mos diau-d

ภาษาขีตัน

มองโกล (พารา-มองโกล) · รูปแบบทางประวัติศาสตร์ / ที่ซ่อน

ตระกูลภาษามองโกล (พารา-มองโกล) ผู้พูดสูญแล้ว (~10-13c. CE) อักษรอักษรขีตันใหญ่ (920 CE) / อักษรขีตันเล็ก (925 CE) ประเทศจักรวรรดิเหลียว (จีนตะวันออกเฉียงเหนือ มองโกเลีย เกาหลี) ภาษาราชการราชวงศ์เหลียว (907-1125) สถานะความมีชีวิตสูญพันธุ์ ISO 639-3zkt

ภาษาคีตันเป็นภาษาในกลุ่มพารามองโกลิกที่สูญแล้ว เคยใช้พูดโดยชาวคีตันในเอเชียตะวันออกเฉียงเหนือและใช้ในราชวงศ์เหลียว (ค.ศ. 907–1125) ส่วนความสัมพันธ์ที่แน่นอนกับภาษามองโกลิกยังเป็นหัวข้อวิจัยทางภาษาศาสตร์ประวัติ ภาษาได้รับการบันทึกด้วยระบบอักษรต่างกันสองระบบซึ่งสร้างต้นคริสต์ศตวรรษที่ 10 ได้แก่ อักษรคีตันใหญ่ที่ได้รับอิทธิพลจากอักษรจีนใน ค.ศ. 920 และอักษรคีตันเล็กซึ่งมีโครงสร้างต่างออกไปในราว ค.ศ. 925 อักษรทั้งสองยังใช้ต่อหลังสมัยเหลียวในราชวงศ์จินและเหลียวตะวันตก โดยเฉพาะในจารึกที่ระลึกและจารึกบนหลุมศพ ทั้งสองระบบยังถอดความไม่ได้ทั้งหมด อักษรเล็กจัดเครื่องหมายรวมเป็นกลุ่มและรักษาข้อมูลเสียงที่กู้คืนได้มากกว่า ส่วนอักษรใหญ่จำนวนมากยังตีความยาก ถึงกระนั้น จารึกที่เหลืออยู่ก็ให้หลักฐานเกี่ยวกับคำศัพท์ ไวยากรณ์ ชื่อบุคคล บรรดาศักดิ์ และสถาบันของคีตัน

