Runasimi
克丘亚语
克丘亚语系
克丘亚语(ISO 639-3宏语言代码:que)是一个近缘语言家族或连续体,分布于安第斯山区,从哥伦比亚南部和厄瓜多尔,经秘鲁、玻利维亚,延伸到阿根廷北部和智利。厄瓜多尔基丘瓦语、秘鲁中部诸变体及南部克丘亚语等地域形式之间可能差异大到妨碍互通,因此克丘亚语并非单一均一的语言,“Runa Simi”这一名称也并非各地通用。克丘亚诸变体在印加帝国之前及其统治时期扩张,殖民时期又被用作一般传教语,但其历史比“源于单一库斯科标准语”的说法复杂。它们通常为黏着型后缀语言,偏好主语–宾语–动词语序,并常标示证据性或信息来源,具体体系因分支而异。各国的拉丁字母正字法和官方承认不同:秘鲁在其占优势的地区承认克丘亚语,玻利维亚将其列为官方原住民语言,厄瓜多尔则赋予基丘瓦语跨文化关系官方语言地位。
使用地区
克丘亚语的31个核心词
水
yaku
/jaku/
火
nina
/nina/
太阳
inti
/inti/
月亮
killa
/kiʎa/
星
quyllur
/ˈqojʎʊr/
母亲
mama
/mama/
父亲
tayta
/tajta/
我
ñuqa
/ˈɲʊqa/
你
qam
/qam/
名字
suti
/ˈsuti/
眼睛
ñawi
/ɲawi/
手
maki
/maki/
心
sunqu
/suŋqu/
爱
munay
/munaj/
树
sacha
/satʃa/
房子
wasi
/wasi/
狗
allqu
/aʎqu/
猫
misi
/misi/
吃
mikhuy
/mikʰuj/
喝
upyay
/upjaj/
一
huk
/huk/
二
iskay
/ˈiskaj/
你好
allillanchu
/aʎiʎantʃu/
谢谢
sulpayki
/sulpajki/
好
allin
/aʎin/
布谷鸟
chikwan
/ˈtʃikwan/
来源
单词比较
与Quechuan相关语言比较
| 含义 | 克丘亚语 | 阿亚库乔克丘亚语 | 古典克丘亚语 | 库斯科克丘亚语 | 艾马拉语 | 哈卡鲁语 | 帕皮阿门托语 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 水 | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | uma /uma/ | uma /uma/ | awa /awa/ |
| 火 | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | kandela /kandela/ |
| 太阳 | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | solo /solo/ |
| 月亮 | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | luna /luna/ |
| 星 | quyllur /ˈqojʎʊr/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎur/ | warawara /waɾawaɾa/ | wara /waɾa/ | strea /ˈstre.a/ |
| 母亲 | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| 父亲 | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | awki /awki/ | tata /tata/ |
| 我 | ñuqa /ˈɲʊqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | naya /naja/ | naya /naja/ | mi /mi/ |
| 你 | qam /qam/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | juma /huma/ | juma /huma/ | bo /bo/ |
| 名字 | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | nòmber /ˈnɔmbər/ |
| 眼睛 | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | wowo /wowo/ |
| 手 | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | man /man/ |
| 心 | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | kurason /kurason/ |
| 爱 | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | amor /amor/ |
| 树 | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | sach'a /satʃʼa/ | sachʼa /satʃʼa/ | quqa /quqa/ | qhura /qʰuɾa/ | palu /palu/ |
| 房子 | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | uta /uta/ | kas /kas/ |
| 狗 | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | anu /anu/ | kacho /katʃo/ |
| 猫 | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | pushi /puʃi/ |
| 吃 | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mankaña /mankaɲa/ | kome /kome/ |
| 喝 | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | bebe /bebe/ |
| 一 | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | maya /maja/ | un /un/ |
| 二 | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | paya /paja/ | paya /paja/ | dos /dos/ |
| 你好 | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | bon dia /bon dia/ |
| 谢谢 | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | danki /daŋki/ |
| 好 | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | bon /bon/ |
| 布谷鸟 | chikwan /ˈtʃikwan/ | — | — | — | — | — | — |
语序比较
与世界主要语言比较
LangMap — 语言可视化项目的一部分。这是静态、可抓取的摘要;交互式地图提供发音音频、筛选和地球视图。