Hán văn (漢文)
Usomaji wa Kichina-Kivietinamu (Kichina cha Kale)
Kichina (usomaji wa kimafunzo wa Kisino-Kivietinamu wa Kichina cha Kifasihi) · aina ya kihistoria / iliyofichwa
Hán văn (漢文) ya Kivietnamu ni mapokeo ya kufundishia ya Kivietnamu ya kusoma maandishi ya Kichina cha Kale (Kichina cha Kifasihi, lzh), kwa kutumia matamshi ya Kisino-Kivietnamu (âm Hán Việt). Ni mapokeo makuu ya tatu ya Asia ya Mashariki ya kusoma maandishi ya Kichina, pamoja na kanbun ya Kijapani (ja_kanbun), hanmun ya Kikorea, na usomaji wa kufundishia wa Kikantoni (zh_wenyan_edu). Yanatofautiana na chữ Nôm (vi_nom, mwandiko wa kienyeji wa Kivietnamu kwa mofimu asilia za Kivietnamu): Hán văn husoma herufi za Kichina kwa mpangilio wa Kichina cha Kale kwa matamshi ya Kisino-Kivietnamu, si kwa mofolojia ya Kivietnamu. Usomaji wa Kisino-Kivietnamu huhifadhi fonolojia zaidi inayotokana na Kichina cha Kati kuliko Kimandarini cha kisasa: toni 6, miishio ya vizuizi -p/-t/-k, na mwisho wa nazali -m. Ni mfumo wa elimu ya Kikonfusio nchini Vietnam, kuanzia Văn Miếu Quốc Tử Giám (Hekalu la Fasihi) la karne ya 11 hadi kufutwa kwa mitihani ya kifalme mwaka 1919; unaendelea kuwepo katika mapokeo ya kisasa ya kitaaluma ya Han-Nôm.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Usomaji wa Kichina-Kivietinamu (Kichina cha Kale)
Maji
水
/tʰwi˧˩˧/
Moto
火
/hwa˧˩˧/
Jua
日
/ɲət˨˩/
Mwezi
月
/ŋwiət˨˩/
Nyota
星
/tïŋ˧˧/
Mama
母
/məw˧˥/
Baba
父
/fu˨˩˨/
Mimi
我
/ŋaː˧˥/
Wewe
汝
/ɲɨ˧˥/
Jina
名
/zaɲ˧˧/
Jicho
目
/muk˨˩/
Mkono
手
/tʰu˧˩˧/
Moyo
心
/təm˧˧/
Upendo
愛
/ai˧˥/
Mti
木
/mok˨˩/
Nyumba
屋
/ok˧˥/
Mbwa
犬
/xwien˧˩˧/
Paka
貓
/miew˧˧/
Kula
食
/tʰɨk˨˩/
Kunywa
飲
/əm˧˩˧/
Moja
一
/ɲət˧˥/
Mbili
二
/ɲi˨˩ʔ/
Habari
萬福
/vən˨˩ fuk˨˩/
Asante
謝
/ta˨˩˨/
