P'urhépecha
Мова пурепеча
ізольований
Пурепеча (P’urhépecha; ISO 639-3: tsz), історично відома як тараскська, — корінна ізольована мова, поширена переважно в мексиканському штаті Мічоакан. Основні регіональні групи охоплюють район озера Пацкуаро, Сьєрру або Месету та Каньяду; усередині громад і між ними існує значна варіативність, а багато мовців віддають перевагу назві пурепеча, бо тараскська — колоніальне ім’я. Мова переважно суфіксальна й аглютинативна, має гнучкий порядок складників, описуваний як SVO та SOV, і широко використовує просторові суфікси й суфікси частин тіла. Вона записується правописами на латинській основі, але уніфікація письма й граматики між регіональними різновидами залишається спірною. Закон Мексики визнає пурепеча та інші корінні мови національними мовами з такою самою юридичною силою, як і іспанська, у відповідних сферах; однак міжпоколінний перехід на іспанську й нерівномірне навчання корінними мовами загрожують передаванню в багатьох громадах.
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Мова пурепеча
Вода
itsï
/iˈtsɨ/
Вогонь
ch'ipiri
/tʃʰiˈpiɾi/
Сонце
jurhiata
/xuɾˈjata/
Місяць
kutsi
/ˈkutsi/
Зірка
jóskua
/ˈxoskwa/
Мати
nana
/ˈnana/
Батько
tata
/ˈtata/
Я
ji
/xi/
Ти
t'u
/tʼu/
Ім'я
arhikua
/aɽiˈkwa/
Око
éskua
/ˈeskwa/
Рука
jájki
/ˈhaxki/
Серце
mintsita
/minˈtsita/
Любов
uémbekua
/weˈmbekwa/
Дерево
anhatapu
/anaˈtapu/
Дім
taa
/ˈta/
Собака
uíchu
/ˈwitʃu/
Кішка
misitu
/miˈsitu/
Їсти
t'ireni
/tʰiˈɾeni/
Пити
xurhundini marhuatani
/xuɾˈu̥ndini maɾwaˈtani/
Один
ma
/ˈma/
Два
tsimani
/tsiˈmani/
Привіт
—
/—/
Дякую
diosï meyamu
/diosɨ meˈjamu/
Добрий
sesi
/ˈsesi/
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами isolate
| Значення | Мова пурепеча | Чавакано | Прибережна кадазан | Мегленорумунська | Макасае | Ложбан | Папуаська малайська |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | itsï /iˈtsɨ/ | agua /ˈaɡwa/ | waig /waiɡ/ | apâ /ˈapɨ/ | ira /ˈira/ | djacu /ˈdʒaʃu/ | air /aer/ |
| Вогонь | ch'ipiri /tʃʰiˈpiɾi/ | fuego /ˈfweɡo/ | tapui /taˈpui/ | foc /fok/ | ata /ˈata/ | fagri /ˈfaɡri/ | api /ˈapi/ |
| Сонце | jurhiata /xuɾˈjata/ | sol /sol/ | tadau /taˈdau/ | soari /ˈsoari/ | watu /ˈwatu/ | solri /ˈsolri/ | matahari /mataˈhari/ |
| Місяць | kutsi /ˈkutsi/ | luna /ˈluna/ | vuhan /ˈvuhan/ | lunâ /ˈlunɨ/ | uru /ˈuru/ | lunra /ˈlunra/ | bulan /ˈbulan/ |
| Зірка | jóskua /ˈxoskwa/ | estrella /esˈtɾeja/ | tombituon /tombituon/ | steauã /ˈste̯awə/ | ipi /ipi/ | tarci /ˈtarʃi/ | bintang /bintaŋ/ |
