Guugu Yimidhirr
гууг-їмітирр
Pama-Nyungan (Paman, eastern Cape York)
Ґуу́ґу-йіміті́р — пама-ньюнганська мова (паманська підгрупа), якою в Гоупвейлі на північ від Куктауна на крайній півночі Квінсленду розмовляють близько 700-800 осіб. У когнітивній лінгвістиці вона уславилася абсолютною системою просторової референції: замість звичної для європейських мов егоцентричної пари «ліворуч/праворуч» використовуються абсолютні сторони світу — gungga (північ), jiba (південь), naga (схід), guwa (захід) (Левінсон 1992, 1997). Окрім того, це мова-джерело англійського слова "kangaroo" (gangurru). Основне джерело опису — Haviland (1979).
Де нею розмовляють
20 основних слів мовою гууг-їмітирр
Вода
buurraay
/buːraːj/
Вогонь
—
/—/
Сонце
ngalan
/ŋalan/
Місяць
giitha
/ɡiːt̪a/
Мати
ngamu
/ŋamu/
Батько
biiba
/biːba/
Їсти
budal
/budal/
Пити
—
/—/
Любов
—
/—/
Серце
—
/—/
Дерево
yugu
/juɡu/
Дім
bayan
/bajan/
Собака
gudaa
/ɡudaː/
Кішка
buthigan
/but̪iɡan/
Рука
mungal
/muŋal/
Око
miil
/miːl/
Привіт
—
/—/
Дякую
—
/—/
Один
nubuun
/nubuːn/
Добрий
awuun
/awuːn/
Джерела
- Haviland (1979) "Guugu Yimidhirr" in Dixon & Blake (eds.) Handbook of Australian Languages vol. 1, pp.27-180
- Haviland (1979) Guugu Yimidhirr Sketch Grammar (ANU Press)
- Levinson (1992, 1997) "Language and Cognition: The Cognitive Consequences of Spatial Description in Guugu Yimithirr" J. Linguistic Anthropology 7:1
- Glottolog: Guugu Yimithirr (gugu1255)
- Ethnologue: kky
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Pama-Nyungan (Paman, eastern Cape York)
| Значення | гууг-їмітирр | лардил | Етруська | янгкаал | Фрігійська мова | Пью | оскська мова |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | buurraay /buːraːj/ | kantha /kanθa/ | — /—/ | ngogo /ŋoɡo/ | — /—/ | ʔuy /uj/ | — /—/ |
| Вогонь | — /—/ | jalul /d͡ʒalul/ | — /—/ | ngida /ŋida/ | — /—/ | vyaŋ /wjaŋ/ | — /—/ |
| Сонце | ngalan /ŋalan/ | thurara /θuɾaɾa/ | usil /ˈuzil/ | wargu /waɾɡu/ | — /—/ | ño /ɲo/ | — /—/ |
| Місяць | giitha /ɡiːt̪a/ | kirdikir /kiɖikir/ | tiur /ˈtiur/ | waldar /waldaɾ/ | masê /maˈseː/ | hla /hla/ | — /—/ |
| Мати | ngamu /ŋamu/ | ngama /ŋama/ | ati /ˈati/ | ngama /ŋama/ | mater /ˈmater/ | na /na/ | maatúf /maːtof/ |
| Батько | biiba /biːba/ | — /—/ | apa /ˈapa/ | kanda /kanda/ | atas /aˈtas/ | paʔ /paʔ/ | patír /patiːr/ |
| Їсти | budal /budal/ | jitha /d͡ʒiθa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | cyaʔ /tɕaʔ/ | — /—/ |
| Пити | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Любов | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Серце | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Дерево | yugu /juɡu/ | tungal /tuŋal/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | siŋ /siŋ/ | — /—/ |
| Дім | bayan /bajan/ | — /—/ | śuthi /ˈsuθi/ | — /—/ | — /—/ | vaiŋ /waiŋ/ | trííbúm /triːbom/ |
| Собака | gudaa /ɡudaː/ | ngawu /ŋawu/ | — /—/ | — /—/ | kan /kan/ | kwiy /kwij/ | — /—/ |
| Кішка | buthigan /but̪iɡan/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Рука | mungal /muŋal/ | marra /maɾa/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | lak /lak/ | manim /manim/ |
| Око | miil /miːl/ | mela /mela/ | — /—/ | miibul /miːbul/ | — /—/ | mik /mik/ | — /—/ |
| Привіт | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Дякую | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Один | nubuun /nubuːn/ | kunngirr /kuŋŋir/ | thu /θu/ | — /—/ | — /—/ | te /te/ | — /—/ |
| Добрий | awuun /awuːn/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.