ภาษาอกัวรูนา

ภาษาอากวารูนา (Awajún chichám, "คำพูดของชาวอาวาฆุน") เป็นภาษาฮิวาโรที่ใหญ่ที่สุด มีผู้พูดราว 50,000-55,000 คนในกลุ่มชาวอาวาฆุนในเขตรอยต่อระบบนิเวศระหว่างป่าอเมซอนของเปรูกับเทือกเขาแอนดีส ตระกูลฮิวาโรเป็นตระกูลภาษาอเมริกาใต้ขนาดเล็กที่โดดเดี่ยว ประกอบด้วยภาษาที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกัน 4-5 ภาษา (ชูอาร์ jiv, อาชูอาร์ acu, ฮวมบีซา, ชีวีอาร์, อาวาฆุน agr) ซึ่งถิ่นกำเนิดคร่อมพรมแดนเปรู-เอกวาดอร์ในลุ่มแม่น้ำมารัญญอน ผู้พูดภาษาอาวาฆุนมีความสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์กับชาวชูอาร์ในเอกวาดอร์ แต่แตกต่างกันทางภาษา และเข้าใจกันได้เพียงบางส่วน ภาษาอาวาฆุนยังคงรักษาลักษณะของตระกูลฮิวาโรไว้ ได้แก่ สระนาสิก เครื่องหมายจุดเน้น โครงสร้างคำลักษณนาม-คำนาม และคลังศัพท์ทางชาติพันธุ์ชีววิทยาที่ครอบคลุมสำหรับป่าฝน การสังหารหมู่ที่บากวาในปี 2009 ทำให้สิทธิในที่ดินของชาวอาวาฆุนได้รับความสนใจจากนานาชาติ