Runasimi
Кечуа
Кечуанська
Кечуа (код макромови ISO 639-3: que) — сім’я або континуум споріднених мов Анд від півдня Колумбії та Еквадору через Перу й Болівію до півночі Аргентини та Чилі. Регіональні форми, зокрема еквадорська кічва, різновиди центрального Перу й південна кечуа, можуть різнитися настільки, що взаєморозуміння обмежене; тому кечуа не єдина однорідна мова, а назву «Runa Simi» вживають не всюди. Різновиди кечуа поширювалися до й під час імперії інків, а потім слугували колоніальними lenguas generales, але їхня історія складніша за походження від одного стандарту Куско. Зазвичай це аглютинативні суфіксальні мови з переважним порядком суб’єкт–об’єкт–дієслово та частим позначенням евіденційності або джерела інформації, системи якого різняться. Латинські правописи й статус залежать від країни: Перу визнає кечуа в районах переважання, Болівія — офіційною корінною мовою, а Еквадор — кічва для міжкультурних відносин.
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Кечуа
Вода
yaku
/jaku/
Вогонь
nina
/nina/
Сонце
inti
/inti/
Місяць
killa
/kiʎa/
Зірка
quyllur
/ˈqojʎʊr/
Мати
mama
/mama/
Батько
tayta
/tajta/
Я
ñuqa
/ˈɲʊqa/
Ти
qam
/qam/
Ім'я
suti
/ˈsuti/
Око
ñawi
/ɲawi/
Рука
maki
/maki/
Серце
sunqu
/suŋqu/
Любов
munay
/munaj/
Дерево
sacha
/satʃa/
Дім
wasi
/wasi/
Собака
allqu
/aʎqu/
Кішка
misi
/misi/
Їсти
mikhuy
/mikʰuj/
Пити
upyay
/upjaj/
Один
huk
/huk/
Два
iskay
/ˈiskaj/
Привіт
allillanchu
/aʎiʎantʃu/
Дякую
sulpayki
/sulpajki/
Добрий
allin
/aʎin/
Зозуля
chikwan
/ˈtʃikwan/
Джерела
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Quechuan
| Значення | Кечуа | Аякучанська кечуа | Класична кечуа | Куський кечуа | Аймара | Хакару | Папʼяменто |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | uma /uma/ | uma /uma/ | awa /awa/ |
| Вогонь | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | kandela /kandela/ |
| Сонце | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | solo /solo/ |
| Місяць | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | luna /luna/ |
| Зірка | quyllur /ˈqojʎʊr/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎur/ | warawara /waɾawaɾa/ | wara /waɾa/ | strea /ˈstre.a/ |
| Мати | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Батько | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | awki /awki/ | tata /tata/ |
| Я | ñuqa /ˈɲʊqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | naya /naja/ | naya /naja/ | mi /mi/ |
| Ти | qam /qam/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | juma /huma/ | juma /huma/ | bo /bo/ |
| Ім'я | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | nòmber /ˈnɔmbər/ |
| Око | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | wowo /wowo/ |
| Рука | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | man /man/ |
| Серце | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | kurason /kurason/ |
| Любов | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | amor /amor/ |
| Дерево | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | sach'a /satʃʼa/ | sachʼa /satʃʼa/ | quqa /quqa/ | qhura /qʰuɾa/ | palu /palu/ |
| Дім | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | uta /uta/ | kas /kas/ |
| Собака | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | anu /anu/ | kacho /katʃo/ |
| Кішка | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | pushi /puʃi/ |
| Їсти | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mankaña /mankaɲa/ | kome /kome/ |
| Пити | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | bebe /bebe/ |
| Один | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | maya /maja/ | un /un/ |
| Два | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | paya /paja/ | paya /paja/ | dos /dos/ |
| Привіт | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | bon dia /bon dia/ |
| Дякую | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | danki /daŋki/ |
| Добрий | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | bon /bon/ |
| Зозуля | chikwan /ˈtʃikwan/ | — | — | — | — | — | — |
Порівняння порядку слів
Порівняти з основними мовами світу
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.