ཆོས་སྐད (གྲྭ་པའི)
Класична тибетська (літургічна)
Sino-Tibetan (Tibeto-Burman, Bodish; Tibetan Buddhist liturgical pedagogy) · історичний / прихований різновид
Liturgical Classical Tibetan (chos-skad, "Dharma language") is the actively recited form of Classical Tibetan maintained by Tibetan Buddhist monasteries and dharma centers worldwide. Distinct from scholarly Classical Tibetan (xct, historical-attested literary form used for academic philology) by: (1) Buddhist honorific and liturgical vocabulary preferred for sutra recitation (yab vs pha "father", byams-pa vs dgaʼ-ba "love/loving-kindness", khang-pa vs khyim "house", zhi-mi vs byi-la "cat"); (2) Dharamsala-standardized Lhasa-Tibetan pronunciation taught to international students and used in the modern Gelug authoritative tradition (the variety promoted by the Dalai Lama's Library of Tibetan Works and Archives); (3) ritual recitation styles including slow chant with melodic tones, mantras in Sanskrit-via-Tibetan transcription. The Tibetan Buddhist counterpart of Quranic Arabic recitation and Theravada Pali chanting. Anchored at Dharamsala, the Indian exile center of modern Tibetan Buddhist pedagogy.
Де нею розмовляють
20 основних слів мовою Класична тибетська (літургічна)
Вода
ཆུ
/tɕʰu/
Вогонь
མེ
/me/
Сонце
ཉི་མ
/ɲima/
Місяць
ཟླ་བ
/dawa/
Мати
ཨ་མ
/ama/
Батько
ཡབ
/jab/
Їсти
བཟའ
/sa/
Пити
འཐུང
/tʰuŋ/
Любов
བྱམས་པ
/tɕampa/
Серце
སྙིང
/ɲiŋ/
Дерево
ཤིང
/ɕiŋ/
Дім
ཁང་པ
/kʰaŋpa/
Собака
ཁྱི
/tɕʰi/
Кішка
ཞི་མི
/ʑimi/
Рука
ལག་པ
/lakpa/
Око
མིག
/mik/
Привіт
བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས
/tʂaʃi delek/
Дякую
ཐུགས་རྗེ་ཆེ
/tʰukdʑe tɕʰe/
Один
གཅིག
/tɕik/
Добрий
ཡག་པོ
/jakpo/
Джерела
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Sino-Tibetan (Tibeto-Burman, Bodish; Tibetan Buddhist liturgical pedagogy)
| Значення | Класична тибетська (літургічна) | Хамська тибетська | Класична тибетська | Балті | Сіккімська | Ладакхі | Шерпа |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Вогонь | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ |
| Сонце | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ |
| Місяць | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /zlawa/ | ཟླ་བ /dawa/ |
| Мати | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ |
| Батько | ཡབ /jab/ | ཨ་ཕ /apʰa/ | ཕ /pʰa/ | ཨ་ཕ /apʰa/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་པ /apa/ |
| Їсти | བཟའ /sa/ | ཟ /za/ | བཟའ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ |
| Пити | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| Любов | བྱམས་པ /tɕampa/ | དགའ་པོ /ɡapo/ | དགའ་བ /ɡawa/ | དགའ་བ /ɡaba/ | དགའ /ɡa/ | དགའ /ɡa/ | བློ་ཆོ /lotɕʰo/ |
| Серце | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང་ /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ |
| Дерево | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང་ /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ʃiŋ/ | སྡོང་པོ /dompo/ |
| Дім | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /tɕʰim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /tɕim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ནང /naŋ/ |
| Собака | ཁྱི /tɕʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /tɕʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /tɕʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ |
| Кішка | ཞི་མི /ʑimi/ | ཞི་མི /ʑimi/ | བྱི་ལ /bila/ | བྱི་ལ /bjila/ | ཞི་མི /ʑimi/ | བྱི་ལ /pila/ | བྱི་ལ /bila/ |
| Рука | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག /lak/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ |
| Око | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ |
| Привіт | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /tʂaʃi delek/ | ཨ་རོ /aro/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /tʂaʃi deleks/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | ཏ་ཤེས་ཏེ་ལེ /ʈʰaɕi tɕʰele/ |
| Дякую | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ |
| Один | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | ཅིག /tɕik/ |
| Добрий | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ལེགས་པོ /lekpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.