Tupinambá / Nhe'engatú
Тупінамба
Tupian (Tupi-Guarani, Subgroup III) · історичний / прихований різновид
Tupinambá (Old Tupi) was the dominant indigenous language of the Brazilian coast at European contact and the basis of the Jesuit Língua Geral that served as Brazil's colonial lingua franca into the 18th century. Typologically Tupi-Guarani: agglutinative, head-marking, with active-stative alignment and pervasive nasal harmony; its first grammar (Anchieta, 1595) is the earliest description of any South American language. It survives lexically in thousands of Brazilian Portuguese loanwords and place-names (Ipanema, Paraná, jaguar, piranha).
Де нею розмовляють
20 основних слів мовою Тупінамба
Вода
'y
/ʔɨ/
Вогонь
tatá
/taˈta/
Сонце
kuarasy
/kwaɾaˈsɨ/
Місяць
iasy
/jaˈsɨ/
Мати
sy
/sɨ/
Батько
tuba
/ˈtuβa/
Їсти
'u
/ʔu/
Пити
'u
/ʔu/
Любов
aûsub
/aˈwsuβ/
Серце
nhe'ã
/ɲẽˈʔã/
Дерево
yby'rá
/ɨβɨˈɾa/
Дім
oka
/ˈoka/
Собака
îagûara
/jaˈɣwaɾa/
Кішка
marakaîá
/maɾakaˈja/
Рука
pó
/po/
Око
t-esá
/teˈsa/
Привіт
ereîubé
/eɾejuˈβe/
Дякую
—
/—/
Один
oîepé
/ojeˈpe/
Добрий
katu
/kaˈtu/
Джерела
- Anchieta, José de (1595) Arte de Grammatica da Lingoa Mais Usada na Costa do Brasil. Coimbra: Antonio de Mariz.
- Navarro, Eduardo de Almeida (1998/2013) Método Moderno de Tupi Antigo: a língua do Brasil dos primeiros séculos. São Paulo: Global.
- Rodrigues, Aryon Dall'Igna (1981) Estrutura do Tupinambá. In Lenguas Indígenas de America del Sur.
- Barbosa, A. Lemos (1956) Curso de Tupi Antigo. Rio de Janeiro: São José.
- Glottolog: Tupinamba
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Tupian (Tupi-Guarani, Subgroup III)
| Значення | Тупінамба | Гуарані | Ньенгату | Магинданао | Кавалан | Макасае | Грецька |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | 'y /ʔɨ/ | y /ɨ/ | ig /iɡ/ | ig /ʔiɡ/ | zanum /zaˈnum/ | ira /ˈira/ | νερό /neˈɾo/ |
| Вогонь | tatá /taˈta/ | tata /tata/ | tatá /tata/ | apoy /ʔaˈpoj/ | ramax /raˈmax/ | ata /ˈata/ | φωτιά /foˈtʲa/ |
| Сонце | kuarasy /kwaɾaˈsɨ/ | kuarahy /kwaɾahɨ/ | kuarasi /kwaɾasi/ | senang /seˈnaŋ/ | siban /siˈban/ | watu /ˈwatu/ | ήλιος /ˈiʎos/ |
| Місяць | iasy /jaˈsɨ/ | jasy /dʒasɨ/ | yasi /jasi/ | bulan /buˈlan/ | buran /buˈran/ | uru /ˈuru/ | φεγγάρι /feˈŋɡaɾi/ |
| Мати | sy /sɨ/ | sy /sɨ/ | mãi /mãi/ | ina /ˈʔina/ | tina /ˈtina/ | ina /ˈina/ | μητέρα /miˈteɾa/ |
| Батько | tuba /ˈtuβa/ | túva /tuva/ | paiá /paja/ | ama /ˈʔama/ | tama /ˈtama/ | baba /ˈbaba/ | πατέρας /paˈteɾas/ |
| Їсти | 'u /ʔu/ | karu /kaˈɾu/ | ku /ku/ | kakan /kaˈkan/ | quman /quˈman/ | nawa /ˈnawa/ | τρώω /ˈtɾo.o/ |
| Пити | 'u /ʔu/ | yʼu /ɨʔu/ | yú /jú/ | inum /ʔiˈnum/ | mimum /miˈmum/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | πίνω /ˈpino/ |
| Любов | aûsub /aˈwsuβ/ | hayhu /haɨhu/ | saysu /sajsu/ | kalini /kaˈlini/ | — /—/ | — /—/ | αγάπη /aˈɣapi/ |
| Серце | nhe'ã /ɲẽˈʔã/ | pyʼa /pɨʔa/ | py'ã /pɨʔã/ | pusong /puˈsoŋ/ | — /—/ | — /—/ | καρδιά /kaɾˈðʲa/ |
| Дерево | yby'rá /ɨβɨˈɾa/ | yvyra /ɨvɨɾa/ | mira-vra /miɾavɾa/ | kayu /kaˈju/ | kasuy /kaˈsuj/ | ate /ˈate/ | δέντρο /ˈðendɾo/ |
| Дім | oka /ˈoka/ | óga /oɡa/ | oka /oka/ | walay /waˈlaj/ | lepaw /ləˈpaw/ | oma /ˈoma/ | σπίτι /ˈspiti/ |
| Собака | îagûara /jaˈɣwaɾa/ | jagua /dʒaɡwa/ | yawara /jawaɾa/ | aso /ˈʔaso/ | wasu /waˈsu/ | defa /ˈdɛfa/ | σκύλος /ˈskilos/ |
| Кішка | marakaîá /maɾakaˈja/ | mbarakaja /mbaɾakadʒa/ | mariwa /maɾiwa/ | kuting /kuˈtiŋ/ | ngiyaw /ŋiˈjaw/ | — /—/ | γάτα /ˈɣata/ |
| Рука | pó /po/ | po /po/ | pó /po/ | lima /liˈma/ | rima /riˈma/ | tana /ˈtana/ | χέρι /ˈçeɾi/ |
| Око | t-esá /teˈsa/ | tesa /tesa/ | sesa /sesa/ | mata /maˈta/ | mata /maˈta/ | nana /ˈnana/ | μάτι /ˈmati/ |
| Привіт | ereîubé /eɾejuˈβe/ | mbaʼéichapa /mbaʔeitʃapa/ | poranga /poɾaŋɡa/ | assalamu alaikum /assaˈlamu ʔaˈlajkum/ | — /—/ | — /—/ | γεια σου /ˈʝa su/ |
| Дякую | — /—/ | aguyje /aɡuɨdʒe/ | katu /katu/ | sukran /ˈsukɾan/ | — /—/ | — /—/ | ευχαριστώ /efxaɾiˈsto/ |
| Один | oîepé /ojeˈpe/ | peteĩ /peteĩ/ | yepé /jepe/ | isa /ˈʔisa/ | issa /ˈissa/ | u /ʔu/ | ένα /ˈena/ |
| Добрий | katu /kaˈtu/ | porã /poɾã/ | katu /katu/ | mapiya /maˈpija/ | — /—/ | rau /rau/ | καλό /kaˈlo/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.