsch |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | Wasser /vasːər/ | Wasser /vasːər/ | Wasser /ʋasːər/ | Wasser /vasə/ | Wasser /vasːə/ | Wasser /ˈvasːər/ | Wasser /vasɐ/ |
| Feuer | Füür /fyːr/ | Für /fyːr/ | Fyyr /fyːr/ | Feuer /foiɐ/ | Feier /faɪɐ/ | Fewr /foɪ̯r/ | Füer /fyːɐ/ |
| Sonne | Sunne /sʊnə/ | Sunna /sʊnːa/ | Sunna /ˈsʊnːa/ | Sonne /sonə/ | Sunn /sʊn/ | Sonne /ˈzɔnə/ | Sonn /zɔn/ |
| Mond | Mond /moːnd/ | Maa /maː/ | Mánu /ˈmaːnʊ/ | Mond /moːnd/ | Maa /maː/ | Mond /moːnt/ | Mond /moːnt/ |
| Mutter | Mueter /muə̯tər/ | Müeter /myə̯tər/ | Mu̜eter /ˈmuə̯tər/ | Mädder /mɛdɐ/ | Mudder /mʊdɐ/ | Mutter /ˈmʊtər/ | Moder /moːdɐ/ |
| Vater | Vatter /fatər/ | Atti /atːi/ | Vattär /ˈfatːær/ | Vadder /fadɐ/ | Vadder /fadɐ/ | Vater /ˈfaːtər/ | Vatter /fatɐ/ |
| Essen | ässe /æsə/ | ässe /æsə/ | ässu /ˈæsːʊ/ | essa /ɛsə/ | esse /ɛsə/ | essen /ˈɛsːən/ | esse /ɛsə/ |
| Trinken | trinke /trɪŋkə/ | trinke /trɪŋkə/ | trichu /ˈtrɪxʊ/ | drengga /dɾɛŋɡə/ | trinke /trɪŋkə/ | trincken /ˈtrɪŋkən/ | drinke /dʁɪŋkə/ |
| Liebe | Liebi /liə̯bi/ | Liebi /liə̯bi/ | Liebi /ˈliə̯bi/ | Liab /liə̯b/ | Liebe /liːbə/ | Liebe /ˈliːbə/ | Leev /leːf/ |
| Herz | Härz /hærts/ | Hërz /hɛrts/ | Härz /hærts/ | Herz /hɛɐts/ | Herz /hɛrts/ | Hertz /hɛrt͡s/ | Hätz /hɛts/ |
| Baum | Baum /baʊ̯m/ | Boum /boʊm/ | Boum /bɔʊ̯m/ | Baum /baum/ | Bauma /baʊmaː/ | Bawm /baʊm/ | Boum /baʊm/ |
| Haus | Huus /huːs/ | Hus /huːs/ | Hus /huːs/ | Hous /haus/ | Haus /haʊs/ | Hauß /haʊs/ | Huus /huːs/ |
| Hund | Hund /hʊnd/ | Hund /hʊnt/ | Hung /hʊŋk/ | Hond /hond/ | Hund /hʊnt/ | Hund /hʊnt/ | Hongk /hoŋk/ |
| Katze | Chatz /xats/ | Chatz /xats/ | Chatza /ˈxatsa/ | Katz /kats/ | Katz /kats/ | Katze /ˈkat͡sə/ | Katz /kats/ |
| Hand | Hand /hand/ | Hand /hant/ | Hand /hand/ | Hand /hand/ | Hand /hand/ | Handt /hant/ | Hand /hant/ |
| Auge | Aug /aʊ̯ɡ/ | Oug /oʊɡ/ | Oig /ɔɪ̯ɡ/ | Aug /aʊɡ/ | Aach /aːx/ | Aug /aʊk/ | Auch /aʊx/ |
| Hallo | Grüezi /ɡryə̯tsi/ | Grüössi /ɡryə̯sːi/ | Tagwol /ˈtaɡʋol/ | Grüß Gott /ɡryːs ɡɔt/ | Grüß Gott /ɡrʏs ɡɔt/ | Gott zum Gruß /ɡɔt t͡sʊm ɡruːs/ | Tach /tax/ |
| Danke | Merci /mɛrsi/ | Vergelts Gott /fɛrɡɛlts ɡɔt/ | Vergälts Gott /ferˈɡæltsɡot/ | Danggschee /daŋkʃeː/ | Vergelt's Gott /fɛɐɡɛlts ɡɔt/ | Danck /daŋk/ | Dankeschön /daŋkəʃøːn/ |
| Eins | eis /æɪ̯s/ | eins /æɪ̯ns/ | eis /æɪ̯s/ | oine /ɔinə/ | ans /ans/ | eyn /aɪ̯n/ | ein /aɪn/ |
| Gut | guet /ɡuə̯t/ | guet /ɡuə̯t/ | güet /ɡyə̯t/ | guad /ɡuə̯d/ | guad /ɡuə̯d/ | gut /ɡuːt/ | joot /joːt/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.