Nzuri
善
/tʰien˨˩˨/
Kekeo
布穀
/ɓo˧˥ kok̚˧˥/
Kompyuta
算盤
/twaːn˧˥ɓaːn˨˩/
Sushi
鮓
/ʈaː˧˩˧/
Vyanzo
- Nguyễn Tài Cẩn (2000) Nguồn gốc và quá trình hình thành cách đọc Hán Việt
- DeFrancis (1977) Colonialism and Language Policy in Viet Nam
- Ethnologue: lzh
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Sinitic (Sino-Vietnamese pedagogical reading of Literary Chinese) zinazohusiana
| Maana | Usomaji wa Kichina-Kivietinamu (Kichina cha Kale) | Kihainan | Kichina cha Xiang (lahaja ya Yongzhou) | Kichina cha kale | Kigan (Jiʼan) | Kichina cha Gan (Kichina cha Yichun) | Kigan |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | 水 /tʰwi˧˩˧/ | 水 /zui˨˩˧/ | 水 /tshui˨˩/ | 水 /ɕy˧˩˧/ | 水 /sui˨˩˧/ | 水 /ʂui̯˨˩˥/ | 水 /sui˨˩˧/ |
| Moto | 火 /hwa˧˩˧/ | 火 /hə˨˩˧/ | 火 /fu˨˩/ | 火 /xwo˧˩˧/ | 火 /fo˨˩˧/ | 火 /hu̯o˨˩˥/ | 火 /fo˨˩˧/ |
| Jua | 日 /ɲət˨˩/ | 日头 /dit˨˨tʰau˨˦/ | 日 /nit˥˦/ | 日 /ʐi˥˩/ | 日头 /ɲit˥tʰɛu˨/ | 日 /ɲɪk̚˧˩/ | 日头 /ɲit˥tʰɛu/ |
| Mwezi | 月 /ŋwiət˨˩/ | 月 /ŋet˨˨/ | 月 /ŋɔ̃˥˦/ | 月 /ŋyat/ | 月光 /ŋyot˥kuɔŋ˦˨/ | 月 /ŋɔk̚˥˥/ | 月光 /ŋyot˥kuɔŋ˦˨/ |
| Nyota | 星 /tïŋ˧˧/ | 星 /ɕe˨˦/ | 星 /ɕin˧˧/ | 星 /siajŋ˧/ | 星 /ɕiaŋ˧˧/ | 星 /ɕiaŋ˦˨/ | 星 /ɕiaŋ˦˨/ |
| Mama | 母 /məw˧˥/ | 母 /bo˨˩˧/ | 媽 /ma˧˥/ | 母 /mu˧˩˧/ | 妈妈 /ma˦˨ma˦˨/ | 媽 /ma˧˩/ | 妈妈 /ma˦˨ma/ |
| Baba | 父 /fu˨˩˨/ | 父 /ba˨˨/ | 爸 /pa˧˥/ | 父 /fu˥˩/ | 爸爸 /pa˥pa˥/ | 爸 /pa˥˥/ | 爸爸 /pa˥pa/ |
| Mimi | 我 /ŋaː˧˥/ | 我 /va˨˩/ | 我 /ŋo˦˩/ | 我 /ŋɔ˧˩/ | 我 /ŋo˧˩/ | 我 /ŋo˨˩˧/ | 我 /ŋo˨˩˧/ |
| Wewe | 汝 /ɲɨ˧˥/ | 汝 /du˨˩/ | 你 /ni˦˩/ | 汝 /ʐiə˧˩/ | 你 /ȵi˧˩/ | 你 /ȵi˨˩˧/ | 你 /ɲi˨˩˧/ |
| Jina | 名 /zaɲ˧˧/ | 名 /mia˨˩/ | 名字 /min˩˧ tsɿ/ | 名 /miajŋ˧/ | 名字 /miaŋ˩˧ sɿ/ | 名字 /miaŋ˨˦ sɿ/ | 名 /miaŋ˨˦/ |
| Jicho | 目 /muk˨˩/ | 目 /bak˨˨/ | 眼 /ŋã˨˩/ | 目 /məwk/ | 眼睛 /ŋan˨˩tsin˦˨/ | 眼 /ŋan˧˩/ | 眼睛 /ŋan˨˩tsin˦˨/ |
