Jaqaru aru
Хакару
Aymaran
Jaqaru (Jaqi aru, "people's language") is one of the two living languages of the Aymaran family (the other being Aymara, ay), with which it shares ~30% of vocabulary and many grammatical features (ejective stops, suffix-heavy agglutination, evidentiality marking). Spoken almost exclusively in the small mountain district of Tupe in the Yauyos Province of Lima Region, Peru, with a tiny remnant in nearby Cachuy. Severely endangered: most younger speakers have shifted to Spanish; UNESCO classifies as definitely endangered. The Jaqaru-Aymara split is estimated at ~1,500-2,000 years deep, making them roughly as different as Romance languages.
Де нею розмовляють
20 основних слів мовою Хакару
Вода
uma
/uma/
Вогонь
nina
/nina/
Сонце
ñiwi
/ɲiwi/
Місяць
phaxshi
/pʰaχʃi/
Мати
mama
/mama/
Батько
awki
/awki/
Їсти
mankaña
/mankaɲa/
Пити
umaña
/umaɲa/
Любов
munasiña
/munasiɲa/
Серце
chuyma
/tʃujma/
Дерево
qhura
/qʰuɾa/
Дім
uta
/uta/
Собака
anu
/anu/
Кішка
phishi
/pʰiʃi/
Рука
amrra
/amra/
Око
nayri
/najɾi/
Привіт
kamishti
/kamiʃti/
Дякую
yuspaa
/juspaː/
Один
maya
/maja/
Добрий
shuma
/ʃuma/
Джерела
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Aymaran
| Значення | Хакару | Аймара | Куський кечуа | Кечуа | Класична кечуа | Гуамбіано | Аякучанська кечуа |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | uma /uma/ | uma /uma/ | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unø /unø/ | yaku /jaku/ |
| Вогонь | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | nina /nina/ |
| Сонце | ñiwi /ɲiwi/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | inti /inti/ |
| Місяць | phaxshi /pʰaχʃi/ | phaxsi /pʰaχsi/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | atru /atɾu/ | killa /kiʎa/ |
| Мати | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Батько | awki /awki/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ |
| Їсти | mankaña /mankaɲa/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mɵ /mɵ/ | mikuy /mikuj/ |
| Пити | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | ushi /uʃi/ | upyay /upjaj/ |
| Любов | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kausrap /kawsɾap/ | kuyay /kujaj/ |
| Серце | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | mun /mun/ | sunqu /suŋqu/ |
| Дерево | qhura /qʰuɾa/ | quqa /quqa/ | sachʼa /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sach'a /satʃʼa/ | yu /ju/ | sacha /satʃa/ |
| Дім | uta /uta/ | uta /uta/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | ya /ja/ | wasi /wasi/ |
| Собака | anu /anu/ | anu /anu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | kuchi /kutʃi/ | allqu /aʎqu/ |
| Кішка | phishi /pʰiʃi/ | phisi /pʰisi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | mishi /miʃi/ | michi /mitʃi/ |
| Рука | amrra /amra/ | ampara /ampaɾa/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | mar /maɾ/ | maki /maki/ |
| Око | nayri /najɾi/ | nayra /najɾa/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | kab /kab/ | ñawi /ɲawi/ |
| Привіт | kamishti /kamiʃti/ | kamisaki /kamisaki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | ma'rik /maʔɾik/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ |
| Дякую | yuspaa /juspaː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | payn /pajn/ | añay /aɲaj/ |
| Один | maya /maja/ | maya /maja/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | kan /kan/ | huk /huk/ |
| Добрий | shuma /ʃuma/ | suma /suma/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | kausrik /kawsɾik/ | allin /aʎin/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.