| Мати | nana /ˈnana/ | nana /ˈnana/ | tina /ˈtina/ | mumâ /ˈmumɨ/ | ina /ˈina/ | mamta /ˈmamta/ | mama /ˈmama/ |
| Батько | tata /ˈtata/ | tata /ˈtata/ | tama /ˈtama/ | tatâ /ˈtatɨ/ | baba /ˈbaba/ | patfu /ˈpatfu/ | bapa /ˈbapa/ |
| Я | ji /xi/ | yo /jo/ | zou /zou/ | io /jo/ | ani /ani/ | mi /mi/ | sa /sa/ |
| Ти | t'u /tʼu/ | tu /tu/ | ika /ika/ | tu /tu/ | ai /ai/ | do /do/ | ko /ko/ |
| Ім'я | arhikua /aɽiˈkwa/ | nombre /ˈnombɾe/ | ngaran /ŋaran/ | numi /ˈnumi/ | naran /naran/ | cmene /ˈʃmene/ | nama /nama/ |
| Око | éskua /ˈeskwa/ | ojo /ˈoho/ | mato /ˈmato/ | ocl /okl/ | nana /ˈnana/ | kanla /ˈkanla/ | mata /ˈmata/ |
| Рука | jájki /ˈhaxki/ | mano /ˈmano/ | longon /ˈloŋon/ | mâna /ˈmɨna/ | tana /ˈtana/ | xance /ˈxanʃe/ | tangan /ˈtaŋan/ |
| Серце | mintsita /minˈtsita/ | corazón /koraˈson/ | kosingan /koˈsiŋan/ | inima /ˈinima/ | — /—/ | risna /ˈrisna/ | hati /ˈhati/ |
| Любов | uémbekua /weˈmbekwa/ | ama /ˈama/ | ohunod /oˈhunod/ | ublami /ˈublami/ | — /—/ | prami /ˈprami/ | sayang /ˈsajaŋ/ |
| Дерево | anhatapu /anaˈtapu/ | árbol /ˈaɾbol/ | kayu /ˈkaju/ | lemnu /lemnu/ | ate /ˈate/ | tricu /ˈtriʃu/ | pohon /ˈpohon/ |
| Дім | taa /ˈta/ | casa /ˈkasa/ | walai /waˈlai/ | casa /ˈkasa/ | oma /ˈoma/ | zdani /ˈzdani/ | rumah /ˈrumah/ |
| Собака | uíchu /ˈwitʃu/ | perro /ˈpeɾo/ | tasu /ˈtasu/ | câni /ˈkɨni/ | defa /ˈdɛfa/ | gerku /ˈɡerku/ | anjing /ˈandʒiŋ/ |
| Кішка | misitu /miˈsitu/ | gato /ˈɡato/ | tusing /ˈtusiŋ/ | mâța /ˈmɨtsa/ | — /—/ | mlatu /ˈmlatu/ | kucing /ˈkutʃiŋ/ |
| Їсти | t'ireni /tʰiˈɾeni/ | come /koˈme/ | mangakan /maˈŋakan/ | mâcari /mɨˈkari/ | nawa /ˈnawa/ | citka /ˈʃitka/ | makan /ˈmakan/ |
| Пити | xurhundini marhuatani /xuɾˈu̥ndini maɾwaˈtani/ | bebe /beˈbe/ | monginum /moˈŋinum/ | beari /ˈbeari/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | pinxe /ˈpinxe/ | minum /ˈminum/ |
| Один | ma /ˈma/ | uno /ˈuno/ | iso /ˈiso/ | unu /ˈunu/ | u /ʔu/ | pa /pa/ | satu /ˈsatu/ |
| Два | tsimani /tsiˈmani/ | dos /dos/ | duvo /duvo/ | doi /doj/ | lolae /loˈlae/ | re /re/ | dua /dua/ |
| Привіт | — /—/ | buenas /ˈbwenas/ | kopivosian /kopiˈvosian/ | ubavu /uˈbavu/ | — /—/ | coi /ʃoj/ | halo /ˈhalo/ |
| Дякую | diosï meyamu /diosɨ meˈjamu/ | gracias /ˈɡɾasjas/ | pounsikou /pounˈsikou/ | hăirau /hɨiˈrau/ | — /—/ | ki'e /kiʔe/ | terima kasih /təˈrima ˈkasih/ |
| Добрий | sesi /ˈsesi/ | bueno /ˈbweno/ | avasi /aˈvasi/ | bunu /ˈbunu/ | rau /rau/ | xamgu /ˈxamɡu/ | bae /ˈbae/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.