| Mkono | 手 /tʰu˧˩˧/ | 手 /tsʰiu˨˩˧/ | 手 /tʂu˨˩˧/ | 手 /ʂou˧˩˧/ | 手 /ɕeu˨˩˧/ | 手 /ʂəu̯˧˧/ | 手 /ɕeu˨˩˧/ |
| Moyo | 心 /təm˧˧/ | 心 /tim˨˧/ | 心 /sim˨˩˧/ | 心 /sim/ | 心 /ɕin˦˨/ | 心 /tɕɪn˥˥/ | 心 /ɕin˦˨/ |
| Upendo | 愛 /ai˧˥/ | 爱 /ai˨˩/ | 愛 /oi˧˥/ | 愛 /ai˥˩/ | 爱 /ŋoi˨˩/ | 愛 /ɛ˨˩˥/ | 爱 /ŋoi˨˩/ |
| Mti | 木 /mok˨˩/ | 树 /tsʰi˨˨/ | 樹 /tshɯ˧˥˩/ | 木 /mu˥˩/ | 树 /ɕu˨˩/ | 樹 /tʂu˨˩˥/ | 树 /ɕu˨˩/ |
| Nyumba | 屋 /ok˧˥/ | 厝 /tsʰu˨˩/ | 屋 /uʔ˥/ | 屋 /u˥/ | 屋 /uk˥/ | 屋 /u̯ok̚˧˩/ | 屋 /uk˥/ |
| Mbwa | 犬 /xwien˧˩˧/ | 狗 /kau˨˩˧/ | 狗 /kau˧˥/ | 犬 /kʰɥɛn˧˩˧/ | 狗 /keu˨˩˧/ | 狗 /kəu̯˥˥/ | 狗 /keu˨˩˧/ |
| Paka | 貓 /miew˧˧/ | 猫 /ŋiau˥˥/ | 貓 /mau˨˩˧/ | 貓 /mau˧˥/ | 猫 /mau˦˨/ | 貓 /mau̯˧˩/ | 猫 /mau˦˨/ |
| Kula | 食 /tʰɨk˨˩/ | 食 /tʰeʔ˥˥/ | 食 /tshɪ̚˧˥/ | 食 /ʂʐ˧˥/ | 吃 /tɕʰiat˥/ | 食 /tɕɪk̚˧˩/ | 吃 /tɕʰiat˥/ |
| Kunywa | 飲 /əm˧˩˧/ | 啉 /lim˨˦/ | 飲 /ĩ˨˩/ | 飲 /jin˧˩˧/ | 喝 /hot˥/ | 喝 /ɬak̚˥/ | 喝 /hot˥/ |
| Moja | 一 /ɲət˧˥/ | 一 /it˥˥/ | 一 /it˥˦/ | 一 /i˥/ | 一 /it˥/ | 一 /ɪ˧˧/ | 一 /it˥/ |
| Mbili | 二 /ɲi˨˩ʔ/ | 二 /ʑi˧˧/ | 二 /ə˨˩/ | 二 /ʐɿ˥˩/ | 二 /ə˨˩/ | 二 /ə˨˩/ | 二 /ɵ˨˩/ |
| Habari | 萬福 /vən˨˩ fuk˨˩/ | 汝好 /li˨˩˧ho˨˩˧/ | 你好 /ni˨˩ hau˨˩/ | 萬福 /wan˥˩fu˧˥/ | 你好 /n̩˨˩hau˨˩˧/ | 你好 /ni˥˥ hau̯˨˩˥/ | 你好 /n̩˨˩hau˨˩˧/ |
| Asante | 謝 /ta˨˩˨/ | 多谢 /to˨˩zia˨˨/ | 謝謝 /tshia˧˥ tshia˧˥/ | 謝 /ɕjɛ˥˩/ | 谢谢 /ɕia˨˩ɕia/ | 多謝 /to˥˥ ʂɛ˥˦/ | 谢谢 /ɕia˨˩ɕia/ |
| Nzuri | 善 /tʰien˨˩˨/ | 好 /ho˨˩˧/ | 好 /hau˨˩/ | 善 /ʂan˥˩/ | 好 /hau˨˩˧/ | 好 /hau̯˨˩˥/ | 好 /hau˨˩˧/ |
| Kekeo | 布穀 /ɓo˧˥ kok̚˧˥/ | — | — | 布穀 /puH kuwk/ | — | — | 布谷 /pu˦˥kuʔ˥/ |
| Kompyuta | 算盤 /twaːn˧˥ɓaːn˨˩/ | — | — | 算盤 /suanpʰuan/ | — | — | 电脑 /tiɛn˩˩lau˨˩˧/ |
| Sushi | 鮓 /ʈaː˧˩˧/ | — | — | 鮓 /tʂaːʔ/ | — | — | 寿司 /sɨu˨˩sz̩˦˨/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.