Xavante

Xavante (ISO 639-3: xav), inayoitwa A’uwẽ mreme na wazungumzaji wake, ni lugha ya Kijê cha Kati ya shina la Macro-Jê, inayozungumzwa na takribani watu 12,000–15,000 katika jamii za Wenyeji mashariki mwa Mato Grosso, Brazil. Inaendelea kuwa lugha kuu ya jamii na kurithishwa kwa watoto, ingawa Kireno hutumiwa sana katika mahusiano ya nje. Mfumo wake wa sauti una sifa tisa za vokali za mdomo na nne za puani zenye utofauti wa urefu, pamoja na hazina ndogo kiasi ya konsonanti; vipasuo hutamkwa kwa mdomo, puani au kwa kutanguliza unazali kulingana na mazingira. Muundo wa kishazi hujumuisha mpangilio wa yambwa–mtendaji–kitenzi katika miundo ya ki-ergativi, na mofolojia huonyesha nafsi, idadi, hali ya tendo na tofauti za kijamii kama maumbo ya heshima na upendo. Xavante huandikwa kwa tahajia za msingi wa Kilatini zinazotumiwa katika shule na machapisho ya Wenyeji, lakini baadhi ya kanuni za tahajia hutofautiana kati ya jamii.