พื้นที่ที่ใช้

31 คำหลักใน ภาษาขีตัน

น้ำ

muri

/muri/

ไฟ

niár

/niar/

ดวงอาทิตย์

𘲺

/nair/

ดวงจันทร์

𘭧

/sair/

ดาว

od

/od/

แม่

eme

/eme/

พ่อ

ai

/ai/

ฉัน

bi

/bi/

คุณ

ši

/ʃi/

ชื่อ

niru

/niru/

ตา

nït

/nit/

มือ

ɣar

/ɣar/

ใจ

niyàmen

/nijamen/

รัก

nasun

/nasun/

ต้นไม้

mau

/mau/

บ้าน

boo

/boː/

หมา

𘰕𘯛

/niaqan/

แมว

/—/

กิน

idi

/idi/

ดื่ม

umi

/umi/

หนึ่ง

𘬣

/omsu/

สอง

jur

/dʒuːr/

สวัสดี

/—/

ขอบคุณ

/—/

ดี

sayïn

/sajin/

เปรียบเทียบคำศัพท์

เปรียบเทียบกับภาษาตระกูล Mongolic (Para-Mongolic) ที่เกี่ยวข้อง

ความหมาย ภาษาขีตันภาษาจูร์เชนภาษามองโกลิกดั้งเดิมภาษามองโกเลียยุคกลางภาษามองโกลคลาสสิกภาษาคาลมึกยูกูร์ตะวันออก
น้ำ muri /muri/ muke /muke/ *usun /usun/ ᠤᠰᠤᠨ /usun/ ᠤᠰᠤᠨ /usun/ усн /usn/ ус /us/
ไฟ niár /niar/ tuwa /tuwa/ *gal /gal/ ᠭᠠᠯ /ɣal/ ᠭᠠᠯ /ɡal/ гал /ɡal/ гал /ɡal/
ดวงอาทิตย์ 𘲺 /nair/ šun /ʃun/ *naran /naran/ ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ нарн /narn/ нар /nar/
ดวงจันทร์ 𘭧 /sair/ biya /bija/ *sara /sara/ ᠰᠠᠷᠠ /sara/ ᠰᠠᠷᠠ /sara/ сар /sar/ сар /sar/
ดาว od /od/ usiha /usixa/ *hodun /hodun/ ᠬᠣᠳᠤᠨ /hodun/ ᠣᠳᠣᠨ /odun/ одн /odn/ ходэн /χoden/
แม่ eme /eme/ eme /eme/ *eke /eke/ ᠡᠭᠡ /eke/ ᠡᠬᠡ /eke/ ээҗ /eːdʒ/ ээж /eːʒ/
พ่อ ai /ai/ ama /ama/ *ečige /ečige/ ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ аав /aːv/ аава /ɑːva/
ฉัน bi /bi/ bi /bi/ *bi /bi/ ᠪᠢ /bi/ ᠪᠢ /bi/ би /bi/ би /bi/
หน้า 1/4

เปรียบเทียบการอ่านอักษรจีน

เปรียบเทียบกับภาษาตระกูล Para-Mongolic (Mongolic-Khitan branch, debated) ที่เกี่ยวข้อง

อักษร ภาษาขีตันภาษามองโกลดั้งเดิมภาษาซีเบภาษาตุงกุสดั้งเดิมแมนจูภาษาจูร์เชนจีนสมัยหยวน (อักษรพักปา)
om /əm/ *nigen /*niɡen/ emu /əmu/ *əmun /*əmun/ emu /emu/ emu /emu/ ʔi /ʔi/
jur /dʒur/ *qoyar /*qojar/ juwe /dʑuwə/ *dʒuər /*dʒuər/ juwe /dʒuwə/ juwe /dʑuwe/ ʐɨ /ʐɨ/
gur /ɡur/ *gurba(n) /*gurban/ ilan /ilan/ *ilan /*ilan/ ilan /ilan/ ilan /ilan/ sam /sam/
dur /dur/ *dörbe(n) /*dœrben/ duin /duin/ *dügin /*dyɡin/ duin /duin/ duin /duin/ sɿ /sɿ/
tau /tau/ *tabu(n) /*tabun/ sunja /sundʑa/ *tuɲga /*tuɲɡa/ sunja /sundʒa/ sunja /sundʑa/ ʔu /ʔu/
nil /nil/ *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ ninggun /niŋɢun/ *ɲuŋun /*ɲuŋun/ ninggun /niŋɡun/ ninggun /niŋɡun/ liw /liw/
dalu /dalu/ *doluɣa(n) /*doluɣan/ nadan /nadan/ *nadan /*nadan/ nadan /nadan/ nadan /nadan/ tshi /tsʰi/
naim /naim/ *nayima(n) /*najiman/ jakūn /dʑakɯn/ *dʒapkun /*dʒapkun/ jakūn /dʒakʰuːn/ jakūn /dʑakɯn/ ba /pa/
isen /isen/ *yersü(n) /*jersyn/ uyun /ujun/ *xəgün /*xəɡyn/ uyun /ujun/ uyun /ujun/ kiw /kiw/
par /par/ *harba(n) /*harban/ juwan /dʑuwan/ *dʒuwan /*dʒuwan/ juwan /dʒuwan/ juwan /dʑuwan/ ši /ʂɨ/
หน้า 1/2

ส่วนหนึ่งของ LangMap — โครงการแสดงภาพทางภาษาศาสตร์ นี่คือสรุปแบบสถิตที่ค้นเก็บได้ แผนที่แบบโต้ตอบมีเสียงการออกเสียง ตัวกรอง และมุมมองลูกโลก