Shuar Chicham
Tiếng Shuar
Jivaroan
Tiếng Shuar (Shuar Chicham) là ngôn ngữ Jivaroan chính, được người Shuar ở vùng Amazon Ecuador và Peru sử dụng. Trong nhân học phương Tây, từng nổi tiếng (và bị xuyên tạc) qua tập tục tsantsa (đầu thu nhỏ) — một nghi lễ tang chế đã chấm dứt nhưng được trình bày sai lệch trong văn học du ký thế kỷ 19-20. Liên đoàn Shuar (1964) là tổ chức đấu tranh quyền lợi bản địa tiên phong. Gần gũi với Awajún (Aguaruna) và Achuar trong họ Jivaroan. Vẫn được truyền giữa các thế hệ; chương trình giáo dục song ngữ tiếng Tây Ban Nha và Shuar phổ biến tại Ecuador.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Shuar
Nước
yumi
/jumi/
Lửa
ji
/hi/
Mặt trời
etsa
/etsa/
Mặt trăng
nantu
/nantu/
Sao
yaa
/jaː/
Mẹ
nukur
/nukuɾ/
Cha
apar
/apaɾ/
Tôi
wi
/wi/
Bạn
ame
/ame/
Tên
naari
/naːɾi/
Mắt
jii
/hiː/
Tay
uwej
/uweh/
Tim
enentai
/enentai/
Yêu
anentaiti
/anentaiti/
Cây
numi
/numi/
Nhà
jea
/hea/
Chó
yawá
/jaˈwa/
Mèo
micha
/mitʃa/
Ăn
yuata
/juata/
Uống
umarta
/umaɾta/
Một
chikichik
/tʃikitʃik/
Hai
jimiará
/himiaɾa/
Xin chào
pujamek
/puhamek/
Cảm ơn
yuminsajme
/juminsahme/
Tốt
penker
/peŋkeɾ/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Jivaroan liên quan
| Nghĩa | Tiếng Shuar | Tiếng Achuar | Tiếng Aguaruna | Tiếng Yupik Trung Alaska | Tiếng Naga Tangkhul | Tiếng Nhật (Osaka) | Tiếng Nhật (Hiroshima) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | meq /meq/ | ze /ze/ | 水 /mizɯ/ | 水 /mizɯ/ |
| Lửa | ji /hi/ | ji /hi/ | jii /hiː/ | keneq /keneq/ | mei /mei/ | 火 /hi/ | 火 /hi/ |
| Mặt trời | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | etsá /etsá/ | akerta /akerta/ | nyithui /ɲitʰui/ | 日 /hi/ | 日 /hi/ |
| Mặt trăng | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | nántu /nántu/ | iraluq /iraluq/ | lai /lai/ | 月 /tsɯki/ | 月 /tsɯki/ |
| Sao | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | yaya /jaja/ | agyaq /aɣjaq/ | sira /siraː/ | 星 /hoɕi/ | 星 /hoɕi/ |
| Mẹ | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | dukú /dukú/ | aana /aːna/ | ina /ina/ | おかん /okaɴ/ | おふくろ /oɸɯkɯɾo/ |
| Cha | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | apá /apá/ | ata /ata/ | apa /apa/ | おとん /otoɴ/ | 親父 /ojadʑi/ |
| Tôi | wi /wi/ | wi /wi/ | wi /wi/ | wiinga /wiːŋa/ | i /i/ | わし /waɕi/ | わし /waɕi/ |
| Bạn | ame /ame/ | ame /ame/ | amé /ame/ | elpet /əɬpət/ | na /na/ | あんた /anta/ | あんた /anta/ |
| Tên | naari /naːɾi/ | naari /naːɾi/ | daaji /daːhi/ | ateq /atəq/ | amin /amin/ | 名前 /namae/ | 名前 /namae/ |
| Mắt | jii /hiː/ | jii /hiː/ | jíi /híː/ | ii /iː/ | mi /mi/ | 目 /me/ | 目 /me/ |
| Tay | uwej /uweh/ | uwej /uweh/ | uwéj /uwéh/ | unirak /unirak/ | phei /pʰei/ | 手 /te/ | 手 /te/ |
| Tim | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | anéntai /anɛ́ntaj/ | irua /irua/ | mokyaba /mokjaba/ | 心 /kokoɾo/ | 心 /kokoɾo/ |
| Yêu | anentaiti /anentaiti/ | anentin /anentin/ | amaja /amaha/ | kenka /kenka/ | cha /tʃa/ | 愛 /ai/ | 愛 /ai/ |
| Cây | numi /numi/ | numi /numi/ | númi /númi/ | napa /napa/ | leiyik /leijik/ | 木 /ki/ | 木 /ki/ |
| Nhà | jea /hea/ | jea /hea/ | jegámu /heɡámu/ | ena /ena/ | shim /ʃim/ | 家 /ie/ | 家 /ie/ |
| Chó | yawá /jaˈwa/ | yawa /jawa/ | yawá /jawá/ | qimugta /qimuɣta/ | ui /ui/ | 犬 /inɯ/ | 犬 /inɯ/ |
| Mèo | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | qassraaraq /qassraːraq/ | mibu /mibu/ | 猫 /neko/ | 猫 /neko/ |
| Ăn | yuata /juata/ | yuata /juata/ | yuwámu /juwámu/ | ner'uq /nerʔuq/ | ngui /ŋui/ | 食べて /tabete/ | 食べて /tabete/ |
| Uống | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | úmag /úmaɡ/ | mertuq /mertuq/ | rai /rai/ | 飲んで /nonde/ | 飲んで /nonde/ |
| Một | chikichik /tʃikitʃik/ | kichik /kitʃik/ | makichik /makitʃik/ | ataucik /atautʃik/ | kha /kʰa/ | 一 /itɕi/ | 一 /itɕi/ |
| Hai | jimiará /himiaɾa/ | jimiar /himiaɾ/ | jimag /himaɡ/ | malruk /maɬʁuk/ | khani /kʰani/ | 二 /ni/ | 二 /ni/ |
| Xin chào | pujamek /puhamek/ | pujamek /puhamek/ | pujámek /puhámɛk/ | waqaa /waqaː/ | hayau /hajau/ | 毎度 /maido/ | やあ /jaː/ |
| Cảm ơn | yuminsajme /juminsahme/ | mai-tikut /majtikut/ | see /sɛː/ | quyana /qujana/ | ase /ase/ | おおきに /oːkini/ | ありがとう /aɾiɡatoː/ |
| Tốt | penker /peŋkeɾ/ | penker /peŋkeɾ/ | ímia /ímia/ | assirtuq /asːirtuq/ | kahei /kahei/ | ええ /eː/ | ええ /eː/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.