Ba âm trở thành một — hay vẫn là ba
Trong tiếng Phổ Thông, hệ thống ba chiều của phụ âm tắc trong Trung cổ Hán ngữ (中古漢語) đã sụp đổ từ lâu: các âm đầu hữu thanh như b- đã nhập vào các loại vô thanh. Tuy nhiên, tiếng Thượng Hải — phương ngữ uy tín của tiếng Ngô (吳語) — không bao giờ hoàn thành sự nhập này. Nó vẫn giữ sự đối lập âm vị ba chiều mà tiếng Phổ Thông đã mất từ nhiều thế kỷ trước:
- Vô thanh không bật hơi: 八 paq
- Hữu thanh: 拔 baq (nhổ ra)
- Vô thanh bật hơi: 拍 phaq (vỗ)
Wugniu (吳語拼音), được phát triển bởi những người yêu tiếng Ngô vào những năm 2000, phân biệt cả ba chuỗi chỉ bằng ASCII thuần: b- / d- / g- cho các âm đầu hữu thanh, p- / t- / k- cho vô thanh không bật hơi, và ph- / th- / kh- cho vô thanh bật hơi. Mỗi chuỗi một cách viết, không dấu phụ.
Tại sao điều này quan trọng với ngôn ngữ học lịch sử? Trung cổ Hán ngữ có chính xác hệ thống ba chiều này — nó được tái cấu trúc một phần chính vì các ngôn ngữ như tiếng Thượng Hải bảo tồn nó. Tiếng Thượng Hải đang chịu áp lực nặng nề từ tiếng Phổ Thông; Wugniu phục vụ không chỉ như phiên âm mà còn là công cụ hồi sinh ngôn ngữ.